Evrim Ağacı üyeleri içerisinde çoğu kişi neden uzun metinler yazıyor?

İnanın egomuzu tatmin etmek istesek tüm cevabı tek bir cümleye sığdırır, anlaşılmaz, teknik bir şekilde yazardık. Diğerleri uzunca yazarken biz, o uzun metni bir cümleye sığdırmayı başarınca egomuz gayet tatmin olurdu. (Uzun uzun yazıp neden kendimizi yoralım gereksiz şekilde değil mi?) Bu bir ego meselesi değil. Siteminiz tamamen haksız. Uzun metinleri anlamakta zorlanıyorsanız veya metin içerisinden gerekli bilgi çıkarımında güçlük çekiyorsanız, bunun sorumluluğunu doğrudan cevap veren insanlara yüklemek yerine önce kendi okuma ve değerlendirme yöntemlerinizi gözden geçirmeniz daha sağlıklı olacaktır. Başkalarını suçlamak, sorunun kaynağını değiştirmediği gibi çözüm de üretmez.

Buranın bilincinde misiniz bilmiyorum ama burası bir Bilim Platformu. Üstelik bunun yanında, insanların soru sorup ayrıntılı cevap alabildiği ayrı bir Soru & Cevap sistemi de bulunuyor. Bilimsel platformların temel amacı, mümkün olan en kısa cevabı vermek değil; mümkün olan en doğru, en tutarlı ve en denetlenebilir cevabı vermektir. Bunun için de çoğu zaman yalnızca sonucun yazılması yeterli olmaz. Sonuca nasıl ulaşıldığını, hangi varsayımların kullanıldığını, hangi istisnaların bulunduğunu, hangi araştırmaların bunu desteklediğini ve hangi durumlarda bu bilginin geçerliliğini yitirebileceğini de açıklamak gerekir.

Örneğin bir soruya "evet" ya da "hayır" demek birkaç saniye sürer. Fakat bilim, "neden evet?" ve "neden hayır?" sorularını da cevaplamayı gerektirir. Gerekçesi verilmeyen doğru bir bilgi bile kolaylıkla yanlış anlaşılabilir, bağlamından kopabilir veya ezbere dönüşebilir. Bilimde amaç insanlara ezberletmek değil, düşündürmek ve anlamalarını sağlamaktır. Anlamak ise çoğu zaman bağlam gerektirir. Ayrıca herkesin bilgi seviyesi aynı değildir. Bir kişinin "gereksiz ayrıntı" dediği bölüm, başka bir kişinin tam da ihtiyaç duyduğu açıklama olabilir. Cevap yazan kişi karşısındaki insanın hangi kavramları bildiğini, hangilerini bilmediğini önceden bilemez. Bu nedenle açıklamayı biraz daha kapsamlı tutması gösteriş yapmak için değil, yanlış anlaşılma ihtimalini azaltmak içindir.

"Basit cevap veremiyor musunuz?" sorusu da aslında hatalı bir varsayım içeriyor. Elbette verilebilir. Ancak her basit cevap yeterli değildir. Bilimsel doğruluk ile anlatımın sadeliği arasında sürekli bir denge kurmak gerekir. Bazen iki cümle yeterlidir, bazen iki paragraf gerekir, bazen de birkaç sayfa bile konuyu eksiksiz anlatmaya yetmez. Bunun sebebi insanların egosu değil, konunun doğasıdır.

"Uzun cevaplar beyin sisine neden oluyor." demeniz de kişisel bir deneyimi genelleştirmek oluyor. Uzun metinleri takip etmekte zorlanabilirsiniz; bu anlaşılabilir. Ancak bundan hareketle uzun cevapların herkes için yanlış olduğu sonucu çıkmaz. Kimisi özetlerden daha iyi öğrenir, kimisi ayrıntılı açıklamalardan, kimisi örneklerden, kimisi ise kaynakları inceleyerek. Kendi öğrenme biçiminizi evrensel ölçüt haline getirmeniz doğru olmaz.

En sorunlu kısım ise "uzun cevap vermek egonuzu mu tatmin ediyor?" ifadesi. Çünkü bu artık içerikle ilgili bir eleştiri değil, insanların niyetine yönelik bir ithamdır. Bir insanın neden uzun yazdığını bilmeden bunu egoya bağlamak tamamen varsayımdır. Aynı mantıkla bir başkası da "kısa cevap isteyen insanlar araştırmaya üşeniyor." diyebilir. Bu da aynı derecede temelsiz ve haksız bir genelleme olur. Niyet okumak, sağlıklı bir tartışma yöntemi değildir.

Üstelik kimse sizi her cevabı sonuna kadar okumaya zorlamıyor. Eğer daha kısa bir özet istiyorsanız bunu talep edebilirsiniz sorunuzda. Ancak bilimsel bir platformdan sosyal medya paylaşımı uzunluğunda açıklamalar beklemek gerçekçi değildir. Bu platformun amacı hızlı tüketilecek içerikler üretmek değil, doğru bilgiyi gerekçeleriyle birlikte aktarmaktır.

Kısacası sorun uzun cevapların varlığı değil, sizin beklentiniz ile platformun amacı arasındaki uyumsuzluk. Ayrıntılı anlatımı eleştirebilirsiniz, daha kısa cevaplar tercih ettiğinizi de söyleyebilirsiniz. Fakat bunu, hiçbir kanıt olmadan "egonuzu tatmin ediyorsunuz" gibi bir ithama dönüştürmeniz ne adil ne de yapıcı bir eleştiridir...^[1]

Uzun metin-Kısa cevap üzerine…

Sevgili Serkan; soruna vesile ve örnek olarak acı üzerine verdiğim cevabı eklemişsin eyvallah.

Ego tatmini üzerinden maksadını aşan bir ifade de kulanmışsın ve ardından bunun sadece bir soru olduğu vurgusu yapmışsın, beyanın esastır bu nedenle buna da eyvallah.

Şimdi senin bu kendince haklı soruna yönelik şöyle kısa bir cevap versem seni ikna eder mi: Söz konusu metin uzun değil, herhangi bir ego tatmini de yok.

Sorunun sahibi ben olsam bu cevap beni tatmin etmezdi. Çünkü bilimsel bakışın temelinde yatan en az 5N1K zemini arardım ve her birine sadece birer cümle ile açıklık getirmeye kalkışsam en az 6 cümle olurdu.

Peki hiç mi kısa cevap olmaz-olamaz? Elbette olur ancak bunun da alt zemini olmak zorundadır. Bu alt zeminin olmazsa olmazları arasında iletişim kuran bireylerin ortak bir geçmişinin, kültürünün ve zihinsel temelinin olması en başta gelir.

Bu ön koşul olay ve olgulara aynı perspektiften bakma, kavramlardan aynı şeyi anlama ve söz konusu olay ve olgular üzerine daha önce çokça konuşmuş olma avantajı sağlar ve vesilesi ile az ve öz anlatı olanağı verir.

Eğer bu yok ise, bizim tek bir soruya vereceğimiz cevap cevap olmaktan öte bir çok yeni ve daha karmaşık soruyu da vesile olabilir.

Sevgili Can Yücel’e hapishanedeyken başka bir ülkedeki başka bir hapishanedeki bir şair arkadaşından, gerek kendisinin gerekse ülkesinin içinde bulunduğu koşulları anlatan uzunca bir şiir-mektup gelir. Can Yücelin karşılık olarak ona yolladığı şiir-mektubun kelime sayısı 6’dır fakat 600 kitaplık bir bilgiyi içerir: “Tencere dibin kara, benimki senden kara”

Ya da eskiye karşıyı yeniyi ikame etmeye çalışan fakat cemiyette kendisine “hepimiz hatalıyız ve bir tek sen haklısın öyle mi” denilerek kabul görmeyen Sevgili Orhan Veli’nin cevabına ne demeli: “Milyonlarca sivrisinek yanılmış olamaz, o halde bok yiyiniz.”

Her iki örneğin kısalığını sağlayan şey emin ol ki sevgili Serkan ardında bıraktığı, tartışılmış, tüketilmiş, ortaklaşılmış kütüphaneler dolusu veri-bilgi var.

Evrim ağacı da salt birbirini çok yakından tanıyan, ortak geçmişi olan ve aynı kavramlardan aynı şeyi anlayan bir topluluk değil, iyi ki de değil. Bu nedenle de bu platformda paylaşacağımız her şey, herkesi ve her kesimi hesaba katarak paylaşılmalıdır. Kuruluşundan bu yana burada emek veren bilim insanını da henüz yeni üye olan ilkokul öğrencisini de. Sevgiyle…

(Not: Sorduğun sorunun kendisinin ve açıklamasının uzunluk itibarı ile ortalamanın çok üzerinde olduğu hiç dikkatini çekti mi, gülücük...)