Reklamı Kapat
0

İnsanoğlu veya canlılar neden uyumak zorundadır? Uyumadan yaşamanın bir yolu yok mu zira çok büyük zaman kaybı geliyor bana sizce de öyle değil mi?

1
Teşekkür (2)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Uyumanın biyolojik zorunluluğunu anlayabilmek için, yüksek yapılı canlıların kısa özgeçmişlerini kısaca incelemek gerek.

Canlılığın güneşe göre evrimleştiğini, tek hücreliler dahil dahil bütün organizmalarda sirkadiyen ritmin olduğunu biliyoruz. Sirkadiyen ritm, bir türün güneşe göre temel yaşamsal faaliyetlerini belirleyen düzendir. Avlanma, yeme içme, dinlenme uyuma gibi temel yaşamsal faaliyetler, türe özel belirlenmiş biçimde biyolojik saat şeklinde evrim sürecinde oluşmuştur. Bu nedenle uçak seyahatlerinde bu düzen değiştiği için uyum sağlamakta zorlanırız kısa bir süre. (jetlag) Ya da gece hayatı, güneş battıktan sonra yemek, gece mavi ışığa maruz kalmak gibi sirkadiyen ritmi bozacak bütün davranışlarımız, bizi jetlag yapar aslında. Etkilerini daha çok enerji azlığı ya da duygudurum değişimi gibi yaşarız ancak önemsemeyiz. Bütün biyolojik reaksiyonlar, sindirim, hormon düzeni ve tamamen sirkadiyen ritme göre işler. Bu durumda ilk akla gelen soru, 6 ay gece 6 ay gündüz olan yerlerde bu ritm bozulacağı için insanların hasta olması gerekmez mi. Kişinin içinde bulunduğu fiziksel şartlara adapte olması gibi bir durum söz konusu. Aynen uçak yolculuğu sonrası bir süre sonra yeni konumdaki şartlara uyumlanması gibi. Ancak bütün uyumlanma, adaptasyon süreci, biyolojik bir kapasiteyi kullandığı için bedel ödetir bireye. Kısa süreli değişimlerde bu bedel daha fazladır. Yıllardır kutba yakın yerlerdeki adaptasyon daha gelişmiş olacaktır.

Görüldüğü üzere biyolojik ritmimiz sekteye uğradığında dahi sorunlara giden yol kısalmaya başlamakta. Otonom sinir sistemi altında bulunan sempatik ve parasempatik sistemler açısından, gece ve gündüz parasempatik sisteme belli sürelerde geçmek zorundayız. Gündüz en az 1 saat parasempatik (dinlenme rejenerasyon), gece de uyku boyunca parasempatik sistemde kalmak zorundayız. Belli bir süre uyumazsak ölüyoruz biliyoruz ki. Biyoloji, termodinamik ilkelerden 2. olan entropiye karşı bir direnç olduğu için, kendini onarmak, dinlenmek, yenilemek zorunda. Bu da gece uykusu ile mümkün. Kanserleşmiş hücrelerin tespiti ve temizlenmesi, beynin metabolik atıklardan temizlenmesi gibi an işlerin yanında sayılamayacak kadar çok faaliyet gece uykuda yapılmaktadır. Yani gündüz nasıl kortizol adrenalin noradrenalin etkisinde faaliyette olmak bir gereklilik ise, gece de melatonin etkisinde prefrontal korteksin aktivitesi en az a inmiş haline geçmek zorunda.

Biz gündüz yaptığımız faaliyetleri önemsiyoruz gece boş geçiyormuş gibi geliyor ancak, önem açısından gece yapılan biyolojik faaliyetler çok daha önemli. Çünkü telafisi malesef ki yok. Bilerek az uyuyan, gece elektronik ışıklara maruz kalan bir kişi, bunların etkisini hemen görmeyebilir. Özellikle genç ise biyolojik olarak tölere edebilir. Ancak yenilenme vs için harcanacak biyolojik kapasite, bu tölere işleminde kullanılacaktır. (sigara içenlerde olduğu gibi) Yani uyku düzensizliklerinin neden olduğu onlarca hastalık, aslında hoyratça kullanılan biyolojik kapasite demek oluyor.

Sadece gece değil, gündüz de meditasyon yaparak sakin - parasempatik mod a geçmek zorundayız. Hatta mecburuz. Eksiden stres kaynakları reel idi ve geçiyordu. Oysa "modern" yaşamda stres hayatın tam da merkezine oturmuş durumda. Stres ise kortizol adrenalin demek. Yani parasempatik sisteme geçmeyi zorlaştırıcı bir faktör demek. Uyku kalitesinin düşmesi demek. Hızlı yaşlılık, ya da hastalıkların erkene gelmesi demek.

117 görüntülenme
2
Teşekkür (1)
Paylaş
2

Kaynaklar

  • Robert L Sack, MD, Dennis Auckley, MD, R. Robert Auger, MD, Mary A. Carskadon, PhD, Kenneth P. Wright, Jr, PhD, Michael V. Vitiello, PhD, Irina V. Zhdanova, MD. Circadian Rhythm Sleep Disorders: Part I, Basic Principles, Shift Work And Jet Lag Disorders. (10 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 10 Şubat 2021. Alındığı Yer: oxford academic | Arşiv Bağlantısı
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku