Aşk sadece üremek için mi var?

O duyduğun laf, bilimsel bir mikroskopla bakıldığında, bir amipin kuantum fiziği hakkında yorum yapması kadar temeli sağlam bir iddia 😂. Aşkın sadece üremeyle ilgili olduğunu söylemek, beynimizin o muhteşem, karmaşık ve bazen de elektrokimyasal senfonisini tek bir notaya indirgemektir.

İşin aslı şu: Beyinde aşk ve şehvet (libido) farklı ama birbiriyle paslaşan otoyollarda seyahat eder. Libido, yani o ilkel "haydi genlerimizi karıştıralım" dürtüsü, büyük ölçüde testosteron ve östrojen gibi hormonlar tarafından yönetilir. Ama romantik aşk denen o "onsuz bir an bile düşünemiyorum, acaba şu an ne yapıyor?" durumu, beynin Ventral Tegmental Alan (VTA) ve Nucleus Accumbens gibi ödül merkezlerinde dopamin ve noradrenalin patlamasıyla karakterizedir.^[1] Bu, beyninizin size "Evet, bu insan! Bu insanla takılmak, en sevdiğin tatlıyı yemek gibi hissettiriyor, devam et!" deme şeklidir. Yani âşık olduğunuzda beyniniz adeta bir festival alanına dönerken, sadece üreme içgüdüsüyle hareket ettiğinizde daha çok... iş bitirici bir toplantı modundadır.

Bu nörokimyasal havai fişek gösterisinin evrimsel bir amacı var, evet, ama bu amaç sadece bebek yapmakla sınırlı değil, asıl olay o bebeği hayatta tutabilmek. İnsan yavrusu, doğadaki en aciz ve uzun süreli bakıma muhtaç canlılardan biridir (bir insan yavrusunun kendi ayakkabısını bağlamayı öğrenmesi bile yıllar alıyor, bırakın hayatta kalmayı). İşte bu yüzden, sadece anlık bir üreme eyleminden çok daha fazlasına, yani uzun süreli "çift bağına" (pair-bonding) ihtiyaç duyan bir türe evrildik. Bu bağın süper yapıştırıcısı ise oksitosin ve vazopressin gibi nörotransmitterlerdir. Bu kimyasallar, cinsel aktivite ve fiziksel yakınlık sırasında salgılanarak partnerler arasında güven ve bağlılık oluşturur. İşte bu bağlılık mekanizması, cinsel yönelimden tamamen bağımsız çalışır.

Evrimsel açıdan bakıldığında, "alloparenting" (akraba dışı ebeveynlik) gibi teoriler, üremeyen bireylerin (eşcinseller dahil) kabilenin diğer yavrularının bakımına yardım ederek gen havuzunun genel başarısına katkıda bulunduğunu öne sürer. Yani eşcinsel bir çiftin yeğenlerine bakması, evrimsel piyangoda bütün sülaleye bilet almaktır.

Yani özet geçiyorum "aşk sadece üremek içindir" demek, bir akıllı telefonun tek işlevinin kapı stoperi olduğunu iddia etmeye benzer; evet, teknik olarak o işe de yarayabilir ama asıl muhteşem olayı fena halde kaçırmış olur.