Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Ahlak bir toplumda nasıl yerleşik hale gelir?

Şahsi düşüncemi paylaşıyorum yanlış anlaşılmasın.Ahlakın toplumda yerleşik olma sebebi; insanların tek başına yaşayamayıp aksine grup yapısı içinde hayatta kalmasından ve bunun getirdiği davranışsal iletişimden doğan, yazılı olmayan kurallar bütünü olmasıdır.Elbette uyulması veya uyulmaması durumunda kişilerin çekebilceği fiziki ya da zihinsel yaptırımların olduğu; ancak bu yaptırımların bizzat toplum tarafından uygulandığı bir sistemdir.Aksi halde bu zaten bir hukuk kuralları bütümü olmazmıydı? "Ahlakın toplumda yerleşik hale gelmesi" değil de aslında ahlak oluştuğunda bir "toplum" haline gelmemiz bana daha doğru geliyor. Yani bence topluluk dediğimiz olgu, tamamıyla ahlakın doğununun bir sonucudur.Ahlak elbette değişebilir ve bozulabilir bir şeydir; ancak bu değişim hiç bir zaman hızlı olmaz.Suyun kayayı aşındırması gibi yıllar boyu sürüp giden ve topluluğu etkileyen sebep-sonuç ilişkileri neticesinde değişen bir süreçtir.

1

0

Paylaş

Derya Korkmaz

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Periyodik tablodaki elementler, evrende en az bulundan en bol bulunana doğru mu sıralanmıştır?

Barış Doğan

Hayır. Periyodik tablo atom numarasına, yani çekirdekteki proton sayısına göre sıralanır. Bolluğa göre değil. Bu yüzden tablo bir "nadirlik listesi" gibi okunamaz, ama ilginç bir şekilde bolluk ile atom numarası arasında genel bir ilişki vardır :)

Genel eğilim şöyle: Hafif elementler ağır olanlardan çok daha boldur. Evrendeki sıradan maddenin kütlece yaklaşık %73-74'ü hidrojen (Z=1), yaklaşık %24-25'i helyumdur (Z=2). Oksijen, karbon, neon, demir, azot gibi elementlerin hepsi birlikte yalnızca yüzde birkaçlık bir pay oluşturur. Yani tablonun başı gerçekten bolluğun zirvesidir.

Ama bu düzgün bir azalış değil, çünkü:

Lityum, berilyum ve bor (Z=3-5) beklenenden çok daha nadirdir. Büyük Patlama'da az üretilmişlerdir, yıldızların içinde ise üretilmekten çok yok edilirler. Bunlar kozmik ışınların daha ağır çekirdekleri parçalamasıyla (spallation) oluşur.
Çift atom numaralı elementler komşu tek numaralılardan genelde daha boldur (Oddo-Harkins kuralı). Mesela oksijen (8) azottan (7), karbon (6) borondan (5) bolluk bakımından önde gelir. Çünkü yıldızlarda alfa parçacığı (helyum çekirdeği) eklenerek yapılan füzyon zincirleri çift sayılı elementleri kolaylaştırır.
Demir (Z=26) bir tepe noktasıdır. Nükleon başına bağlanma enerjisi demir-nikel civarında en yüksektir, bu yüzden yıldız çekirdeklerinde füzyon zinciri orada sona erer ve demir kendi komşularından belirgin biçimde boldur.
Demirden ağır elementler yıldız füzyonuyla kolayca oluşmaz. Nötron yakalama süreçleri (s ve r süreçleri, nötron yıldızı birleşmeleri, bazı süpernovalar) gerekir. Bu yüzden altın, platin, uranyum gibi elementler çok az bulunur.

Sonuç olarak, tablodaki sıra bolluk sırası değildir. Ancak bolluk grafiğini atom numarasına göre çizersen, kabaca azalan, demirde tümsek yapan ve çift-tek dişleri olan bir eğri görürsün. Ayrıca radyoaktif olduğu için kararsız elementler (örneğin teknesyum, Z=43) doğada neredeyse hiç bulunmaz, bu da sıralamayı bolluktan iyice ayırır.

Kaynaklar

Asplund, Grevesse, Sauval, Scott. The Abundances Of The Elements In The Solar System. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Burbidge, Burbidge, Fowler, Hoyle. Synthesis Of The Elements In Stars. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

1

0

Paylaş

Fatma Vural

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Prokaryot hücrelerde ribozomun alt birimleri nerede ve nasıl sentezlenir?

Humeyra n

Prokaryotlarda ribozom alt birimleri sitoplazmada, nükleoid bölgesinde, rRNA genlerinin transkripsiyonuyla eş zamanlı olarak birleştirilir. Çekirdekçik gibi zarla ya da belirgin bir yapıyla ayrılmış bir bölme gerekmez, çünkü ne çekirdek zarı ne de transkripsiyon ile translasyon arasında bir bölmelenme vardır.

Süreç kabaca şöyle işler:

Transkripsiyon: Bakterilerde rRNA genleri genellikle tek bir operon olarak bulunur (E. coli'de yedi kopya vardır). RNA polimeraz bunu tek bir uzun öncül rRNA (pre-rRNA) olarak yazar. Bu öncül 16S, 23S ve 5S rRNA ile bazı tRNA'ları içerir.
Eş zamanlı birleşme: Ribozomal proteinler (r-proteinler) daha rRNA yazılırken ona bağlanmaya başlar. Önce birincil bağlanan proteinler rRNA'yı katlar, ardından ikincil ve üçüncül bağlanan proteinler gelir. Küçük alt birim (30S) 16S rRNA etrafında, büyük alt birim (50S) 23S ve 5S rRNA etrafında kurulur.
Olgunlaşma: RNaz III gibi ribonükleazlar öncül RNA'yı keserek ayırır, diğer RNazlar uçları budar. rRNA'lar ayrıca metillenir ve bazı bazları değiştirilir. Bu sırada GTPaz'lar, RNA helikazları ve şaperon benzeri montaj faktörleri alt birimlerin doğru katlanmasına yardım eder.
Kalite kontrol: Olgunlaşmamış alt birimler, translasyona katılamayacakları için sürece alınmaz. Bu da hatalı ribozomların protein sentezine girmesini engelleyen doğal bir süzgeç işlevi görür.

Ökaryotla temel fark mekânsal ayrımdır. Ökaryotlarda rRNA çekirdekçikte yazılıp işlenir, alt birimler çekirdek gözeneklerinden sitoplazmaya taşınır. Bakterilerde ise hepsi aynı bölmede, büyük ölçüde nükleoid çevresinde olur. Ribozom DNA'sının yoğun yazıldığı bölgelerin bakterilerde çekirdekçiğe benzer işlev gören kümeler oluşturduğu da gösterilmiştir, ancak bu bir zarla sınırlı organel değildir.

Ayrıca bu bakımdan bakteri hücresi hızlı büyürken toplam enerjisinin büyük bölümünü ribozom yapımına harcar. Bu nedenle rRNA operonlarının çok kopyalı olması ve güçlü promotörlerle yazılması bir uyum olarak görülür.

Kaynaklar

Alberts B. ve ark.. Molecular Biology Of The Cell, 6Th Ed.. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

1

0

Paylaş

Melis Erdoğan

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Neden Afrikalı siyahi erkekler düz saçlı olmuyor? Oluyorlarsa neden olmama durumları çok daha yaygın?

barış güvercinoğlu

Kıvırcık ya da sıkı bukleli saç Sahra altı Afrika kökenli insanlarda gerçekten en yaygın tiptir, ama bunun erkeklikle bir ilgisi yok. Saç dokusunu belirleyen genetik varyasyonlar kadınlarda ve erkeklerde aynı biçimde çalışır. Düz ya da dalgalı saçlı Afrika kökenli insanlar da vardır, yalnızca belirli popülasyonlarda daha seyrektirler.

Saç dokusu nasıl oluşuyor? Saçın kıvrımı büyük ölçüde kıl kökünün (folikül) şekline bağlıdır. Kıvırcık saçta folikül kavisli ve asimetriktir, saç teli de yuvarlak değil daha yassı bir kesite sahiptir. Düz saç ise daha düz bir folikülden ve daha yuvarlak bir kesitten çıkar. Bu özellik tek bir "düz saç geni" ile değil, birçok genin küçük etkileriyle şekillenir. TCHH, EDAR, FRAS1 ve PRSS53 gibi genlerdeki varyantlar saç kalınlığı ve kıvrımıyla ilişkilendirilmiştir. Yani kalıtım poligeniktir ve sonuç bir aralık olarak ortaya çıkar, ya hep ya hiç değildir.

Neden sıkı bukle bu kadar yaygın? Bu varyantların sıklığı popülasyonların tarihine göre değişir. Kıvırcık saç, ekvatora yakın bölgelerde güneş altında kafa derisinin ısınmasını azaltmaya yardımcı olabilir. 2023 tarihli bir PNAS çalışması, sıkı bukleli saçın kafa derisine ulaşan ısı yükünü azalttığını ve terin buharlaşarak serinletmesine katkı sağlayabileceğini gösterdi. Bu, uyum hipotezini destekleyen bir bulgudur, ama tek başına kesin bir evrimsel hikâye değildir.

"Afrikalı" tek tip değil. Afrika, insanlığın en yüksek genetik çeşitliliğini barındıran kıtadır. Kuzey Afrika'da Berberi ve Mısırlı gruplarda düz ve dalgalı saç yaygındır. Boynuz'daki Etiyopya ve Somali gibi popülasyonlarda dalgalı ve gevşek bukleli saç sık görülür. Her "Afrikalı" kişiyi siyahi, her siyahi kişiyi de aynı saç tipiyle özdeşleştirmek biyolojik gerçekliği çok basitleştirir.

Karışım meselesi de var. ABD'deki Afro-Amerikalıların genomunda ortalama yüzde 24 civarında Avrupa kökenli ata katkısı bulunur, Latin Amerika'da ise tablo bölgeye göre çok değişir. Böyle karışık atalara sahip kişilerde gevşek bukle, dalgalı ya da düz saç beklenen bir sonuçtur. Üstelik bu mirasın saça yansıması kişiden kişiye farklılaşır, çünkü aynı ailede kardeşler bile farklı varyant kombinasyonlarını alabilir.

Toplumdaki kanı nereden geliyor? Birkaç şey birleşiyor. İlki, örnekleme ve görünürlük etkisi, yani çoğunluğun saç tipinin kural gibi algılanması. İkincisi, kısa kesilen, kazınan ya da kimyasalla düzleştirilen saçların ve perukların gerçek dokuyu gizlemesi. Üçüncüsü, medya temsilinin ve basmakalıp "Afrikalı" imgesinin çeşitliliği silmesi. Erkeklerin saçına özel bir kural olduğu fikri ise genetik olarak dayanaksız, bu yalnızca gözlemin toplumsal bir kalıba dönüşmesidir.

Kaynaklar

Tina Lasisi ve ark.. Human Scalp Hair As A Thermoregulatory Adaptation (Pnas). Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Kaustubh Adhikari ve ark.. A Genome-Wide Association Scan In Admixed Latin Americans Identifies Loci Influencing Facial And Scalp Hair Features (Nature Communications). Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Katarzyna Bryc ve ark.. The Genetic Ancestry Of African Americans, Latinos, And European Americans Across The United States (Ajhg). Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

1

0

Paylaş

Simge Coşkun

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Bitkilerde kalburlu boruların ihtiyacına uygun arkadaş hücreleri nasıl oluşabilmiştir?

Enes Leba

Kısa cevap: Arkadaş hücresi, kalburlu boruya sonradan gelip yanaşmış bağımsız bir yapı değil. İkisi çoğu zaman aynı ana hücrenin eşit olmayan bölünmesiyle oluşan kardeş hücreler. Yani "doğru yerde olma" kısmı gelişimsel köken sayesinde zaten garanti, evrimin açıklaması gereken asıl kısım bu ikilinin işbölümü.

Yan yana olmaları neden şaşırtıcı değil? Anjiyospermlerde floem ana hücresi uzunlamasına, asimetrik bölünür. Büyük olan hücre kalburlu boru elemanına, küçük olan arkadaş hücresine dönüşür. İkisi arasında yoğun plazmodesmata bağlantıları kalır. Dolayısıyla komşuluk, bir tesadüfün sonradan düzeltilmesi değil, bölünmenin doğal sonucu.

İşbölümü nasıl ortaya çıkmış olabilir? Mantıklı bir yol basamaklı ilerleme:

İlk karasal bitkilerde ve günümüz karayosunlarında besin taşıyan hücreler (lösitler) var. Bunlarda çekirdek kısmen bozunuyor ama ayrı bir arkadaş hücresi yok.
Uzun mesafede şeker taşıyan bir hücrede çekirdek, büyük organeller ve vakuol akışı yavaşlatan engeller. Bunları azaltan varyantlar daha verimli taşıma yaptı.
Ancak çekirdeksiz kalan hücre protein üretemez ve kendini onaramaz. Bu noktada yanındaki canlı bir komşunun ona destek vermesi büyük avantaj. Komşu hücrelerle zaten var olan plazmodesmata, bu desteğin ham maddesiydi.
Seçilim, bu ilişkiyi kademeli olarak güçlendirdi. Önce gevşek bir yardımlaşma, sonra özelleşmiş bir hücre tipi.

Bu senaryonun iyi bir desteği, aynı sorunun farklı çözümlerinin bağımsız bulunması. Açık tohumlularda ve eğrelti otlarında kalburlu hücrelere eşlik eden albüminli (Strasburger) hücreler var, ama bunlar kalburlu hücreyle kardeş değil, genellikle komşu parankima kökenli. Anjiyospermlerin arkadaş hücreleri ise ayrı bir çözüm. Yani "kalburlu eleman + yardımcı hücre" düzeni birden fazla kez, farklı yollardan kurulmuş görünüyor. Bu, tek bir mucizevi uyumdan çok, aynı seçilim baskısına verilen tekrarlı yanıtları düşündürüyor.

Genetik tarafı: Arabidopsis'te APL geni kalburlu eleman kimliği için gerekli (Bonke ve ark., 2003). NAC45/86 transkripsiyon faktörleri ise kalburlu elemanın çekirdeğini ve diğer yapılarını yıkan programı yürütüyor (Furuta ve ark., 2014). Yani çekirdeksizleşme rastgele bir bozulma değil, düzenlenen bir farklılaşma programı, ve bu tür programlar küçük adımlarla değişebilir.

Dürüst sınır: Floem yumuşak dokudur ve fosilleşmesi çok zordur. Rhynie çörtü gibi nadir yataklar bize erken bitkilerin iletim dokularını gösterir, fakat arkadaş hücresinin ilk ortaya çıkış anını doğrudan fosilde yakalayamıyoruz. Yukarıdaki basamaklar, canlı gruplar arasındaki karşılaştırmalara ve genetik verilere dayanan çıkarım.

Kaynaklar

Bonke M. ve ark.. Apl Regulates Vascular Tissue Identity In Arabidopsis. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Furuta K. M. ve ark.. Arabidopsis Nac45/86 Direct Sieve Element Morphogenesis Culminating In Enucleation. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Muammer Tursun

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Evrenin arkhesi nedir?

Arda Küçükoğlu

Arkhe (Yunanca: ἀρχή), Antik Yunan felsefesinde her şeyin kendisinden türediği ilk madde, ana kaynak, temel ilke veya başlangıç anlamına gelir.Sokrates öncesi doğa filozofları, evrendeki bu muazzam çokluğun ve değişimin arkasındaki tek ve değişmez temel bütünü bulmaya çalışmıştır.

0

Paylaş