Pratikte sıfır, tam olarak söylersek sıfıra o kadar yakın ki "bir daha asla" demek bile az kalır. İki adımda aynı yere bastığınızda atomların konumlarının birebir örtüşmesi, kâğıt üstünde yasak olmasa da fiziksel olarak anlamsızdır. Buna korelasyon değil, kozmik ölçekte şanssızlık denir.
Nedenini iki parçada görelim. Birincisi, konum sürekli bir değişkendir. Sürekli uzayda belirli bir noktanın olasılığı matematiksel olarak sıfırdır, yalnızca bir aralığın olasılığı sıfırdan büyük olabilir. "Tam olarak aynı konum" demek, sonsuz ince bir aralığı hedeflemek demektir. Bu, olasılık kuramının klasik bir sonucudur (Klein vd. de bu zorluğu Hilbert'in altıncı problemi bağlamında tartışıyor).
İkincisi, konumları biraz gevşetsek bile sayılar korkunç büyür. Bir ayakkabı tabanının temas yüzeyinde kabaca 1021 ile 1023 mertebesinde atom vardır. Bunların her biri sürekli titreşir. Oda sıcaklığında atomlar, örgü içindeki denge konumları etrafında yaklaşık onda bir ångström (10-11 m) mertebesinde salınır. Yani aynı "yer" için bile iki ayrı anda atomların konfigürasyonunu eşleştirmeniz gerekir. Zemin yüzeyi de ısıl hareket yüzünden her an değişir, üstelik ayakkabı tabanı aşınır, nem alır, toz toplar.
Kabaca bir tahmin yapalım. Her atomun, titreşim genliğine denk bir hücre içinde aynı yerde bulunma olasılığına p diyelim ve p'yi cömertçe 0,5 alalım. N atomun tamamı için olasılık yaklaşık pN olur. N = 1021 için bu, 0,5 üzeri 1021 eder. Bu sayı, ondalık gösterimde virgülden sonra yaklaşık 3×1020 sıfır içerir. Gözlemlenebilir evrende toplam yaklaşık 1080 atom var, yani sıfırları yazmaya evrendeki bütün atomları kullansanız bile yetmez. Bu bir tahmindir, p değeri varsayımdır, ama sonucun mertebesi p'ye hiç duyarlı değildir.
Benzer bir mantık, gazın tamamının kutunun yarısında toplanması sorusunda da kullanılır ve sonuç N büyüdükçe üstel biçimde küçülür (Michel, 2014). Mikroskobik hal sayısı büyüdükçe belirli bir hale denk gelme olasılığı çöker, bu istatistiksel mekaniğin temel sezgisidir.
Özetle, makroskobik olarak "aynı yere bastım" demek mümkündür, çünkü yaklaşık konum yeterlidir. Atom düzeyinde ise iki adımın birebir aynı olması neredeyse imkânsızdır. Kimse bunun için bahis oynamasın, kasa her zaman kazanır.
Kaynaklar
-
Denis Michel. New Treatments Of Density Fluctuations And Recurrence Times For Re-Estimating Zermelo’s Paradox. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Moshe Klein vd.. Hilbert's Sixth Problem And Soft Logic. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı