Sarımsağın İnsan Sağlığı Üzerindeki Olası Etkileri Nelerdir?

Sarımsak, geçmiş çağlardan bu yana, bazı olumlu etkilerle ilişkilendirildiğinden pek çok kültürde kendisine yer bulmakta ve insanlar tarafından tüketilmektedir. Bu yaygın kullanım, bilim insanlarının ilgisini çektiği için sarımsağın faydaları özelinde çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Sarımsağın içeriğindeki çeşitli bileşiklerin insan sağlığı üzerindeki olası etkileri uzun yıllardır araştırmaların konusu olmaktadır. Bu yazımızda hem akademik çalışmalardan hem de halk arasında sarımsağa atfedilen bazı özelliklerin bilimsel açıdan yeterince desteklenmediğinden bahsedeceğiz.

Sarımsak Hakkında

Sarımsak, Latince adıyla Allium sativum, aslında soğanların dahil olduğu Allium cinsine ait bir türdür. Bizlerin de bildiği en yakın akrabaları soğan, arpacık soğanı ve frenk soğanıdır. Çok yıllık bir bitki olsa da göreli olarak soğuk havaları tercih ettiğinden genellikle ekim-mart döneminde ekilir ve mayıs-eylül döneminde toplanır. Depolanması için çürümemesi adına kurutulması gerekir.

Sarımsak, olası biyolojik etkilerinin önemli bir kısmını allicin adı verilen bir organosülfür bileşenine borçludur. Allicin, sarımsak ezildiğinde veya kesildiğinde ortaya çıkar ve kısa süre içinde bozunur.^[1] Yani taze bir şekilde tüketildiğinde sağlığa çok daha faydalıdır, ne yazık ki zaman geçtikçe bu etkisi önemli ölçüde azalır.

Elbette ki sarımsağın faydaları sadece allicin kaynaklı değildir. Diallyl disulfide ve s-allyl cysteine bileşenlerinin de sağlığa olan katkıları bilinmektedir.^[2]

Bazen akvaryum hobisinde, antimikrobiyal katkılarından dolayı balıkları iyileştirmek için sarımsaklı yemler tercih edilir. Allicin'in bahsettiğimiz durumundan ötürü, bu amaçla hazırlanan yemlerde maksimum verimlilik için sarımsak kesildiği an verilmelidir.

Sarımsak (Taze) Besin İçeriği (100 gram)

Sarımsak, çeşitli makro ve mikro bileşenlere sahiptir. Aşağıda, 100 gramlık taze sarımsağın besin bileşimi verilmiştir:^[15]

• Enerji: 149/623 (kcal/kJ)
• Su: 58.58 g
• Protein: 6.3 g
• Yağ: 0.5 g
• Karbohidrat: 33.06 g
• Lif: 2.1 g
• Ca: 181 mg
• Fe: 1.7 mg
• Mg: 25 mg
• P: 153 mg
• K: 401 mg
• Na: 17 mg
• Zn: 1.16 mg
• Cu: 0. 299 mg
• Mn: 1.672 mg
• Se: 14.2 µg
• C Vitamini: 31. 2 mg
• B6 Vitamini: 1.235 mg
• E Vitamini: 0.08 mg
• K Vitamini: 1.7 µg

Sarımsağın Vücut Üzerindeki Olası Olumlu Etkileri

Sarımsağın vücut üzerindeki olası olumlu etkilerini kapsayan çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Bunlardan bazıları sarımsağın faydalarını gözler önüne sererken bazıları yaygın olarak bilinenlerin aslında o kadar da açık ya da doğru olmadığını göstermektedir. Bu nedenle sarımsağın faydaları hakkında bazı bilgiler fazlaca abartılmış olup bazı bilgiler tamamen hatalıdır.

Soğuk Algınlığı Gibi Hastalıklarda Yardımcıdır

120 kişi ile yapılan ve 2018 yılında yayımlanan The Effect Of A Garlic Supplement On The Pro-Inflammatory Adipocytokines, Resistin And Tumor Necrosis Factor-Alpha, And On Pain Severity, In Overweight Or Obese Women With Knee Osteoarthritis adlı çalışmada, 60 kişilik bir gruba günde 2.56 gram sarımsak özü verilerek farklılıklar gözlendi. Sonuçta, sarımsak özünü tüketen grubun soğuk algınlığı veya grip olarak geçirdiği günler diğer gruba kıyaslandığında, %61 oranında daha az geçirdikleri görüldü.^[4]

Yüksek Tansiyonu Düşürmeye Yardımcıdır

Kalp krizi gibi birçok hastalığa neden olarak her yıl dünyada en çok ölümlerden sorumlu olan hastalıkların nedenlerinden biri de ne yazık ki yüksek tansiyondur. Sarımsağın faydalarından biri de yüksek tansiyonun düşürülmesine destek olmasıdır.

2013 yılında yayımlanan Effects of Allium Sativum (garlic) on Systolic and Diastolic Blood Pressure in Patients with Essential Hypertension başlıklı çalışmada, 24 hafta boyunca 300-1500 mg sarımsak tabletleri verilen hasta gruplarında, Atenolol (yüksek tansiyonu tedavi etmek için verilen bir beta-blocker türü ilaç) ilacını kullanan gruba kıyaslanabilir ölçüde tansiyonda düşme gözlemlendi.^[5]

Kolesterol Seviyelerinin Düzenlenmesine Destek Olur

Sarımsak, yüksek kolesterol hastalarında toplam kolesterol ve LDL (kötü) kolesterol seviyesinin düşmesini desteklemektedir. Fakat her ne kadar plasebo grubuna göre farklılıkları belli olsa da etkileri çok büyük değildir. Dolayısıyla yüksek kolesterolün sarımsakla tedavisi oldukça tartışmalı bir konudur.^[6] Yani kolesterol üzerinde sarımsağın faydaları bulunsa da bu tartışmalı bir konudur.

150 hasta üzerinde yapılan 2007 yılında yayımlanan Effects of Anethum Graveolens and Garlic On Lipid Profile In Hyperlipidemic Patients adlı çalışmada hastalara 400 mg sarımsağa eşdeğer sarımsak tozu tableti (1 mg allicin) verilerek plasebo grubuyla farklılıkları gözlenmiştir. Sarımsak alan hastalarda, toplam kolesterol seviyesi %12 oranında düşerken LDL (kötü) kolesterol seviyesi %17 oranında düşmüş ve HDL (iyi) kolesterol seviyesi de %16 artmıştır.^[7]

Alzheimer ve Demansı Önleyen Antioksidanlar İçerir

Oksidatif etkilerin, yaşlanma üzerinde olan etkileri bilinmektedir. Bu tür etkiler, antioksidan tüketimiyle azaltılabilir.^[8] Sarımsak, bu sürece yardımcı olan antioksidanlar içerdeğinden alzheimer ve demans gibi hastalıklara da pozitif bir katkıda bulunabilir.^[9]

Yıllandırılmış sarımsak, taze sarımsağa göre daha yüksek antioksidan profiline sahiptir.^[10] Yapılan klinik çalışmalarda yıllandırılmış sarımsak tüketiminin demansa ve kalp hastalıklarına karşı pozitif katkıları olduğu gösterilmiştir.^[11]

Genel olarak birçok bilimsel çalışmada sarımsağın faydaları araştırılırken taze sarımsak yerine yıllandırılmış sarımsak ya da sarımsak hapları kullanılmaktadır.

Mide Rahatsızlıklarına Yardımcı Olabilir

Gastrit, ülser ve bunlara bağlı kanser gibi birçok rahatsızlığa neden olan Helicobacter pylori'nin antibiyotik tedavileri, oluşturulan dirençten ötürü hâlâ oldukça tartışmalıdır. Bazı antibiyotiklerle ve sarımsakla birlikte yapılan çalışmalar bu konuda sarımsağın umut verici yanlarını göstermektedir.

Omeprazole ve sarımsak ile yapılan bir çalışmada, bu ikisinin sinerjik bir etkiyle Helicobacter pylori üzerinde daha etkili olduğu görülmüştür. Fakat amoxycillin, clarithromycin veya metronidazole ile sarımsağın birlikte kullanımında sinerjik veya antagonistik bir etki görülememiştir.^[16]

Fakat böyle bir durumu kesinlikle sarımsakla tedavi etmeye çalışmayınız. Sarımsağın faydalarından bahsederken dile getirdiklerimiz, sizin diyetinize ek olarak bilgilendirme amaçlıdır. Bunlar asla doktorunuzun yazacağı ilaçlar yerine geçmez.

Kireçlenme (Osteoartrit) Semptomlarını Zayıflatır

Dejeneratif bir eklem hastalığı olaran osteoartirtte (OA) kronik ağrılar yaşanmaktadır. Bunun sebepleri adipocytokines, resistin, adipositokinler, resistin ve TNF-α olabilir.^[12]

2018 yılında yayımlanan The Effect of a Garlic Supplement On The Pro-Inflammatory Adipocytokines, Resistin And Tumor Necrosis Factor-Alpha, And On Pain Severity, In Overweight Or Obese Women With Knee Osteoarthritis adlı çalışmada 12 haftalık bir çalışmada sarımsak kullanımına bağlı olarak resistin seviyesinde bir düşüş gözlenirken TNF-α değerinde bir düşüş gözlenmemiştir. Fakat hastaların ağrılarının %22 oranında azaldığı tespit edilmiştir.^[14]

Bu nedenle sarımsağın faydalarının birinin de kireçlenmede semptomları azaltmak olduğu düşünülmektedir.

Kurşun Zehirlenmesinde Tedaviye Yardımcı Olabilir

2011 yılında yayımlanan Comparison of Therapeutic Effects of Garlic and d-Penicillamine in Patients with Chronic Occupational Lead Poisoning adlı çalışmada, araba bataryası fabrikası çalışanı olan ve kurşuna maruz kalan 117 çalışanın kanlarındaki kurşun miktarı incelendi. Bunlardan bazılarına 4 hafta boyunca sarımsak, bazılarına ise d-penicillamine verildi. Sonuçlarda sarımsağın, d-penicillamine kadar işlevsel olduğu hatta baş ağrısı ve tansiyon gibi belirtileri de azalttığı ortaya konuldu. Bunun yanında sarımsak grubunda, d-penicillamine ilacı alanlarda olan yan etkiler görülmedi.^[13]

Dolayısıyla araştırmanın sonucunda sarımsak, zayıf ve orta düzeydeki kurşun zehirlenmelerinde tedavi olarak önerilebilir olarak gösterildi.^[13]

Burada yer alan bazı çalışmalar bilimsel açıdan eksik veya hatalı olabilir. Bilim dünyasında bir sonuca varmak için fazlaca birbirini doğrulayan bağımsız çalışmalar olması gerekmektedir. Sarımsağın faydaları incelenirken de aynı durum söz konusudur. Her ne kadar burada birçok madde sıralansa da bunların bir kısmının daha detaylı olarak çalışması gereklidir.

Bu nedenle asla sarımsak neye iyi gelir diyerek gördüğünüz sonuçları bir mutlak doğru olarak kabul edip, bunları bir ilaç yerine kullanmaya kalkmayınız ve daima doktorunuzun tavsiyelerine kulak veriniz.