Bi İnsan Bir Şahıs Tarafından Oluşturulan Ya Da Aklında Kurduğu Ama Gerçekte Olmayan Birine Aşık Olabilir mi?

evet, olabilir. aşık olmak için karşı tarafın var olması gerekmiyor, çünkü beyin duygusal bağı karşıdaki varlığın ontolojik durumuna göre değil, kendisine sunulan sosyal ve duygusal ipuçlarına göre kuruyor. bu kendi başına bir hastalık da değil.

kurgusal karakterlere duyulan tutku yeni bir şey sayılmaz. romanlar, filmler ve animeler yüzyıllardır aynı şeyi yapıyor. Karhulahti ve arkadaşlarının çevrimiçi topluluklarda yaptığı nitel çalışma, kurgusal karaktere duyulan aşk ve arzunun (fictosexuality, fictoromance) kişiler tarafından uzun süreli, anlamlı ve çoğu zaman bilinçli yaşanan bir deneyim olarak anlatıldığını gösteriyor. bu insanların çoğu karakterin gerçek olmadığını gayet iyi biliyor. yani ortada bir gerçeklik algısı bozukluğu yok.

sanal ajanlarda da benzer bir tablo var. Koike ve arkadaşlarının çalışmasında, sanal partneri insan gibi algılama eğilimi (romantik antropomorfizm) daha olumlu duygulanımla ve gerçek bir ilişki arzusuyla ilişkili bulunmuş, ama gerçek hayattaki davranışları öngörmemiş. Konijn'in duygusal bağlanma kuramı da insanların sosyal olarak tepki veren insan olmayan varlıklara kolayca bağlandığını söylüyor.

klinik açıdan asıl ayrım şu: kişi karşısındakinin kurgu olduğunu biliyor mu? biliyorsa ve hayatı işlemeye devam ediyorsa bu bir bağlanma biçimi. kişi ise o kişinin gerçekten var olduğuna ve kendisini sevdiğine sarsılmaz biçimde inanıyorsa, bu başka bir tablo. örneğin erotomanik sanrı, yani gerçek birinin kendisine aşık olduğuna dair sabit yanlış inanç, delüzyonel bozukluğun bir alt tipi. mesele sevgi değil, gerçeklik sınaması. bir de kişinin iş, ilişki, uyku gibi alanlarda ciddi bozulma yaşayıp yaşamadığına bakılır. instagram'daki "parasosyal ilişki bozukluğu var sende" tarzı paylaşımların çoğu bu ayrımı hiç yapmıyor, çünkü böyle bir tanı yok.

bir de yalnızlık ve mevcut duygusal durum işin içine giriyor. yapay zekâ eşlikçileri üzerine yeni bir çalışma (Pang vd., 2026) bu sistemlerin kullanıcının var olan duygusunu güçlendirdiğini, etkisinin olumlu, nötr ya da olumsuz olabildiğini öne sürüyor. yani bu bağın iyi mi kötü mü olduğu büyük ölçüde kişinin o ilişkiyle neyi telafi etmeye çalıştığına bağlı.

özetle, hayal edilmiş ya da kurgusal birine aşk duymak insan beyninin sıradan bir kapasitesi. ne zaman sorun olduğuna ise sevginin nesnesi değil, işlevsellik ve gerçeklikle bağ karar verir.