Tek hücre dizileme; moleküler biyolojide genomların, transkriptomların ve diğer multi-omik verilerin tekil hücre düzeyinde araştırılmasını sağlayan gelişmiş bir yöntemdir. Zaman içinde onkoloji, mikrobiyoloji, nöroloji, immünoloji ve üreme biyolojisi gibi çeşitli alanlarda güçlü bir araç haline gelmiştir. Geleneksel toplu dizilemenin aksine, tek hücre dizilemesi hücre popülasyonları içindeki heterojenliği ortaya çıkarır ve ayrıntılı hücre haritaları oluşturarak hücresel evrimsel ilişkilere dair iç görüler sağlar.^[1] Bu iç görüler bize daha kesin biyolojik veriler sunarak medikal alandaki gelişmelere katkı sağlar. Buna örnek olarak bir ilacın bir reseptör proteinini ifade eden kanser hücresindeki etkisi verilebilir.

Tek hücre dizileme, devrim niteliğindeki potansiyeli nedeniyle 2013 yılında Nature Methods tarafından "Yılın Yöntemi" seçilmiştir.^[2] Ancak erken dönemdeki başarısına rağmen yüksek işletme maliyetleri yaygın olarak benimsenmesini sınırlamıştır. Yeni nesil dizileme maliyetlerindeki düşüşler, mikroakışkan cihazların geliştirilmesi ve damlacık tabanlı platformlardaki iyileştirmeler dahil olmak üzere teknolojik gelişmeler, tek hücre dizilemesini hem akademik hem de endüstriyel araştırmalar için daha erişilebilir hale getirmiştir. Bu yenilikler, analiz edilebilen ilk birkaç hücreden sonra dramatik bir artışla yüz binlerce hücrenin dizilenmesini sağlamıştır.^[3]

Din felsefesinin doğuşu neredeyse felsefenin doğuşu kadar eskidir. Antik Yunanlıların altın çağındaki birçok filozof öyle veya böyle; hareket ettirici, tasarlayıcı, devam ettirici veya başka türden bir Tanrı konseptinin varlığını felsefi bir düzlemde tartışmışlardır. Hatta yalnızca bu türden varlık felsefesiyle iç içe meseleler değil, Euthyphron diyoloğunda görüldüğü gibi ahlaki meselelerde de tanrıyla ilgili sorular sormuşlardır. Benzer bir tespiti epistemoloji ve siyaset felsefesi gibi alanlarda da yapmak mümkün. Felsefenin, en azından Batı felsefesinin, doğuş koşullarında Tanrı meselesine bu kadar duyarlı olması bir şans eseri değil; hakikat arayışının parçası olabilir.

Tanrı'nın varlığı meselesi her ne kadar bugün bazı felsefe meraklılılarının pek ilgisini çekmiyor olsa dahi, "Tanrı vardır" veya "Tanrı yoktur" gibi söz konusu iddiaların ciddi iddialar olduğunu ve bunların doğru veya yanlış olması halinde elimizdeki bazı ağır soru ve yanıtların biçimini veya doğruluk değerini etkileyeceğini düşünmek için akla yatkın gerekçelerimiz vardır.

Mikroplastiklerin hayatımızdaki yeri gittikçe genişlese de bilim insanları her geçen gün mikroplastiklerin sağlığımıza olan etkilerinin ne kadar kötü olabileceğine dair yeni bilgiler öğrenmeye devam ediyor.

Fareler üzerinde yapılan ve Science of the Total Environment dergisinde yayınlanan yeni araştırma, doğumdan sonra da etkisini göstermeye devam ettiren bu küçük plastik parçalarının anne tarafından doğmamış yavrusuna aktarılabildiğini gösteriyor.^[1]

İnsanlık, tarihi boyunca doğası gereği çevresiyle ve bu çevrede bulunan diğer canlılarla sürekli etkileşim halinde olmuştur. Tarih boyunca insanlar beslenme, iş gücü, ulaşım gibi pek çok alanda hayvanlardan yararlanmışlardır. Sığırları evcilleştirip tarımda iş gücü olarak kullanmışlar ve etinden faydalanmışlar; yüzlerce farklı tavuk ırkını birbirleriyle hibritleştirmiş, aralarından en verimlilerini seçmiş ve bu yüksek verimli hibritleri devasa büyüklükteki çiftliklerde üretmişlerdir. Atları evcilleştirip ulaşımı kolaylaştırmışlar, ordularına binek hayvanı yapıp hasım ordulara üstünlük sağlamışlardır. Sığır ve domuzları evcilleştirip devasa çiftliklerde et ve sütünden yararlanmak için yetiştirmişlerdir. Öyle ki zamanla evcilleşen kediler ve köpekler insanların ev arkadaşları haline gelmiştir. Bu işleri yapabilmek için insanlar çevresiyle ve hayvanlarla her zaman karmaşık ilişkiler ağı kurmuşlardır. Bu ağ insanları hayvanları ve çevreyi birbirine sıkı sıkıya bağlamaktadır. Bu bağ sağlık alanında Tek Sağlık Konsepti (İng: "One Health") olarak bilinen yeni bir yaklaşımın gelişmesine neden olmuştur.

Tek sağlık konsepti; insan sağlığı, çevre sağlığı ve hayvan sağlığının birbirine bağlı olduğunu vurgulayan ve sağlık politikalarına bu perspektiften bakılması gerektiğini savunan bütüncül bir yaklaşımdır. Tek sağlık fikri insan sağlığı, çevre sağlığı ve hayvan sağlığını tek tek ele almaktan ziyade bir bütün olarak görüp, farklı disiplinlerden bilim insanlarının ortak bir paydada buluşup çalışması gerektiği ancak böyle toplum sağlığının korunabileceğini ifade etmektedir.

Hidroksiklorokinin COVID-19'u tedavi ettiği iddia edildiğinde geniş bir coşku uyandıran 2020 tarihli bir makale, araştırmanın ciddi bilimsel kusurlar içerdiğini ve etik düzenlemeleri ihlal etmiş olabileceğini ileri süren bilim insanlarının yıllar süren çabasının ardından, nihayet 17 Aralık 2024 günü geri çekilerek yayından kaldırıldı.^[1] Evrim Ağacı olarak biz de bu konuda 21 Mart 2020 günü bir uyarı yazısı yayınlamıştık. Dergiden yapılan açıklamaya göre makale, gerçekten de etik kaygılar ve metodolojik sorunlar nedeniyle geri çekildi.

Marsilya Akdeniz Enfeksiyonu Hastane Enstitüsü'nden (IHU) Philippe Gautret tarafından yönetilen Uluslararası Antimikrobiyal Ajanlar Dergisi'ndeki (International Journal of Antimicrobial Agents veya kısaca "IJAA") makale, bir çeşit anti-sıtma ilacı olan hidroksiklorokin ile tedavinin, COVID-19 hastalarından alınan örneklerdeki virüs seviyelerini düşürdüğünü ve ilacın antibiyotik azitromisin ile birlikte kullanıldığında daha da etkili olduğunu iddia ediyordu. Makalenin başyazarı olan dönemin IHU Direktörü Didier Raoult, sosyal medya ve televizyonda ilacın vaatleri hakkında coşkuyla konuşmuştu ve dönemin ABD Başkanı Donald Trump da dahil olmak üzere bir heyecan dalgasına yol açmıştı.