İçerikler - Sayfa 283

Uyurken bacaklarını kıpırdatan köpeğiniz rüyasında tavşanları kovalıyor olabilir mi? Araştırmacılara göre bu muhtemel. Buradaki tavşan kısmı tartışılır tabii, ancak bilimsel bulgular gösteriyor ki köpekler sadece rüya görmekle kalmıyor; muhtemelen tıpkı biz insanların rüya deneyimlerine benzer görsel deneyimler yaşıyorlar!

Peki ya diğer hayvanlar? Primatların duyguları olduğunu zaten biliyoruz, bir çalışma ise örümceklerin de REM benzeri bir uyku fazından geçtiğini ve hatta görsel anlamda rüya görüyor olabileceklerini öne sürüyor.^[1] MIT'de sinirbilimci olan Matthew Wilson, hayvanlardaki rüya kavramını şöyle açıklıyor:

İnsanın atletik becerilerinin zirvesini görmek için belki de en iyi yol Olimpiyat Oyunları'nı seyretmektir. Fakat Olimpiyat Oyunları'nda ve neredeyse diğer tüm profesyonel spor müsabakalarında 40 yaşının üzerinde birini nadiren görebilirsiniz. 50 yaş üstünü ise neredeyse hiç görmezsiniz. Bunun sebebi, dünyada geçirdiğiniz her yılla beraber vücudunuzun yaşlanması ve kaslarınızın egzersizlere eskisi gibi yanıt verememesidir.

Yaşlı insanlarda egzersiz, güç antrenmanı ve diyetin sağlık açısından faydalarını araştıran bir grup bilim insanı; yaşlı insanların egzersize nasıl yanıt verdiğini araştırdı ve dirençten veya güç antrenmanından sonra kas hacminin artmasına sebep olan temel biyolojik mekanizmaları anlamaya çalıştı.^[1]

Dubai'de düzenlenen 28. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'ndan (kısa adıyla "COP28") birkaç gün önce 50 petrol ve gaz şirketi, içinde bulunduğumuz yüzyılın ortasına kadar faaliyetlerini karbondan arındırma konusunda büyük çaplı bir sözde bulundu. Bu bir nevi başlangıç ama petrol ve gazın yakılmasından kaynaklanan gerçek emisyonların aşamalı olarak ortadan kaldırılması gibi bir şey değil. Ayrıca, şirketler karbon emisyonlarını azaltma sözü verdiklerinde bile, bu sözün gerçekte tam olarak ne alama geldiğini söylemek zordur. Bunun nedeni, şirketlerin emisyon azaltımlarını hesaplamak için belirli bir metodolojiyi neden seçtiğini açıklaması konusunda ve hesaplamada kullanılan temel veriler konusunda nadiren şeffaf olmalarıdır.

2021 yılında yayımlanan bir çalışma, birçoğu emisyon azaltma konusunda büyük iddialarda bulunan 52 petrol ve gaz şirketinin kamuya açık emisyon açıklamalarını analiz etti.^[1] Londra Ekonomi Okulu'ndan Simon Dietz ve meslektaşları, bu şirketlerin gelecekteki emisyon yoğunluğunu (birim faaliyet başına salınan sera gazlarının bir ölçüsü) hesapladı ve gidişatlarını 2015 Paris İklim Anlaşması'nın hedeflerini karşılayan senaryolarla karşılaştırdı. Çalışma sonucunda şirketlerin, anlaşmanın küresel ısınmayı sanayileşme öncesi seviyelerin 2°C altına sınırlama hedefine ulaşmak için yeterince iddialı hedefler belirlemediği veya emisyonlarını yeterince hızlı bir şekilde azaltmadığı tespit edildi.

İlk bakışta duyguların insanlara evrimsel açıdan herhangi bir fayda sağlamadığı, hatta bu süreçte bizi dezavantajlı konuma düşürdüğü düşünülebilir. Fakat bu pek doğru değildir. Evrimde ve özellikle de memeli evriminde duygular büyük önem taşımaktadır. Bir ebeveynin yavrusuna gösterdiği şefkat veya parterine karşı duyduğu aşkın evrimsel avantajlarını az çok tahmin edebiliriz. Ama merhamet veya empati duygusunun evrimsel süreçte memelilere ve özellikle de insanlara nasıl bir avantaj sağladığını tahmin etmek epey zordur.

Bir insanın kendi yavrusuna şefkat göstermesinin avantajlı bir davranış olduğu tartışmasız bir gerçektir. Fakat canlının farklı bir türün yavrusuna merhamet veya şefkat göstermesi kafalarda bir soru işaretine neden olabilir. İlk bakışta bunun avantaj sağlamadığı düşünülebilir. Bu yazımızda duyguların neden evrimsel süreçte memelilere büyük ölçüde fayda sağladığını anlatmaya çalışacağız.

Görelilik teorilerine aşinaysanız, zamanın farklı hızlara sahip gözlemciler için farklı aktığını da muhakkak duymuşsunuzdur. Üstelik göreliliğin iki postulatından birine göre, eylemsiz (ivmesiz) gözlem çerçevesinde aynı fizik yasalarının geçerli olmasından dolayı mutlak bir referans sistemi de yoktur. Bu nedenle mutlak bir zaman anlayışından da söz edemeyiz. O halde aklınıza şöyle bir soru gelmiş olabilir: Bu durumda evrenin yaşı da göreli olmaz mı? Eğer öyleyse neden her yerde evrenin 13.8 milyar yaşında olduğu yazıyor?

Bu yazımızı okumadan önce Özel Görelilik hakkında bilgi edinmek isterseniz buradaki yazımıza bakabilirsiniz.