Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
Muhammed  Musab Akdağ
Üye
4

Coronavirüs laboratuvar ortamında mı üretildi?

Benim bildiğim kadarıyla yarasaların yaşam alanlarının tahribi sonucu bu virüs yayıldı. Hangisi doğru? Bugün biyoloji dersindeyken laf virüse geldi ve hocamız virüsün laboratuvar ortamında yapıldığını söyledi.
4,210 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
6 Cevap
Cevap
Ufuk Derin
Ufuk Derin
594K UP
Skeptik
Orijinal Soru: Öncelikle herkese iyi günler diliyorum. Çin'li Virolog Li-Meng Yan Korona Virüsü'sün insan yapımı olduğunu ileri sürdü. Düşünceleriniz nelerdir?

Arkaplan

En azından Şubat 2020'den bu yana, virüsün kökenine dair komplo teorileri, bir laboratuvarda üretildiği fikri de dahil olmak üzere, kablo haberlerinde ve sosyal medyada dolaşıyordu. Bu hipotez birkaç bilim insanı tarafından olası görülmemişti ve Mart 2020'de Nature Medicine'de beş önde gelen mikrobiyolog tarafından "SARS-CoV-2'nin proksimal kökeni" başlıklı bir makale, virüsün bir laboratuvarda yaratılmadığını kesin olarak belirtti.

Bu Reklamı Kapat

Wuhan Viroloji Enstitüsü'nde virolog olan Shi Zheng-Li, laboratuvarın hiç böyle bir virüse sahip olmadığını söyledi ve Nature Medicine makalesi, virüsün neden doğal olarak ortaya çıktığına dair birkaç neden veriyor. Verilen nedenlerden biri, mevcut bir koronavirüsün RNA'sının genetik modifikasyonlardan önce bir "omurga" olarak kullanılması gerektiğiydi ve SARS-CoV-2'nin (COVID-19) oluşturulmasında omurga olarak kullanılabilecek kayıtlı virüsler bulunmamaktaydı.

Nature Medicine makalesinin ortak yazarı olan Sydney Üniversitesi biyoloğu ve virolog Edward Holmes, Nisan 2020'de virüsün bir laboratuvarda üretildiğine dair bir kanıt olmadığını, ve tüm kanıtların bir hayvan türündeki kökenine işaret ettiğine dair bir açıklama yayınladı. Wuhan laboratuvarında tutulan RaTG13 virüsü, COVID-19'un ilk ortaya çıktığı yerden farklı bir ilden (Yunnan) geldi. "SARS-CoV-2 ve RaTG13 arasındaki genom dizisi farklılığı seviyesi, ortalama 50 yıllık (ve en az 20 yıllık) evrimsel değişime eşdeğerdir."

Bu Reklamı Kapat

Eylül raporu

Yan'ın ortak yazarı olan 14 Eylül 2020, 26 sayfalık ön baskı araştırma makalesi, genetik kanıtlara dayanarak SARS-CoV-2'nin "hayvanlardan yayılma" sonucunda doğal olarak ortaya çıkmadığını, ancak bir laboratuvarda üretildiğini söyledi. Herhangi bir akran değerlendirme sürecinden geçmeyen ön baskı, herkesin araştırmalarını yayınlayabileceği açık erişimli bir havuz olan Zenodo platformuna gönderildi. Makalenin özetine göre, "SARS-CoV-2 doğal olarak oluşan zoonotik bir virüsle tutarsız biyolojik özellikler gösterir" ve yaklaşık altı ay içinde bir laboratuarda yaratılmış olabilir.Yan, "genetik mühendisliğinin kanıtlarının" "bilimsel dergilerde" "sansürlendiğini" söyledi.

Yan'ın ön baskısı, Steve Bannon ve Guo Wengui tarafından kurulan siyasi bir organizasyon olan Rule of Law Society'ye bağlıydı. The Daily Beast'e göre, Rule of Law Society daha önce bilimsel veya tıbbi araştırma yayınlamamıştı.Yan daha önce Bannon'un "War Room" podcast'inde yer almıştı.

Diğer üç araştırmacı 14 Eylül ön baskısının ortak yazarları olarak listelendi, ancak South China Morning Post (SCMP) onlardan daha önce herhangi bir çalışma bulamadı. CNN'e göre bir kaynak, diğer üç araştırmacının Çinli olduğunu ve Çin'deki aileleri için yankı yaratma korkusu nedeniyle gerçek isimleri yerine takma adlar kullandıklarını söyledi. Makalede takma adların kullanımı açıklanmadı. Uzmanlara göre, araştırmacıların şeffaflık ve hesap verebilirlik eksikliği nedeniyle takma ad kullanmaları son derece sıra dışıdır ve genellikle önerilmemektedir.

Ekim raporu

8 Ekim Zenodo ön baskısında Yan ve ortak yazarları, SARS-CoV-2'nin Çin Komünist Partisi hükümetinin kontrolü altındaki askeri araştırma laboratuvarları tarafından yapılan bir biyolojik silah olduğunu ve bu büyük ölçekli, organize bilimsel sahtekarlığı ortaya çıkardıklarını söyledi.

Bilimsel topluluktan gelen yanıtlar

Yan, 14 Eylül ön baskısının yayınlanmasından önce, 10 Temmuz'da Fox News ile de dahil olmak üzere bir dizi röportajda yer almıştı ve bu röportajda,Aralık 2019'da Hong Kong Üniversitesi'nde (HKU) bir WHO projesi üzerinde çalışması nedeniyle insandan insana bulaşma hakkında bilgiye erkenden erişimi olduğunu söyledi.

Bu Reklamı Kapat

Hku tarafından yayınlanan 11 Temmuz 2020 tarihli Resmi bir çevrimiçi bildiri, Yan'ın hku'da doktora sonrası bir araştırmacı olduğunu doğruladı, ancak "raporundan anladığımız kadarıyla temel gerçeklerle uyuşmuyor. Özellikle, Dr. Yan, Aralık 2019 ve Ocak 2020'de, söz konusu röportajın ana iddiası olan hku'daki yeni koronavirüsün insandan insana iletimi üzerine hiçbir zaman araştırma yapmadı.Ayrıca, bildirilen röportajda vurgulamış olabileceği şeyin bilimsel bir temeli olmadığını, ancak söylentilere benzediğini gözlemliyoruz." HKU'nun 11 Temmuz açıklaması Yan'ın üniversiteden ne zaman ve neden ayrıldığından bahsetmedi. SCMP'ye göre, HKU Halk Sağlığı Okulu müdürü Keiji Fukuda, personele verdiği bir notta, Yan'ın adını verdiği hiçbir araştırmacının herhangi bir örtbas veya "gizli araştırma" ile ilgisi olmadığını söyledi.

Zenodo ön baskısının yayınlanmasının hemen ardından, önde gelen virologlar Twitter'da National Geographic'in "ateş fırtınası" olarak tanımladığı çürütmeler yayınlamaya başladı.

Scripps Araştırması için bulaşıcı hastalıklar ve genomik uzmanı ve Mart 2020'de Nature Medicine'deki makalenin ortak yazarı olan immünolog Kristian G.Andersen ve doktora sonrası araştırmacı Yujia Alina Chan, makalenin pangolinler ve yarasalarda koronavirüs ile ilgili son verileri dışarıda bıraktığını söyledi.

Andersen 15 Eylül'de bir tweet'te "Yan'nın Raporu"nun "bilimsel olmadığını", "yanlış" olduğunu ve "hipotezlerini çürüten verileri" görmezden geldiğini söyledi. Uzman olmayanların deşifre etmesi imkansız olan "teknik dil" i kullanan "bilim" olarak giyinmiş saçmalık " olduğunu söyledi. Glasgow Üniversitesi'nden David Robertson, "sadece birkaç örnek seçti, kanıtları hariç tuttu ve saçma bir senaryo ortaya çıktı.

Bu Reklamı Kapat

Virologlar, Yan'ın raporunun genel olarak koronavirüsler ve özellikle SARS-CoV-2'nin kökenleri hakkında yayınlanmış geniş bilimsel literatürü görmezden geldiğine dair endişelerini dile getirdi. Rapor ayrıca "çılgın komplo teorilerini besledi" ve bilim adamlarını yanlışlıkla "komplocularla komplo kurmakla" suçladı.

Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi'nden dört yazar, 21 Eylül 2020'de yayınlanan Yan'ın ön baskısına yanıtta, makalesinin bilimsel hakemli bir yayına gönderilmediğini söyledi.

Yan ve arkadaşlarının, bilimsel topluluktaki SARS-CoV-2'nin kökeninin hayvanlardan ortaya çıkan doğal bir zoonoz olduğu şeklindeki hakim teoriye karşı koymak için genomik, yapısal ve literatür kanıtı sağlayan kapsamlı bir bilimsel literatüre atıfta bulununduğunu ancak iddialarını desteklemek için herhangi bir atıfta bulunmadığını söyledi.

Ekim ayının başlarında, bir Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) projesi olan Rapid Reviews: Covid-19 (RR: C19), ön baskı kağıtlarını araştırıyor ve yanlış veya yanıltıcı bilimsel haberlerin yayılmasını önlemek amacıyla gözden geçiriyor.geleneksel meslektaş incelemesi olmamasına rağmen, Yan'ın ön baskısı için dört değerlendirme yayınladı. Dört eleştirmen de ön baskıyı, Kanıt Gücü Ölçeğinde projenin en düşük güç seviyesi olarak "Yanıltıcı" olarak değerlendirdi, yöntem ve verilerdeki ciddi kusurlar ve hatalar ifadesinin eşlik ettiği çalışma sonuçlarını yanıltıcı kılıyor.

Bu Reklamı Kapat

Yan'ın çalışmasını analiz eden MIT Rapid Reviews: Covid-19 hakemleri şu açıklamayı yaptı:

"Yen'in raporunun geniş kapsamlı etkileri göz önüne alındığında, RR:c19, Viroloji, moleküler biyoloji, yapısal biyoloji, hesaplamalı biyoloji, aşı geliştirme ve tıp alanında dünyaca ünlü uzmanlardan akran incelemeleri araştırdı. Araştırmacılar toplu olarak "yarasa koronavirüsleri ZC45 veya ZXC21, SARS-CoV-2'yi tasarlamak için bir arka plan suşu olarak kullanıldı, RBD'yi çevreleyen kısıtlama alanlarının varlığı, insan ACE2 reseptörünü hedefleyen bir virüs için önceden tarama yapılmasını önerir ve furin benzeri bölünme bölgesi doğal değildir ve mühendislik kanıtı sağlar." iddialarını çürüttü. Her üç durumda da, hakemler hakemli literatüre ve Yan'ın öne sürdüğü iddiaları doğrudan çürüten köklü bilgilere dayanan karşı argümanlar sunarlar. Çalışmanın iddialarının bilimsel bütünlükten ziyade potansiyel siyasi motivasyonlarla daha iyi açıklandığı konusunda genel bir fikir birliği vardı. Akran denetimi bu ortak görüşlere bağımsız olarak ulaşarak, akran denetimlerinin güvenilirliğini daha da güçlendirdi."

Newsweek'e göre, Jonathan Eisen ve Carl Bergstrom da dahil olmak üzere evrimsel biyoloji ve bulaşıcı hastalık konusunda birçok uzman, makalenin yeni bilgiler içermediğini, çok sayıda asılsız iddia içerdiğini ve zayıf bir bilimsel vakaya sahip olduğunu söyledi. Columbia Üniversitesi virologu Angela Rasmussen, makalenin "temelde tamamen şartlara bağlı olduğunu ve bir kısmının tamamen kurgusal" olduğunu söyledi. Örneğin, makale SARS-CoV-2'nin doğada bulunan bu özel koronavirüs sınıfında tamamen bulunmayan protein yapısında benzersiz bir furin bölünme bölgesine sahip olduğunu iddia etmektedir; ancak Rasmussen, 2012 MERS koronavirüsü de dahil olmak üzere birçok koronavirüsün bu bölhelere sahip olduğunu ve dolayısıyla bunun hiçbir şeyi kanıtlamadığını söylüyor. Bath Üniversitesi'nde biyolog olan Andrew Preston, ön baskı raporuna şu anki haliyle herhangi bir güvenilirlik verilemeyeceğini söyledi.

Yan'ın makalesi ayrıca, Çin'de keşfedilen iki yarasa koronavirüs suşunun, ZC45 ve ZXC21'İN, SARS-CoV-2'ye şüpheli bir şekilde benzediğini ve bu suşların daha ölümcül bir virüs için bir şablon olarak kullanılabileceğini belirtti. İki suş yaklaşık 3.500 nükleotid baz çifti ile farklıydı. Rasmussen de dahil olmak üzere birçok virolog, genomunun %10'unun değiştirilmesi gereken bir virüsü tasarlamanın verimsiz veya imkansız olacağını söyledi. Yale Tıp Fakültesi'nden Craig Wilen, bu tür bir genom seçiminin neredeyse imkansız olduğunu söyledi.

