Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kriyojenik Beden Dondurma (Cryonics) Nedir? Nasıl Çalışır?

Kriyojenik Beden Dondurma (Cryonics) Nedir? Nasıl Çalışır?
11 dakika
6,211
  • Kriyobiyoloji

Kriyojenik beden dondurma veya "Cryonics", insan bedenlerini gelecekte bir gün yeniden canlandırmak umuduyla aşırı düşük sıcaklıklarda koruma uygulamasıdır. Cronics ardındaki fikir, günümüzde tedavisi olmayan bir hastalıtan mustarip olan veya ölen kişilerin "dondurulması" ve gelecekte, bu hastalıklara tedavi bulunduğunda kişilerin yeniden "canlandırılmasıdır". Kriyojenik beden dondurma sayesinde korunan bir kişinin, kriyonik süspansiyon hâlinde olduğu söylenir.

İnsan Bedeni Donduktan Sonra Yaşama Dönebilir mi?

Kriyojenik beden dondurmanın arkasındaki teknolojiyi anlamak için, buzlu bir göle düşen ve kurtarılmadan önce bir saat kadar soğuk suda kalan insanlarla ilgili duyduğunuz haberleri düşünün. Hayatta kalanlar bunu yaşadılar çünkü buzlu su vücutlarını bir tür askıya alınmış animasyon hâline soktu, metabolizmalarını ve beyin fonksiyonlarını neredeyse hiç oksijene ihtiyaç duymadıkları bir noktaya kadar yavaşlattı.

Bu Reklamı Kapat

Gerçek Bir Donma ve Dirilme Vakası

20 Aralık 1980 günü, havanın -30 derece olduğu bir gece, 19 yaşındaki Jean Hilliard, karla dolu bir yolda evine ulaşmaya çalışıyordu. Her şey yolunda giderken, birden kontrolü kaybetti ve arabası bir çukura saplandı. Kazayı yaralanmadan atlatan Hilliard, kara fena halde saplanmış olan aracını kurtarmaya çalıştı; ancak tekerler boşa dönüyordu. Ne ileri ne geri gidebildi. Bir süre didindikten sonra, aşina olduğu yolda yaşadığı bir tanıdığından yardım almak üzere aracından çıkıp yürümeye başladı.

Hilliard, donakaldığı yolda yaşayan Wally Nelson'a ulaşmaya çalışıyordu.
Hilliard, donakaldığı yolda yaşayan Wally Nelson'a ulaşmaya çalışıyordu.
MPR News

Ne yazık ki hedefine ulaşamayacaktı. Soğuk nedeniyle daha fazla dayanamadı ve üzerine bir ağırlık çökmeye başladı. Günün yorgunluğu, karda korkarak yürüdüğü dakikaların yorgunluğu ile birleşti. "Biraz dinleneyim, yola devam ederim." diye düşünerek, olduğu yere yığıldı.

Bu Reklamı Kapat

Ulaşmaya çalıştığı arkadaşı, genç kadını kapısının önünde donmuş halde buldu. Vücudu bir kütük gibi katıydı. Hemen polise haber verdi ve birkaç dakika içinde olay yerine ambulanslar geldi. Acil durum teknisyeni ne olur ne olmaz diye nabzınızı kontrol etti; ama öylesine donmuştu ki bir damar bulmak mümkün değildi. Bu nedenle bir cihaz yardımıyla nabzı ölçtü ve "mucize" olarak nitelendireceği bir şeyle karşılaştı: 6 saat boyunca -30 derecede donmuş halde kalmış olmasına rağmen, Hilliard'ın kalbi dakikada 6 defa atıyordu (ki normalde dakikada yaklaşık 80 defa atmalıdır). Kadın, dakikada 2-3 defa nefes alıp veriyordu. Henüz ölmemişti!

Vücut sıcaklığını ölçmeye çalıştıklarında, termometrede bir değer okuyamadılar, çünkü insanlar için üretilen cihaz o kadar düşük bir sıcaklığı ölçebilecek kadar hassas değildi. Yani vücut sıcaklığı, 26 derecenin altına düşmüş olmalıydı - ki normalde 36.5 derece civarında olmalıdır. Hemen ısıtıcılar yardımıyla vücut sıcaklığı arttırılmaya başlandı, vücuda sıvı girişi sağlandı ve metabolizmasının eski haline dönmesi için ambulansta her türlü müdahale yapıldı. Hilliard, hastanede birkaç gün yattıktan sonra, tamamen iyileşmiş bir şekilde çıkmayı başardı. Ölümden dönmeye ne kadar yaklaşılabilirse, o kadar yaklaşmış, ama ölmemişti (ve olayı, hiçbir iz kalmaksızın atlattı)! Hilliard'ın bu ilginç hikayesinin daha fazla detayını bu yazımızdan okuyabilirsiniz.

Yine de burada sözünü edeceğimiz kriyojenik teknolojisi, soğuk bir havada donakalan bir kişiyi diriltmekten biraz farklıdır. Her şeyden önce, hala hayatta olan birine kriyojenik süspansiyon uygulamak yasa dışıdır. Bu prosedürden geçen kişilerin önce yasal olarak ölü olarak ilan edilmesi gerekir, yani kalplerinin atmayı bırakmış olması gerekir. Ama eğer öldülerse, nasıl diriltilebilirler? Cryonics araştırmacılarına göre, "yasal olarak ölü" ile "tamamen ölü", aynı şey değildir. Tamamen ölüm, tüm beyin fonksiyonlarının durduğu noktaya denir. Yasal ölüm ise, kalp atmayı bıraktığında gerçekleşir; ancak bazı hücresel beyin işlevleri kalır. Cryonics, kalan küçük hücre fonksiyonunu korur, böylece teorik olarak kişi gelecekte diriltilebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Peki... Bunu kullanarak, kriyojeniknik hayallerimizi gerçekleştirebilir miyiz? Örneğin insan vücudunu kademeli olarak soğutsak, ama -20 dereceye değil de -196 derece seviyesine kadar? Böylece sadece faaliyeti durdurmakla kalmasak, aynı zamanda hücrelerin hepsini müthiş bir soğuklukta dondursak, bu donmuş bedenlerimizi asırlarca kontrollü bir şekilde koruyup besleyip, çok ileri bir tarihte kademeli olarak ısıtarak tekrar hayata döndürebilir miyiz? Yani Jean Hilliard'ın 6 saatlik donmasını daha da öteleyip, kontrollü şartlarda 60 yıla, 600 yıla, 6000 yıla çıkarabilir miyiz?

Kriyojenik Beden Dondurma Bilimsel Olarak Mümkün mü?

Bir önceki sorumuzun yanıtı, ne yazık ki "muhtemelen hayır". En azından şu anki bilim ve teknolojimiz sayesinde bildiklerimiz çerçevesinde bu pek mümkün gözükmemektedir. En temel sorun, donunca vücudun güzelce korunduğu fikridir. Ne var ki hücreler, donduğunda büzüşürler ve buna bağlı olarak aşırı artan tuz konsantrasyonu nedeniyle sonradan hücreyi çözseniz bile normal fonksiyonlarına dönemezler. Ayrıca hücre içinde ve arasında oluşan buz kristalleri, hücreler arası iletişimi de bozarak organların normal çalışmalarını bozar.

Hayvanlar Dondurulabilir mi?

Açıkçası, ara ara gündeme gelse de, 1957 yılından beri bilimsel arenada memeli hayvanları tamamen dondurup da geri çözme fikri tamamen terk edilmiştir. Sadece spesifik hücreleri, dokuları ve bazı ufak organları bu şekilde dondurup çözebilmekteyiz, organizmanın tamamını bu şekilde yapamamaktayız. Organların da gerçekten ufak olması önemlidir, çünkü iri organlar donduklarında, çatlayarak kırılabilmektedirler. Benzer şekilde iri doku kütleleri de aşırı düşük sıcaklıklarda parçalanmaktadırlar. O nedenle boyut, son derece önemlidir.

Boyut demişken... Kendini dondurup geri çözebilen hayvanlara bakarsanız, boyutun önemini anlayabilirsiniz: Akla ilk gelen örnek, Alaska Ağaç Kurbağaları'dır. Bu hayvanların bir fil, balina veya ayı olmadığına dikkat ediniz. Bu saydığımız iri hayvanlar, kendilerini dondurup çözmek için aşırı büyüktürler ve fiziksel ve kimyasal olarak sınırlandırılan bir özelliği biyolojik olarak evrimleşmesi imkansızdır. Ama Alaska Ağaç Kurbağaları küçük boyutları sayesinde -2 derecede tamamen donup, -6 dereceye varan sıcaklıklarda günlerce yaşamayı sürdürebilirler. Sonrasında yazın ısınan havalarla çözünüp, yaşamlarına devam ederler. Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer detay, sözünü ettiğimiz sıcaklıklardır: -30 ya da -196 dereceden söz etmemekteyiz. -2 ve -6 dereceden söz etmekteyiz. Eğer sıcaklıklar aşırı düşecek olursa, örneğin -15 derecelere inecek olursa, bu kurbağalar ölmektedir.

Kriyoprotektan Nedir?

Yine de Alaska Ağaç Kurbağaları, bizim kriyonik yoluyla milenyumlar sonrasını görme hayallerimiz için bir başlangıç olabilir. Bu ufak kurbağalar, bu ilginç davranışı sergilemek için kriyoprotektan adı verilen kimyasallar kullanırlar. Sıcaklıklar düşmeye başladığında hücreler içerisinde biriken bu moleküller, donan hücrelerin büzüşmelerine engel olarak ve buz kristalleşmesini durdurarak dokuları korur.

Bu Reklamı Kapat

Ne var ki kriyoprotektan üretiminin de sınırları vardır: Sıcaklığın aniden artması yerine, yavaş yavaş arttığında kaynadığını fark etmeyip, haşlanarak ölen kurbağa hikayesini duymuşsunuzdur. Ülkelerinde olan bitene duyarsız kalanların nihayetinde ülkelerinden olmaları gibi politik mesajlar vermek için veya şirketlerin yavaş değişimlere etkili cevaplar verememesine dikkat çekmek için motivasyonel konuşmacılar tarafından kullanılır. 19. yüzyılda yapılan bazı deneylerin bunu doğruladığı iddia edilse de, 21. yüzyıldaki deneyler bu iddiayı çürütmüştür: Soğukkanlı hayvanlar olan kurbağaların dış sıcaklığı arttıkça fiziksel aktiviteleri de artmaktadır ve nihayetinde kritik bir değer aşıldığında, kurbağa sıçrayarak sudan çıkmaktadır.

Ama kriyoprotektanlar için durum tam tersidir: Kriyoprotektanların üretilebilmesi için, sıcaklığın çok ani bir şekilde düşmesi gerekmektedir. Eğer sıcaklık yavaş bir şekilde düşerse, kurbağalar yeterince kriyoprotektan üretemezler ve donarak ölürler. Ayrıca çözündüklerinde de vücutlarında iskemi, yani organların kan ile beslenememesi ve oksidatif stres gibi sorunlar görülmektedir. Hatta birçok kriyoprotektan madde, insan gibi diğer türler için toksik etkiye de sahiptir, yani olduğu gibi alıp kullanamayız. Yani Alaska Ağaç Kurbağaları'nın "mucizesinin" de epey katı sınırları vardır.

Gelecekte Mümkün Olabilir mi?

Elbette gelecekte biyokimya alanındaki bilgilerimiz genişler, daha etkili kriyoprotektanlar bulur, fizyoloji alanındaki bilgilerimiz ilerler, hücrelerin donmaya ve çözünmeye verdiği tepkilere daha iyi hükmeder, genetik alanındaki bilgilerimiz ilerler, soğuk direncimizi arttırabilirsek gelecekte bir şeyler mümkün olabilir.

Ama bu defa da etik ve hukuk yolumuzu kesebilir. Örneğin daha sonradan çözünmek için dondurulmuş vücudunuzu bir firmaya sattığınızı düşünün. Bu öyle ucuz bir iş değildir, şu anda ABD'de bunu yapan firmalar her dondurma işlemi için 200.000 dolardan fazla para istemektedirler. Ama diyelim ki zenginsiniz ve bu parayı verdiniz. Firmanın yüzlerce yıl boyunca batmadan yoluna devam edebileceğini nereden bileceksiniz? Tarihte insanların bedenlerini gelecekte çözme bahanesiyle fahiş fiyatlarla satın alıp, dondurup, sonra battıkları için bedenlerden kurtulmak zorunda kalan birçok firma olmuştur. Günümüzde aktif olarak yoluna devam eden 1'i Rus, 3'ü ABD'li 4 firma bulunmaktadır. Buralarda yüzlerce beden dondurulmuş halde ve yaklaşık 1500 kişi çoktan ödemelerini yapmıştır ve ölümlerini beklemektedirler.

Bu Reklamı Kapat

Cryonics Firmaları Bedeninizi Nasıl Donduruyor?

Eğer öldükten sonra kriyojenik süspansiyona alınmak istiyorsanız, öncelikle bir cryonics tesisine üye olmanız ve yıllık üyelik ücreti ödemeniz gerekmektedir (bu, genelde yılda 400 dolar civarındadır). Ardından, kalbiniz durduğunda ve "yasal olarak ölü" olduğunuz ilân edildiğinde, tesisten bir acil müdahale ekibi harekete geçecektir. Ekip, siz süspansiyon tesisine nakledilene kadar minimum işlevi korumak için beyninize yeterli oksijen ve kan sağlayarak vücudunuzu stabilize edecektir. Bu nokta sonra vücudunuz buzla doldurulur ve yolculuk sırasında kanınızın pıhtılaşmasını önlemek için heparin (bir pıhtılaşma önleyici) enjekte edilir. Bu sırada bir tıbbi ekip, vücudunuzun cryonics tesisine gelmesini bekler.

Kriyojenik tesisine nakledildikten sonra, gerçek "donma" işlemi başlar. Cryonics tesislerde hastaları bir sıvı nitrojen fıçısına koyamazlar; çünkü bu, hücrelerinin içindeki suyu donduracaktır. Su donduğunda genleşir ve bu, hücrelerin parçalanmasına neden olur. Cryonics ekibi önce hücrelerinizdeki suyu çıkarmalı ve yerine (yukarıda izah ettiğimiz) kriyoprotektan adı verilen gliserol bazlı bir kimyasal karışım, yani bir tür "hayvan antifrizi" koymalıdır. Amaç, organları ve dokuları aşırı düşük sıcaklıklarda buz kristalleri oluşturmaktan korumaktır. Vitrifikasyon (donmaksızın derin soğutma) adı verilen bu işlem, hücreleri askıya alınmış bir animasyon durumuna sokar.

Vücudunuzdaki su, kriyoprotektan ile değiştirildiğinde, vücudunuz -130 santigrat dereceye ulaşana kadar bir kuru buz yatağında soğutulur ve vitrifikasyon işlemi tamamlanır. Bir sonraki adım, vücudunuzu, yaklaşık -196 santigrat derece sıcaklıkta sıvı nitrojen ile doldurulmuş büyük bir metal tanka yerleştirilen ayrı bir kaba yerleştirmektir. Vücudunuz baş aşağı saklanır; bu sayede tankta bir sızıntı olursa, beyniniz dondurucu sıvının içinde kalır.

Cryonics uygulaması hiç de ucuz değildir: Tüm vücudunuzu korumak, 150.000 dolara mal olabilir. Ancak daha tutumlu fütüristler için, sadece 50.000 dolara, beyninizi sonsuza kadar koruyan nörosüspansiyon olarak bilinen bir seçenek de vardır. Tabii bu şekilde korunanlar için, vücudun geri kalanını klonlamanın veya yenilemenin bir yolunun bulunması gerekecektir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Medikal Epidemiyoloji: Toplum Sağlığı ve Etkili Sağlık Hizmetleri
  • Boyut: 20,0*24,5
  • Sayfa Sayısı: 277
  • Basım: 1
  • ISBN No: 9786052823828
Devamını Göster
₺220.00
Medikal Epidemiyoloji: Toplum Sağlığı ve Etkili Sağlık Hizmetleri

Daha Önce Cryonics Kullanarak Korunan Olmuş Mudur?

Bahsettiğimiz gibi yüzlerce beden, şu anda kriyojenik tesislerinde saklanmaktadır. Muhtemelen en ünlüsü, beyzbol efsanesi Ted Williams'tır. Ancak bugüne kadar hiç kimse hayata döndürülmemiştir, çünkü bunu yapacak teknoloji hala mevcut değildir.

Eleştirmenler, kriyojenik şirketlerinin, teslim edemeyecekleri bir ölümsüzlük vaadiyle insanları paralarından mahrum ettiklerini söylemektedir. Cryonics araştırmacıları bile, kimseyi başarıyla hayata döndürmediklerine dikkat çekmektedirler ve yakın gelecekte bunu yapmayı da beklememektedirler.

Kriyojenik süspansiyondaki insanlar henüz diriltilmemiş olsa da, canlı organizmalar ölü ya da neredeyse ölü bir halden geri getirilebilir ve getirildi. Defibrilatörler ve kalp masajı, neredeyse her gün kaza ve kalp krizi mağdurlarını ölümden döndürür. Beyin cerrahları genellikle hastaların vücutlarını soğuturlar, böylece anevrizmalar yani beyindeki genişlemiş kan damarlarına zarar vermeden veya yırtılmadan ameliyat edebilirler. Doğurganlık kliniklerinde dondurulan, çözülen ve anne rahmine yerleştirilen insan embriyoları vardır ve süreç sonunda tamamen normal insanlara dönüşebilirler.

Kriyobiyologlar, nanoteknoloji adı verilen yeni bir teknolojinin bir gün yeniden canlanmayı gerçeğe dönüştüreceğinden umutludur. Nanoteknoloji, insan hücreleri ve dokuları da dahil olmak üzere neredeyse her şeyi inşa etmek veya onarmak için tek atomları yani bir organizmanın en küçük birimlerini manipüle etmek için mikroskobik makineler kullanır. Umulan şey, bir gün nanoteknolojinin sadece donma sürecinin neden olduğu hücresel hasarı değil, aynı zamanda yaşlanma ve hastalığın neden olduğu hasarı da onarılabilinecek olunmasıdır. Bazı kriyobiyologlar, ilk kriyonik canlanmanın 2040 yılı civarında gerçekleşebileceğini tahmin etmektedir.

Ünlü Bir Beyzbol Oyuncusu Zamanda Dondu

2002'deki ölümünden bu yana, beyzbol efsanesi Ted Williams, dünyanın en büyük kriyonik tesisi olan Arizona'daki Alcor Life Extension Foundation'da 10 metrelik, paslanmaz çelik bir kapta saklanmaktadır. Kafasının ayrı bir kapta saklandığı bildirilmektedir.

Ama hikaye burada bitmiyor. Ölümünden sonra ünlü sporcu, oldukça tuhaf bir velayet savaşına karıştı. Kızı Bobby-Jo Williams Ferrell, babasının cesedini geri almak için mahkemede savaştı, böylece onu yaktı ve külleri, isteği olduğunu iddia ettiği Florida Keys'in üzerine serpti. Üvey kardeşi John-Henry Williams'ı, ünlü DNA'sından faydalanabilmesi için babalarının cesedini korumak istemekle suçladı. Ancak John Henry ve kız kardeşi Claudia, 2000 yılında babalarıyla tüm kalıntılarının dondurulacağına dair bir anlaşma imzaladıklarını söyledi. Üç kardeş sonunda bir anlaşmaya vardılar ve Ted Williams'ın olduğu yerde kalmasına izin verildi ve John-Henry, babasının DNA'sını satmayacağına söz verdi.

Yani kriyojenik hayalleri, aile kavgalarını çözemiyor gibi gözüküyor.

Cryonics Tarihi

Kriyojenik olarak dondurulan ilk kişi, 1967'de açığa alınan 73 yaşındaki psikolog Dr. James Bedford'du. Vücudunun Alcor Life Extension Foundation'da bulunduğu ve hala iyi durumda olduğu bildirilmektedir.

Teknoloji yeterince geliştikten sonra bir kişinin dondurulup hayata döndürülebileceği fikri, 1964 yılında fizik öğretmeni Robert Ettinger tarafından yazılan "Ölümsüzlük Beklentisi" adlı kitapla ortaya çıkmıştır. Ayrıca "cryonics" kelimesi Yunanca "soğuk" kelimesinden gelmektedir.

1970'lerin sonunda, Amerika Birleşik Devletleri'nde yaklaşık 6 kriyonik şirketi vardı. Ancak her bir bedeni süresiz olarak korumak ve daha sonra bakımını yapmak çok pahalıydı. Bu sebepten bu şirketlerin çoğu, takip eden on yıllar içinde battı.

Bugün, Arizona'daki Alcor Life Extension Foundation ve Michigan'daki Cryonics Institute dahil olmak üzere, yalnızca birkaç şirket tam kriyosüspansiyon hizmetleri sunmaktadır. 2004'ün başlarında Alcor'un 650'den fazla üyesi ve kriyoprezervasyonda 59 hastası vardı.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Bilim Budur! 6
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Umut Verici! 5
  • İnanılmaz 4
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: How Stuff Works | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/09/2022 21:43:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11186

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Spor
Uzaylı
İnternet
Ara Tür
Teknoloji
Transkripsiyon
Cinsel Seçilim
Yatay Gen Transferi
Yapay
Demir
Tardigrad
Yeme
İklim
Sars-Cov-2
Doğum
Kuşlar
Eşcinsellik
Psikoloji
Güneş
Alan
Hayvanlar Alemi
Yörünge
Sinir Sistemi
İntihar
Alkol
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.