Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
2
Puan Ver

Merhabalar arkadaşlar kütle korunum yasası hakkında bir sorum cevaplarsanız sevinirim sorunun tamamı açıklama kısmında şimdiden teşekkürler

Merhaba arkadaşlr biliyorsunuz ki kütle korunumu yasası diye bir şey var,bu kütle korunum yasası kütle-madde yoktan var edilemez, vardan yok edilemez, sürekli bir dönüşüm içindedir. Aklima takılan soru ise evren oluşurken bu madde nerden geliyor yada hep var mıydı hep varsa nasıl oluyor? Teşekkürler

2
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Madde madde ele alalım:

  1. Kütlenin korunumu Newton fiziğinde geçerli olan bir kanundur, bugünkü modern fizikte kütlenin korunmadığını biliyoruz; en basitinden nükleer santrallerdeki tepkimelerde kütle korunmaz. Fakat günlük hayatımızın çoğunda Newton fiziği geçerli olduğu için kütlenin korunumunu kabul etmeye devam ediyoruz.
  2. Newton fiziğinin geçerli olmamasına rağmen kütlenin korunduğunu kabul ettiğimiz bir alan kimyadır. Bunun sebebi her ne kadar kimyasal tepkimeleri anlamak için kuantum fiziğini kullanmamız gerekse de, göreli olmayan kuantum fiziği yeterli olmaktadır, bu sebeple de kimyada da kütle korunuyor demeye devam ediyoruz.
  3. Einstein'ın Özel Görelilik teorisini hesaba kattığımız herhangi bir hesapta kütle korunmaz, fakat genel olarak enerji korunmaktadır. Daha basit bir ifadeyle, düz uzaylarda yapılan bütün hesaplarda enerji korunuyor diyebiliriz.
  4. Bükümlü uzaylara geldiğimizde enerjinin korunumu biraz karışık hale geliyor. Açıkcası matematiğini oturup çok da çalışmadım ve fakat basit bir bakış açısıyla enerji korunmalıdır demek doğru değil. Bugünkü evren modellerimiz de bükümlü uzayları kullandığı için sorduğun soru aslında basit bir soru olmaktan çıkıyor.

İlgilenenler için bir tık daha fazla matematiğine girersek detaylar şöyle:

  1. Fiziksel olarak bir şeyin korunmasını genel olarak sistemdeki simetrilere bağlarız. Bu bakış açımızı ünlü bilim kadını Emmy Noether'e borçluyuz.
  2. Düz uzayda özel göreliliği kabul ettiğimizde, sistemimizdeki simetrilerden şu üçü önemli: Zaman parametresini kaydırma (t dediğimiz yerine t+1 diyebilme), pozisyon parametresini kaydırma (x dediğimiz yerine x+1 diyebilme), ve pozisyon parametrelerini birbirlerine döndürebilme (x dediğimiz yöne y yönü diyebilme). Bu üç simetriye karşılık da sırasıyla üç korunan değerimiz var: Enerji, doğrusal momentum, ve açısal momentum!
  3. Düz uzay yerine bükümlü uzayı düşünecek olursak da korunan değerleri geometriyle bağdaşlaştırma daha uygun oluyor. Sistemimizde isometry dediğimiz objeler varsa, bunlardan korunan değer türetebiliyoruz. Bu objelere karşılık gelen Killing vector'leri oluyor, bu vektörleri bulduğumuz denkleme de Killing denklemi deniyor. Bu denklemi sağlayan vektörleri kullanarak da topological charge'lar çıkarabiliyoruz, bu yükler de fiziksel olarak korunan değerlere karşılık geliyor.
  4. 3. maddede matematik ve fizik bilgisi bir seviye daha ileri olanlara ipucu olsun diye bazı kavramları yazdım, isteyen oradan daha derin araştırır. Eğer size yabancı geliyorsa çok da önemli değil zaten.
  5. Bu tarz hesapları kendim de çok fazla yapmadım, fakat şunu söyleyebilirim: Bükümlü uzaylarda kavramlar düz uzaylara göre oldukça karıştığı için içgüdüsel bize makul gelen şeylerin genel geçer olduğunu düşünmemekte fayda var. Çok basit bir örnek: Düz uzayda herhangi iki cismin birbirlerine göre hızını tanımlayabiliriz, oysa bükümlü bir uzayda böyle bir hız tanımlı değildir!  (Matematiksel olarak hız manifoldun tanjant uzayında yaşamaktadır, bükümlü bir manifoldun iki noktasındaki tanjant uzaylarındaki iki farklı vektörün karşılaştırılması çok basit bir mesele değil. Elbette parallel transport yapılır fakat bildiğim kadarıyla unique bir çözümü yok)
Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
2

Kaynaklar

  1. Vikipedi Simetrileri korunan değerlerle ilişkilendiren ünlü bilim kadını Emmy Noether
  2. Wikipedia Korunan değerleri anlamak için simetrileri geometrik incelememizi sağlayan vektör alanları: Killing vektörleri

Evrenin yoktan var olduğunu ne kadar düşünsek de aslında bu tam olarak doğru değildir. Evrenin başında, hiçlikte, aslında kuantum enerjileri bulunuyordu fakat bu enerjinin belli bir formu yoktu. Evrenin oluşum teorisinin baz aldığı şey ise bu enerjinin olası kuantum dalgalanmalar sonucu maddelerin oluşmasıdır. Hatta bunun olabileceği bilgisayar simülasyonlarıyla da gösterilmiştir. 

Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
1
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hata yapan insan, bunu söylemekten asla utanmamalıdır. Çünkü bu, düne göre bugün daha bilge olduğunu söylemenin bir diğer yoludur.”
Alexander Pope