21 Ekim 2020'de yayınlanan bir makale için CNN, Rasmussen, Michigan Üniversitesi Anna K. Mapp ve Georgetown Üniversitesi'nden Daniel R. Lucey dahil olmak üzere farklı kurumlardan altı uzmanla röportaj yaptı. Lucey, Yan'ın kullandığı metodolojinin hatalı olduğunu ve ön baskıyı çöp bilim, mantık sıçramaları ve vitrin dekorasyonu olarak tanımladığını söyledi. Rasmussen, raporun aldatıcı olduğunu ve siyasi propagandayı yaymak için yazıldığını ve teorilerinin tamamen reddedilemeyeceğini, ancak olağanüstü kanıt olmadan olağanüstü iddialarda bulunulmaması gerektiğini ve güvenilir kanıt sunmadığını söyledi.

679 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Wikpedia. Li-Meng Yan. (30 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 4 Aralık 2020. Alındığı Yer: Wikpedia | Arşiv Bağlantısı
1
  • Raporla
Öne Çıkarılan Cevap
Baran Anık
Baran Anık
7K UP
Tıp Fakültesi Öğrencisi
Orijinal Soru: Korona virüsü doğal yollarla mı evrildi?

Merhaba,

İnsanların komplo teorilerine inanmalarının sebeplerinden biri, topluma uyum sağlama istekleridir. Sosyal canlılar olan insanların toplumdaki statüleri, doğruyu biliyor veya söylüyor olmalarından çok daha önemlidir. Dolayısıyla, inanç ve eylemlerimizi sürekli olarak bulunduğumuz grup ile karşılaştırır ve modifiye ederiz. Bu durumda, eğer sosyal grubumuz bir şeye inanıyorsa biz de bunu takip ederiz.

Bu Reklamı Kapat

İnsanları komplo teorilerinden vazgeçirememe nedenlerimizden biri ise, insanların kendi duymak istedikleri şeyleri dinlemeye daha yatkın olmalarıdır. İnsanlar kendi düşünceleri ile örtüşen verilere inanmaya, kendi düşünceleri ile zıtlaşanları ise görmezden gelmeye daha yatkındırlar. Bu durum öyle bir hal alabilir ki, insanlar kendi düşünceleri ile zıtlaşan verilerden hoşlanmaz hale gelebilir ve kendi düşüncelerine daha da saplanabilirler.

Komplo teorilerine inanan insanların fikirlerini değiştirmek için uygulayabileceğiniz yöntemlerden biri ise, kendi görüşünüzü anlatmak için öyküler kullanmanızdır. İnsanlar, tartışmalardan ya da tanımlayıcı diyaloglardan ziyade, kendilerini öykülere kaptırırlar.

Bu Reklamı Kapat

Bütün bunların yanında bu konu burada anlatamayacağım kadar uzun ve detaylı, bu yüzden ayrıntılı bilgi için kaynak bölümüne göz atabilirsiniz.

Neil DeGrasse Tyson'ın da dediği gibi: "Bilimle ilgili güzel şeylerden biri de, inansanız da inanmasanız da doğru olmasıdır."

Umarım yardımcı olabilmişimdir.

Bilim dolu günler dilerim, sağlıcakla kalın.

1,086 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Yazar Yok. Evrim Ağacı. (11 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 11 Nisan 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  2. Yazar Yok. Evrim Ağacı. (11 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 11 Nisan 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
Bu cevabın içeriği ve doğruluğu, Evrim Ağacı editörleri tarafından kontrol edilmiş ve onaylanmıştır.
2
  • Raporla
Cevap
C. Caner Telimenli
Popüler Bilim Yazarı

Bu görüş ile ilgili problem virüsün genetik materyalinin detaylı bir şekilde pek çok bağımsız bilimsel kuruluş tarafından incelenmiş ve üstünde müdahale olduğuna dair bir kanıt bulunmamış olması.

Virüs ilk ortaya çıktıktan kısa bir süre sonra RNA'sı incelendi ve buna karşı bir aşı geliştirilebilmesi için tüm Dünya ile paylaşıldı. Ki virüs aynı zamanda sıkı bir takibe alındı, geçirdiği mutasyonları kayıt altına almak için RNA'sı farklı kuruluşlarca tekrar tekrar tarandı. Eğer bu virüs laboratuvarda üretilmiş bir virüs olsaydı amaca bağlı olarak üzerinde değişiklik yapılmış olması gerekirdi. Bu değişiklikler ise kolayca saklanabilecek şeyler değil, değişikliğin boyutuna göre fark edilme ihtimali de yükseliyor. Bu virüs az çok akrabaları ile aynı özellikleri taşıyor, aradaki en büyük farklardan biri insana bulaşması. Ancak bu tarz bir mutasyon doğada daha önce de olmuş bir şey. Yani laboratuvar üretimi olması için bulaşma hızı ve ölümcüllüğünü değiştirmeniz lazım. Sars-COV2 için bunların ikisi de sıra dışı bir özellik barındırmıyor. Yayılma hızı akrabası olduğu virüslerle benzer, öldürme oranı ise %3 civarında. Laboratuvarda geliştirilmiş olsaydı çok basit bir şekilde çok daha bulaşıcı ve ölümcül hale getirilebilirdi. Kısaca bu virüs biyolojik bir silah değil ve insan eliyle yapılmış olsaydı hem üzerinde yapılan oynamalar daha belirgin olurdu, hem de virüs çok daha tehlikeli olurdu.

Bu Reklamı Kapat

Ekteki araştırmada diğer coronavirüs türleri ile olan benzerliğinden bahsetmiş, ancak sıra dışı bir durumdan bahsedilmemiş.

965 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Wen-Xin Zheng , Ling-Ling Chen, Hong-Yu Ou, Feng Gao, Chun-Ting Zhang, et al. (2021). Coronavirus Phylogeny Based On A Geometric Approach. Pubmed. doi: 10.1016/j.ympev.2005.03.030. | Arşiv Bağlantısı
7
  • Raporla
Cevap
Merve Arıcıbaşı
PhD Veterinary Sciences

Sorun şu ki virüsün yayılmaya başladığı nokta olan Wuhan hayvan marketin yakınında yüksek güvenlik laboratuarının olması.

Şimdi burda iki durum var. Bir kısım bu virüs gen mühendisliğidir diyerek Çin'i suçluyor, bir kısım da yeterli güvenlik önlemleri alınmamıştır diye Çin'i suçluyor. Çin de en azından yüksek güvenlik laboratuarını yerleşim yerlerinin bu kadar yakınına yapmak gibi bir hatası olduğu için zaten kendisini aklayamıyor.

Bu Reklamı Kapat

Gen mühendisliği ile ilgili sorun şu; henüz virüs fitnessını sağlayabilen bir genetik mühendisliği işi virüs başarısı yok. Çalışmalarda elde edilen virüsler genelde stabil kalamıyor, kaldıki tüm Dünya'yı sarsın.

Ama Çin'in survelyans veya çalışma yapabilmek için zoonotik bir virüsü yüksek güvenlik laboratuarında bulundurmuş ve burda bir güvenlik zafiyeti sonucu virüsün yayılmasına sebep olmuşsa umarım bu bir şekilde soruşturma ve takibi yapılır.

581 görüntülenme

Kaynaklar

  1. W. Pedia. Bsl-4 Biosefity Labor. (1 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 2 Şubat 2021. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
3
  • Raporla
Cevap
Ufuk Derin
Ufuk Derin
594K UP
Skeptik

Böyle komplo teorilerinin okumuş kişiler tarafından söylenmesi gerçekten üzücü. Türkiye'de daha eğitimli olan kesimde bile her 3 Kişiden 1'i COVID-19 komplolarına inandığı tespit edilmişti. Maalesef öğretmeniniz de bu komplo teorilerine kanan kesimden.

Salgının başlarında sars-cov-2'nin doğal yollarla evrimleştiğini filogenetik analizler zaten göstermişti.

Bu Reklamı Kapat

Li-meng yan gibi bazı komplo teorisyenlerinin iddiaları National Geographic'in "ateş fırtınası" olarak tanımladığı açıklamalar ile defalarca kez çürütülmüştü. Kaynaklara ve aşağıya ekliyorum:

https://evrimagaci.org/covid19-koronavirus-salgini-insan-yapimi-degil-ve-dogal-yollarla-evrimlesti-8381

https://evrimagaci.org/a/10034

503 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Scripps Research Institute. Covid-19 Koronavirüs Salgını İnsan Yapımı Değil Ve Doğal Yollarla Evrimleşti!. (23 Mart 2020). Alındığı Tarih: 2 Şubat 2021. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
2
  • Raporla
Cevap
Nadi Öztüfekci
Sosyal Medya Yazarı
Orijinal Soru: Korona virüsü doğal yollarla mı evrildi?

Merhaba,

Öncelikle, Korona virüsünün laboratuvar koşullarında üretilmiş bir virüs olduğunun kanıtlanmaya ihtiyacı var.

