Okyanusların En Gürültücü Canlısı Hangisidir?

Okyanusların derinlikleri sessiz ve ıssız bir krallık gibi görünse de dalgaların altında akıl almaz derecede gürültücü canlılar yaşar. Bu canlıların birçoğu birbiriyle iletişim kurmak ya da ekolokasyon yöntemiyle yön bulmak için ses çıkarırken bazılarında ise bu sesler avlanma stratejilerinin doğrudan bir yan etkisi olarak ortaya çıkar.

Bizler genellikle sualtı dünyasını dingin bir sığınak olarak tahayyül etsek de deniz canlıları avlarını sersemletmek, eş bulmak veya karanlık sularda yollarını belirlemek amacıyla şaşırtıcı düzeyde yüksek sesler üretebilir. İşte okyanusların en gürültücü sakinlerinden bazıları:

İspermeçet Balinası: Okyanusun En Güçlü Biyolojik Sonarı

İspermeçet balinasının (Lat: "Physeter macrocephalus") köşeli ve devasa başı aslında hayvanlar âleminin en büyük burnudur (bu yapı kulakları sağır eden bir sonar üretmekten sorumludur). İspermeçet balinaları okyanus yüzeyinin 1.000 metre veya daha fazla altına, yani alacakaranlık kuşağına dalar; zifiri karanlığı ses dalgalarıyla tarayarak kalamar avlar.

Bu dev memeliler sağ burun deliklerinden havayı hızla itip ses dudakları olarak bilinen etsi bir çift kapakçığın üzerinden geçirerek ses üretir. Dudakların titreşmesiyle oluşan bu sesler, açılan bir koli bandının çıkardığı çıtırtıları andırır ve 236 desibele kadar ulaşabilir. İnsan kulağı 140 desibelin üzerindeki seslere tek bir kez maruz kaldığında bile kalıcı hasar görebilir (ancak sualtındaki desibel birimi havadan farklı bir referansla ölçüldüğü için iki değer doğrudan kıyaslanamaz). Yine de karınlarını doyurmaya çalışan bir ispermeçet balinasından uzak durmak bizler için kesinlikle en güvenli yoldur.

Körfez Korvina Balığı: Milyonlarca Balığın Sualtı Korosu

Körfez korvina balığı (Lat: "Cynoscion othonopterus"), gaz dolu bir iç organ olan yüzme keselerine özelleşmiş ses kaslarını vurarak çıkardıkları sesler nedeniyle tambur balıkları ailesinin üyeleri arasında yer alır. Yalnızca Meksika'daki Kuzey Kaliforniya Körfezi'ne özgü olan bu tür, yumurtlamak amacıyla Meksika'nın kuzeybatısındaki Colorado Nehri Deltası'na göç eder.

Üreme döneminde milyonlarca balık bir araya toplanır ve erkek balıklar yüksek sesli bir koro hâlinde şarkı söyler. Bu kolektif ses küçük balıkçı teknelerinin gövdelerinde yankılanır; hatta su yüzeyinin üzerinden uğuldayan dev bir arı kovanı gibi duyulabilir. Tek bir balığın çağrısı 177 desibele ulaşabilirken milyonlarca balığın oluşturduğu koro 202 desibele kadar tırmanabilir.

İri Kıskaçlı Tabanca Karidesi: Patlayan Kabarcıkların Şok Dalgası

Sağlıklı bir tropik mercan resifinde, kızgın bir tavada cızırdayan yağı andıran sürekli bir çıtırtı duyulur. Bu ses perdesinin arkasında deniz tabanına yuvalanan binlerce küçük kabuklu yer alır. Tabanca karidesi olarak da bilinen iri kıskaçlı tabanca karidesi (Lat: "Alpheus heterochaelis"), bedenine oranla son derece büyük bir kıskaca sahiptir.

Karides bu kıskacını saatte 100 kilometreyi aşan bir hızla kapatabilir. Kıskacın olağanüstü hızı suyun içinde düşük basınçlı bir kabarcık oluşturur; bu kabarcık aniden çöktüğünde yüksek bir patlama sesiyle birlikte güçlü bir şok dalgası yaratır. Açığa çıkan şok dalgası avları sersemletirken diğer karidesleri de uzak tutmaya yarar. Tabanca karideslerinin ürettiği bu patlamalar 183 ile 210 desibel arasında bir gürültüye yol açabilir.

Weddell Foku: Antarktika Buzunun Altındaki Ses Şöleni

Antarktika'yı çevreleyen deniz buzunun altına indiğinizde suyun içinde adeta lazer silahlarının ateşlendiği fantastik bir uzay savaşı yaşanıyormuş gibi sesler duyulabilir. Oysa bu sesler Weddell fokunun (Lat: "Leptonychotes weddellii") cıvıltı, ıslık ve vızıltılardan oluşan zengin repertuarından kaynaklanır.

Fokların ses dağarcığı, insan kulağının duyabileceğinden çok daha yüksek frekanslı ultrasonik çağrıları da içerir. Araştırmacılar fokların uzun ve karanlık kış boyunca buz tabakasındaki nefes deliklerini bulmak için bu sesleri bir tür ekolokasyon aracı olarak kullandığını düşünmektedir. Bilim insanları bu çağrıların şiddetini 137 desibele kadar ölçmüştür.

Kuzey Fil Foku: Karada Yankılanan Kükremeler

Genellikle 2.300 kilogram ağırlığa ulaşan ve kayıtlara göre 3.700 kilograma kadar çıkabilen devasa erkek kuzey fil fokları (Lat: "Mirounga angustirostris"), üreme mevsiminde hantal bedenleriyle karaya çıkar. Erkekler kumsallarda dişilerin ilgisini çekmek ve hâkimiyet kurmak adına rakipleriyle amansız bir rekabete girişir.

Bu dev memeliler rakiplerini sindirmek ve güçlerini kanıtlamak için birbirlerine gök gürültüsünü andıran seslerle kükrer. Karada havadan yayılan bu kükremelerin şiddeti 131 desibele kadar ulaşabilir; bu seviye bir jet motorunun yakın mesafeden çıkardığı gürültüye oldukça yakındır.

Su ile Havada Ses Şiddeti Neden Farklı Ölçülür?

Karada ve su altında yaşayan hayvanların çıkardığı seslerin şiddetini doğrudan birbiriyle kıyaslamak sanıldığı kadar basit bir mesele değildir. Suyun yoğunluğu havanın yoğunluğundan yaklaşık 800 kat fazladır, bu durum ses dalgalarının her iki ortamda yayılma hızını, enerjisini ve iletim biçimini temelden değiştirir.

Fizikte ses şiddeti hesaplanırken kullanılan referans basınç seviyesi havada ve suda birbirinden farklı tanımlanır. Bu nedenle sualtında ölçülen bir desibel değeri ile açık havada ölçülen bir desibel değeri birebir aynı büyüklüğü temsil etmez. Okyanusların derinliklerindeki akıl almaz sesleri değerlendirirken ortamın fiziksel koşullarını hesaba katmamız ve iki ayrı ortamın ölçümlerini doğrudan eşdeğer görmememiz gerekir.