Özgüven Konusunda Kadınlar ve Erkekler Arasında Fark Var mı?

Toplumsal cinsiyet kalıpyargıları, erkeklerin kadınlara kıyasla her zaman daha özgüvenli olduğunu söyler. Ne var ki yakından incelediğimizde özgüven, düşündüğümüzden çok daha çetrefilli bir kavramdır. Kişinin kendi inançlarına ve kararlarına güven duyması genel olarak olumlu bir özellik kabul edilir; elbette bu durum haklı olduğumuz sürece geçerlidir. Peki ya yanıldığımızda hissettiğimiz sarsılmaz güven ne anlama gelir?

Haklı bir güven ile yersiz bir iddia arasındaki ayrımı ortaya koymak, insan davranışını inceleyen bilim insanları için uzun süredir merak konusudur. Journal of Political Economy dergisinde 2026 yılında yayımlanan yeni bir çalışma, işte bu temel bilmecenin kalbine iniyor ve cinsiyetler arasındaki özgüven algısına dair yerleşik kabulleri yeniden değerlendirmemizi sağlıyor.

Zekâ Testleri ve Bahis Yöntemi

Bahsi geçen çalışmada katılımcılara, 1930'lu yıllarda İngiliz psikolog John Raven tarafından geliştirilen Raven Progresif Matrisleri adlı standart zekâ testi uygulandı. Dokuz parçalık 36 farklı bulmacadan oluşan bu testte, katılımcıların 3x3 boyutundaki bir sembol matrisinde eksik bırakılan parçayı sekiz seçenek arasından bulması gerekiyordu. Bu tür klasik testlerde daha önce yapılan çalışmalar, kadınlar ve erkekler arasında genel olarak belirgin bir fark tespit edememiş, kimi araştırmalarda ise erkekler lehine ufak bir üstünlük bildirilmişti.

Ancak araştırmacılar bu yeni deneyde, klasik test biçimini özgün bir yöntemle uyarlayarak katılımcıların kendi yeteneklerine duydukları güveni de ölçümlemeyi başardılar. Bu ölçüm, katılımcıların verdikleri cevapların doğruluğuna ne kadar güvenip ne kadarlık bahis oynamaya istekli olduklarına dayanıyordu. Her soruda doğru parçayı seçen katılımcılar 72 Amerikan dolarına (yaklaşık 50 İngiliz sterlini) kadar ödül kazanabiliyordu. Katılımcılara kimi durumlarda tercihlerini ortaya koymaları için sadece tek bir sanal jeton verilirken, bazı aşamalarda ise tam 80 jeton dağıtıldı. Böylece cevabından tam emin olamayan katılımcılar, jetonlarını sekiz seçeneğin geneline paylaştırarak risklerini dağıtabiliyor ve yine de küçük bir ödül kazanma şansını elde tutabiliyordu.

Finansal Teşvikler ve Kadınların Başarısı

Deneyin genel sonuçlarına baktığımızda maddi teşvik sağlamanın cevapların doğruluğunu belirgin biçimde artırdığını görüyoruz. Katılımcılar ortada hiçbir parasal ödülün bulunmadığı duruma kıyasla, ödül karşılığında tek bir jetonla bahis oynadıklarında ortalama oranında daha fazla soruyu doğru yanıtladılar. Ancak araştırmacılar kadınların verilerini ayrı bir grup olarak incelediklerinde, herhangi bir ödülün bulunmadığı senaryoda kadın katılımcıların ortalamanın altında bir başarı sergilediği görüldü.

Asıl dikkat çekici kırılma ise tam bu noktada gerçekleşti. Tek bir jeton karşılığında maddi teşvik sunulduğunda kadınların başarı grafiği belirgin bir yükseliş gösterdi, 80 jetonla bahis oynama imkânı tanındığında ise bu performans daha da üst seviyelere ulaştı. Hatta 80 jetonluk geniş bahis senaryosunda kadınlar erkekleri geride bıraktı. Bu sonuç, kadınların doğru cevabı bildiklerinde bundan çok daha emin olduklarını ve ellerindeki jetonların büyük kısmını tereddüt etmeden o cevaba yatırdıklarını gösteriyor.

Aşırı Özgüven ve Haklı Güven Arasındaki Ayrım

Elde edilen bulguları değerlendiren araştırmacılar, toplumun erkekleri aşırı özgüven sergilemeye teşvik ettiği fikrinin bu verilerle desteklendiğini belirtiyor. Buradaki aşırı özgüven kavramı, temelsiz ve yanıltıcı bir güven hissini temsil ediyor. Buna karşılık veriler, kadınların iddia edildiği gibi özgüvenden yoksun olmadığını ortaya koyuyor; kadınlar sadece gerçekten haklı oldukları anlarda özgüven duymaları gerektiğinin bilincinde hareket ediyorlar.

Elbette hepimiz böylesi laboratuvar çalışmalarının gerçek hayattaki karar alma süreçlerine nasıl yansıdığını merak ederiz. Bu sonuçlardan hareketle, risk alma ve finansal kararlar verme noktasında kadınların geçmişte düşünüldüğünden çok daha yüksek bir güvene sahip olduğunu öngörebiliriz; yine de her kadının her erkekten daha isabetli kararlar aldığını varsaymak bilimsel açıdan doğru bir genelleme olmaz. Zira karşımızdaki veriler genel ortalamaları yansıtmaktadır. Yine de yeni bir ev veya araba satın alırken bu araştırmanın bulgularını referans göstermek isterseniz, bizlerin buna herhangi bir itirazı olmayacaktır.