Bu Reklamı Kapat

Eğer bu konuda kanıtlanmış ve delillendirilmiş bilgiler ortaya konulamıyorsa bilim, bu salgını doğal yollarla evrilmiş bir virüs olduğunu kabul etmek zorundadır. Çok doğal olarak da bu salgınla mücadelesini bu yönde yapılan araştırmalara dayanan verilerle yapmak zorundadır.

Gerek bu sitede gerekse diğer kaynaklardan edindiğimiz bilgiler; -yeterli hızla olmasa bile- giderek artıyorsa, bilim çevrelerince giderek daha ortaklaşılıyorsa, salgına karşı daha avantajlı duruma geliyorsak, bunun nedeni; bu virüsün doğal yollardan evrilmiş olduğu temelinde yapılan araştırmalardır. Aksi durumda araştırmalar bilimsel temelden, detektiflik boyutuna yönelir ki, eğer bu virüsü üretmeyi düşünen bir odak varsa tam da bunu isterdi.

Bu Reklamı Kapat

Ayrıca böyle bir virüsü üretmek isteyen odaklar olabilir mi ve neden isteyebileceği üzerine de düşünmek tartışmak gerekir. Böyle bir virüsü üretebilecek bir odağın önemli bir gücü ihtiva etmesi gerekir. Küresel çapta dokunulmazlık, gizlilik gibi imkanları olması gerekir. Ama her şeyden önce bundan bir çıkarı olması gerekir.

Peki, Dünyada böylesi güç ve çıkar odakları yok mu? Elbette var... Yakın tarihimizde göstermelik bahanelerle coğrafyamızda şu an COVİD 19'un sebep olduğundan kat be kat daha fazla ölüme neden olan operasyonların, bombardımanların, kitle kıyım silahlarının arkasındaki güç odaklarını da biliyoruz. Buradan hareketle aynı güç odakların SARS-CoV-2 virüsünü bir silah gibi kullanabileceğini düşünebiliriz. Ama hemen aklımıza bu silahların, COVİD 19 salgınına neden olan SARS-CoV-2 virüsünden farklı olarak, olağanüstü denetlenebilir olduğu geliyor. Teknolojinin en ileri boyutta kullanıldığı bu silahlar hedeflerini şaşmıyor. Örneğin Bağdat'a, Libya'ya ya da Suriye'ye atılan hiç bir güdümlü füze hedefini şaşırıp New York 'u vurmadı şimdiye kadar. Ama bu koronavirüs vurdu. Hem de öyle böyle değil. Bağdat'a atılan bombalardan farklı olarak, sadece insanları vurmuyor. Ticareti, borsayı, alışverişleri kısaca, böyle bir virüsü insanlığın başına karşı bela edebilecek bir odak olarak ilk akla gelen Küresel Kapitalizmi, Küresel Sermayeyi de vurdu.

Açıkçası; Küresel Kapitalizm içine düştüğü krizi ötelemek için, katma değer üretmeyen ve katma değeri yüksek tüketim yapmayan bir kesim olarak, krizin önemli kaynaklarından biri olarak gördüğü, emekli, işsiz, yoksulları ayıklamak adına bir "Sınıfsal Öjeni" düşünür mü derseniz, "düşünür" derim. COVİD 19 tam da buna uygun bir salgın. Emekli, işsiz, emekçi ve yoksul düşmanı... Ne var ki denetimsiz, kimi vuracağı belli olmayan bir silah. Yani Dünyadaki her yaprak kıpırdamasını denetlemek isteyen Küresel Kapitalizmin pek isteyeceği tarzda değil. Ayrıca böylesi bir 'üretimin' izinin kolay saklanamayacağını düşünüyorum. Yani bana göre bu virüs bir laboratuvar ürünü değil. Eğer bu virüse karşı mücadele edilecekse bilimsel, kanıtlanmış verilerle yapılmalıdır. Komplo teorileriyle değil.

Ama Küresel Kapitalizmin bu salgından ders çıkaracağını, ötesi; mücadelenin her hangi bir aşamasında, sürece kendi çıkarları açısından müdahale edebileceği olasılığını da hesaba katmak gerekir diye düşünüyorum. Bir bilim adamı olmadığım için meseleye kendi bakış açımdan yaklaşıyorum. Belki beklenen cevap olmamıştır.

Ama işin bir de bu yanı vardır diye düşünüyorum.

355 görüntülenme
1
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.