Kısaca, evet: Bildiğimiz anlamda eylemsizlik, enerji içeren her şeyde vardır. Ama "madde" ile "enerji" birbirinden bağımsız iki ayrı şart değildir. Özel görelilikte eylemsizliği belirleyen şey bir sistemin toplam enerjisidir. Kütle de aslında durgun halde sahip olunan enerjinin (E = mc²) bir ölçüsüdür.
Bunun ilginç sonuçları var. Işığın durgun kütlesi yoktur ama enerjisi ve momentumu vardır. Bu yüzden ışık da bir şeye çarptığında ona itme uygular, güneş yelkenleri bu sayede çalışır. Kapalı bir kutuya hapsedilmiş ışık ise kutunun toplam eylemsizliğini artırır. Yani eylemsizlik "maddeden yapılmış olmaya" değil, enerji-momentum taşımaya bağlıdır.
Peki neden eylemsizlik var? Burada dürüst olmak lazım, tek bir kesin cevap yok. Bilinenin bir kısmı şöyle:
- Newton düzeyinde: Eylemsizlik açıklanmaz, bir ön kabul olarak alınır. Birinci yasa, kuvvet yoksa hareket durumunun değişmeyeceğini söyler.
- Standart Model düzeyinde: Kuarklar ve elektron gibi temel parçacıkların kütlesi Higgs alanıyla etkileşimden gelir. Ama proton ve nötron gibi gündelik maddenin kütlesinin büyük kısmı Higgs'ten değil, kuarkları bir arada tutan güçlü etkileşimin bağlanma enerjisinden gelir. Melia (2021) bu resmi eylemsizliğin kökeni açısından toparlıyor.
- Mach ilkesi: Eylemsizliğin evrendeki diğer kütlelerle ilişkisinden doğduğu fikri. Einstein bundan etkilendi ama genel görelilik bunu tam olarak içermiyor, hâlâ tartışılıyor.
Kaynak listesindeki bazı çalışmalar (örneğin vakumla enerji-momentum alışverişinden eylemsizliği türetmeye çalışanlar veya Wang'ın "Principles of Matter" modeli) ana akım fizikte kabul görmüş sonuçlar değil, alternatif önerilerdir. Onları kesinleşmiş bilgi gibi okumamak gerekir.
Özetle, enerji taşıyan her şey eylemsizdir ve kütle bu enerjinin bir yüzüdür. Ama "eylemsizlik en derinde neden var" sorusu, kısmen Higgs ve güçlü etkileşimle açıklansa da, tam olarak kapanmış değil.
Kaynaklar
-
Fulvio Melia. The Origin Of Rest-Mass Energy. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
M. Germano. Inertia In Relativistic Mechanics. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı