Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Enerji ve kütle sorunu nasıl açıklanıyor?

Durumu yanlış algılamadınız fakat formülü bir neden sonuç ilişkisi gibi okuduğunuz için zihninizde döngüsel bir yanılsama oluşmuş. E=mc² bağıntısı enerjinin kütleden üretildiğini anlatan bir üretim reçetesi değil, kütle ile enerjinin aslında aynı fiziksel gerçekliğin iki farklı tezahürü olduğunu gösteren bir denklik ilişkisidir. Kısacası kütle, hapsedilmiş enerjinin ta kendisidir

Bahsettiğiniz yüzde 98 oranı, atom çekirdeğindeki proton ve nötronların yapısından gelir. Maddenin yapı taşı olan protonun içine baktığımızda üç adet kuark görürüz. Higgs mekanizması sayesinde kütle kazanan bu kuarkların kendi durgun kütlelerini topladığımızda, protonun toplam kütlesinin yalnızca yüzde 1 veya 2'sine ulaşırız. Geriye kalan yaklaşık yüzde 98'lik devasa kütle, kuarkları bir arada tutan güçlü nükleer kuvvetin gluon alan enerjisinden ve kuarkların ışık hızına yakın hareket enerjisinden doğar

Sınıfta çekirdek fiziğine değindiğimizde arka sıralardan bir öğrencim gözlerini kısıp "Hocam, yani biz aslında katı madde değil de sadece çok sıkışmış bir enerji yumağı mıyız?" diye sormuştu Harika bir sezgi! Einstein'ın denklemini m = E/c² olarak yazdığınızda taşlar tam yerine oturur. Bir kutunun içine ne tür bir enerji hapsederseniz hapsedin, o enerji kutunun dışına karşı bir direnç yani eylemsizlik gösterir. Biz de bu eylemsizliği kütle olarak tartarız

Bu yüzden ortada "enerjinin yapı taşı yine enerjidir" gibi bir mantık hatası veya kısır döngü bulunmaz. Enerji bağımsız bir madde türü değildir, sistemin bir özelliğidir. Durgun bir cismin kütlesi dediğimiz şey, o cismi oluşturan parçacıkların iç kinetik ve bağlanma enerjilerinin toplamının c² değerine bölünmüş halidir. Yani kütle enerjiyi doğurmaz, hapsedilmiş enerjinin ölçüsü olarak karşımıza çıkar

Kaynaklar

Alejandro Perez vd.. Energy-Mass Equivalence From Maxwell Equations. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Murat Tarhan

Üye CevabıSen de Cevap Ver

İlerleyen zamanlarda ışınlanma bulunabilir mi ışınlanma bulunması için ışık hızınamı erişmek gerekiyor?

Halil Yılmaz

evrimagaci.org/s/6964...

Işınlanma aslında laboratuvarda uzun süredir gerçekleştirdiğimiz bir olgudur, ancak bilimkurgu filmlerindeki gibi bir insanı yok edip başka bir yerde yeniden var etmiyoruz. İkinci sorunuzun cevabı ise oldukça net, ışınlanmanın bulunması için bir nesnenin ışık hızına erişmesi gerekmez. Zaten kütlesi olan hiçbir cisim ışık hızına ulaşamaz. Üstelik fizik yasalarına göre hiçbir ışınlanma süreci de bilgi aktarımında ışık hızını aşamaz.

Bugün fizikte kuantum ışınlanması dediğimiz süreç, maddenin kendisini bir borudan fırlatır gibi fiziksel olarak bir yerden bir yere göndermek değildir. Burada aktarılan şey madde değil, o maddenin kuantum düzeyindeki bilgisidir. Bunu biraz eski usul faks cihazlarına benzetebiliriz. Karşı tarafa kağıdın kendisini fırlatmazsınız, üzerindeki bilgiyi tarar ve gönderirsiniz, alıcıdaki cihaz da elindeki temiz kağıda bu bilgiyi işler. Kuantum dünyasında da alıcı tarafta hazır bekleyen özdeş bir parçacığa, kaynaktaki parçacığın tam kuantum durumu aktarılır. Ölçüm yapıldığı anda kaynaktaki orijinal kuantum durumu çöktüğü için, bilgi bir nevi yer değiştirmiş olur.

Işık hızının bu konudaki rolü ise bir gereklilik değil, aşılamaz bir üst sınırdır. Kuantum dolanıklık sayesinde iki parçacık birbiriyle anlık bir bağ kurmuş gibi görünse de ışınlanmanın tamamlanabilmesi için yapılan ölçüm sonucunun karşı tarafa klasik yollarla iletilmesi şarttır. Bu klasik iletişim fiber optik kabloyla, radyo dalgasıyla ya da lazerle yapılabilir ve bu sinyaller en fazla ışık hızında ilerleyebilir. Dolayısıyla ışınlanma ışık hızına çıkmayı gerektirmediği gibi, evrenin bu nihai hız sınırını delip ışıktan hızlı bir seyahat de sağlayamaz.

Gelecekte insanların ya da büyük eşyaların ışınlanıp ışınlanamayacağı meselesine gelirsek, pratikte bunun gerçekleşmesi neredeyse imkansızdır. Bir insan vücudunda yaklaşık 10 üzeri 28 adet atom bulunur. Heisenberg'in belirsizlik ilkesi ve kuantumun kopyalanamazlık ilkesi gereği, tüm bu atomların kuantum durumlarını tek tek hatasız okumak ve karşı tarafta yeniden inşa etmek devasa teorik ve teknik engeller barındırır. Bu akıl almaz büyüklükteki veriyi işlemek bile imkansıza yakın bir enerji ve işlem gücü gerektirir. Özetle, fotonları ve atomları kuantum internet ve kuantum bilgisayarlar için ışınlamaya devam edeceğiz, ancak sabah trafiğinden kaçmak için ışınlanma cihazlarına güvenmemiz pek olası görünmüyor.

Kaynaklar

Xiao-Min Hu vd.. Progress In Quantum Teleportation. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
S. Pirandola vd.. Physics: Unite To Build A Quantum Internet. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Taki Yılmaz

Üye CevabıSen de Cevap Ver

berrak rüya görürken ölürsek gerçek hayatta da ölür müyüz?

Tuğrul mete Kahyaoğlu

Kesinlikle olumsuz, gerçekte böyle bir şeyin yaşanması mümkün değildir. Bu tarz asılsız korkuların ve düşüncelerin temel sebebi, halk arasında 'astral seyahat' adıyla süslenerek sunulan sahtebilim iddialarıdır. Berrak rüya, yani lucid rüya tamamen beynin REM evresinde gerçekleşen biyolojik bir süreçtir ve asla fiziksel bir hayati tehlike yaratmaz.

Eğer bir gün bilinçli ve uzun süreli bir lucid rüya deneyimi yaşarsan, o rüya dünyası geçici olarak tamamen senin kontrolünde olur. Gerçek hayatta yapamayacağın şeyleri yapabilir, dilediğin gibi gezip eğlenebilirsin. Zaten doğası gereği genellikle 30 dakikadan daha kısa süren bu zihinsel deneyimin sadece tadını çıkarmaya bak. Bu tarz bilimsel temeli olmayan iddialara inanıp korkmana kesinlikle hiç gerek yok.

0

Paylaş

Oguzhan Kucuk

ÜyeSahtebilim & Şüphecilik

Astral seyehate kabul mü edildim?

Uyurken rüya gördüm. Rüyamda buzdolabından kola alırken başımı kapağa koyup uyuyakaldım. Bir anda yatağa ışınlanmış gibi oldum. Gözümü açınca iki kulağımda şiddetli çınlama başladı. Kafamın içinden bir ses “Astral seyahate kabul edildin” dedi ve yumruğumu sıkmamı 3 kez tekrarladı. Sıktım, gerçekten sıkmıştım. Korkuyla yataktan fırladım. Titriyorum.

1

Paylaş

Umut Kurt

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Çitaların gözaltı çizgilerinin güneşte göz kamaşmasını engellemesi çitaların bilgisi dahilinde miydi?

Anonim

hayır, çitaların bu çizgilerin ne işe yaradığını "bildiğine" dair bir kanıt yok, üstelik bilmeleri gerekmiyor. Bu, doğal seçilimin işleyişiyle açıklanabilir: çizgi taşıyan bireyler avlanırken daha iyi görmüş ve daha çok yavru bırakmış olabilir, böylece özellik yaygınlaşmıştır. Hayvanın amacı ya da farkındalığı sürecin parçası değil.

şimdi işin asıl can sıkıcı kısmı: "gözaltı çizgileri güneş yansımasını azaltır" fikri çok popüler ama kanıtı sanıldığı kadar sağlam değil. Bu, anti-glare (parlama karşıtı) hipotezi olarak geçiyor. Beyzbol ve futbol oyuncularının yanaklarına sürdüğü siyah şeritlerle benzetme yapılıyor. İnsanlarda yapılan deneylerde göz altı siyahının parlamayı azaltıp kontrast duyarlılığını artırdığı gösterildi, ama çitalar için aynı düzeyde doğrudan test yok. Hipotez makul, kanıtlanmış bir gerçek değil. Başka açıklamalar da masada: yüz işaretleri sosyal sinyal olabilir, gözleri vurgulayarak bakış yönünü iletebilir ya da yavrularda ve yetişkinlerde tanınmayı kolaylaştırabilir. Hiçbiri diğerlerini dışlamıyor.

"bilgi" meselesine dönersek, çizgiler genetik olarak belirlenen bir doku/pigment deseni. Çita onu kendi seçmedi, doğuştan taşıyor. Dolayısıyla çizginin işlevini kavraması ya da kavramaması evrimsel açıdan hiçbir şeyi değiştirmiyor. Ayrıca bir özelliğin bugünkü işlevi, ortaya çıkış nedeniyle aynı olmak zorunda değil. Başlangıçta başka bir amaca hizmet edip sonradan başka bir işe yaramış olabilir.

verilen makalelerden ikisi dolaylı olarak ilgili. Mizuno ve ark. (2024) göz benzeri desenlerin avcıları caydırdığını inceleyen bir meta-analiz, ama bu çitanın gözaltı çizgisini değil, göz benzeri lekeleri konu alıyor. Whitham ve ark. (2022) ise şempanzelerde koyu skleranın bakış yönünü saklamadığını gösteriyor, yani primatlarda göz çevresi görünümünün sosyal işlevi tartışması canlı. Yine de hiçbiri çitalardaki parlama hipotezini doğrudan test etmiyor, bunu açıkça söylemek lazım. Kimsenin makalesi "çitalar bunu biliyordu" demiyor, böyle bir şeyi test edecek bir deney tasarımı da zor.

Kaynaklar

Ayumi Mizuno vd.. A Systematic Review And Meta-Analysis Of Eyespot Anti-Predator Mechanisms. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
W. Whitham vd.. Chimpanzee (Pan Troglodytes) Gaze Is Conspicuous At Ecologically-Relevant Distances. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

1

0

Paylaş

Tolga Güler

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Neden canlılar sadece kendi dillerini algılayabiliyor? Eğer bizi bir hayvan büyütseydi o hayvan türüyle anlaşabilir miydik?

Lil Trilece

Sorunun varsayımı kısmen yanlış. Canlılar yalnızca kendi türlerinin dilini algılamıyor, birçok tür başka türlerin sinyallerini de anlıyor. Ancak hayvanların iletişimi insan dili gibi bir "dil" olmadığı için bire bir çeviri ya da karşılıklı sohbet mümkün değil. Bir hayvan bizi büyütse bile birbirimizin sinyallerini kısmen öğrenir, ortak bir dil kuramayız.

Neden yalnızca kendi türümüzü "tam" anlıyoruz? İletişim, gönderici ile alıcının birlikte evrimleştiği bir sistemdir. Bir kuşun ötüşü, o türün işitme sistemine, beynindeki ilgili devrelere ve o sinyalin ne işe yaradığına göre şekillenir. Sinyal, ancak alıcı onu yorumlayacak şekilde evrimleştiyse işe yarar. Başka bir türün sinyalleri ise bu eşleşmenin dışında kalır. Üstelik birçok sinyal, türün yaşam biçimine bağlı bağlam taşır: koku, ultrasonik ses, titreşim ya da renk örüntüleri gibi kanallar bizim algımızın dışında olabilir.

Başka türlerin sinyallerini anlayanlar da var. Birçok kuş ve primat, başka türlerin alarm çağrılarına tepki verir. Bu, öğrenme ve çıkarımla işleyen bir şeydir, ortak bir dil sayılmaz. Evcil köpekler ve kediler de bizim tonlamamızı, jestlerimizi ve bazı sözcükleri ilişkilendirmeyi öğrenir. Kedinin miyavlaması da büyük ölçüde insanlarla yaşama uyum olarak yorumlanır, çünkü yetişkin kediler birbirleriyle pek miyavlayarak iletişim kurmaz.

Hayvanın dili neden "dil" değil? İnsan dili sınırsız sayıda yeni anlamı sonlu birimlerden kurabiliyor, geçmişten ve gelecekten söz edebiliyor, soyut kavramları taşıyor. Hayvan sinyallerinin çoğu daha dar bir işlev kümesine bağlı: tehlike, çiftleşme, bölge, besin gibi. Beecher'in tartışmasına göre hayvanlarda üretkenlik potansiyeli görülse de gönderici ile alıcının çıkarlarının her zaman örtüşmemesi, zengin ve açık uçlu bir dilin evrimini kısıtlıyor olabilir. Öte yandan Cartmill'in vurguladığı gibi, "dili insana özgü kılan şey" diye öne sürülen her özelliğin bir hafif versiyonu başka hayvanlarda bulunabiliyor. Yani aradaki fark kesin bir uçurum olmaktan çok, derece ve bileşim farkı gibi görünüyor, ama bu hâlâ tartışmalı bir alan.

Bir hayvan bizi büyütseydi? Bebek insan, hayvan ebeveynin sinyallerini belli ölçüde öğrenebilir ve ona uygun davranabilir. Ancak insanın dil edinimi için kritik bir gelişim penceresi var ve bu dönemde insan diline hiç maruz kalmayan çocuklar sonradan dili tam olarak edinmekte ciddi güçlük çekiyor. Ayrıca insan gırtlağı ve beyni, o hayvanın sinyal repertuarını tam üretmeye uygun değil. Sonuçta ortaya, iki tarafın da uyum sağladığı sınırlı bir anlaşma çıkar, gerçek bir ortak dil değil.

Biz neden öğrenemiyoruz? Hayvan iletişimini çözmeye çalışırken hem kendi algı sınırlarımız hem de insan merkezli yöntemlerimiz engel oluyor. Cartmill'in belirttiği gibi, hayvan sinyallerinde sadece insan diline benzeyen "kodlar" aramak yanıltıcı olabiliyor. Yapay zekâ destekli ses analizi gibi yeni yaklaşımlar umut verici, ama hayvanların ne "dediğini" çevirmek henüz mümkün değil.

Kaynaklar

M. D. Beecher. Why Are No Animal Communication Systems Simple Languages?. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
E. Cartmill. Overcoming Bias In The Comparison Of Human Language And Animal Communication. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
J. Amphaeris vd.. Overlap Not Gap: Understanding The Relationship Between Animal Communication And Language With Prototype Theory. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş