Hayır. Periyodik tablo atom numarasına, yani çekirdekteki proton sayısına göre sıralanır. Bolluğa göre değil. Bu yüzden tablo bir "nadirlik listesi" gibi okunamaz, ama ilginç bir şekilde bolluk ile atom numarası arasında genel bir ilişki vardır :)
Genel eğilim şöyle: Hafif elementler ağır olanlardan çok daha boldur. Evrendeki sıradan maddenin kütlece yaklaşık %73-74'ü hidrojen (Z=1), yaklaşık %24-25'i helyumdur (Z=2). Oksijen, karbon, neon, demir, azot gibi elementlerin hepsi birlikte yalnızca yüzde birkaçlık bir pay oluşturur. Yani tablonun başı gerçekten bolluğun zirvesidir.
Ama bu düzgün bir azalış değil, çünkü:
- Lityum, berilyum ve bor (Z=3-5) beklenenden çok daha nadirdir. Büyük Patlama'da az üretilmişlerdir, yıldızların içinde ise üretilmekten çok yok edilirler. Bunlar kozmik ışınların daha ağır çekirdekleri parçalamasıyla (spallation) oluşur.
- Çift atom numaralı elementler komşu tek numaralılardan genelde daha boldur (Oddo-Harkins kuralı). Mesela oksijen (8) azottan (7), karbon (6) borondan (5) bolluk bakımından önde gelir. Çünkü yıldızlarda alfa parçacığı (helyum çekirdeği) eklenerek yapılan füzyon zincirleri çift sayılı elementleri kolaylaştırır.
- Demir (Z=26) bir tepe noktasıdır. Nükleon başına bağlanma enerjisi demir-nikel civarında en yüksektir, bu yüzden yıldız çekirdeklerinde füzyon zinciri orada sona erer ve demir kendi komşularından belirgin biçimde boldur.
- Demirden ağır elementler yıldız füzyonuyla kolayca oluşmaz. Nötron yakalama süreçleri (s ve r süreçleri, nötron yıldızı birleşmeleri, bazı süpernovalar) gerekir. Bu yüzden altın, platin, uranyum gibi elementler çok az bulunur.
Sonuç olarak, tablodaki sıra bolluk sırası değildir. Ancak bolluk grafiğini atom numarasına göre çizersen, kabaca azalan, demirde tümsek yapan ve çift-tek dişleri olan bir eğri görürsün. Ayrıca radyoaktif olduğu için kararsız elementler (örneğin teknesyum, Z=43) doğada neredeyse hiç bulunmaz, bu da sıralamayı bolluktan iyice ayırır.
Kaynaklar
-
Asplund, Grevesse, Sauval, Scott. The Abundances Of The Elements In The Solar System. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Burbidge, Burbidge, Fowler, Hoyle. Synthesis Of The Elements In Stars. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı