Kriyonik Beden Dondurma ile Sonsuz Yaşam!

1,5 Mn görüntülenme28.03.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıDondu, Çözüldü ama Ölmedi: Jean Hilliard ve Akıl Almaz Hikayesi!
Derinlemesine

Özet

Video, Jean Hilliard adlı kadının -30°C'de 6 saat donmasına rağmen hayatta kalma hikayesini anlatarak başlayıp, bu tür ekstrem soğuma olaylarının fizyolojisini, kriyonik (vücut dondurma) iddialarının sınırlarını, Alaska ağaç kurbağalarının kullandığı kriyoprotektan mekanizmalarını ve kriyoniğin etik/hukuki boyutlarını tartışıyor. Sonuç olarak günümüz bilim ve teknoloji düzeyiyle tüm organizmaları -196°C'ye dondurup güvenli şekilde geri getirme olasılığının çok düşük olduğu vurgulanıyor.

Terimler

  • Hipotermi

    Vücut sıcaklığının aşırı düşme vakaları. Metinde örneklendiği gibi normalde yaklaşık 36.5°C civarında olması gereken vücut sıcaklığı çok düşük değerlere inebilir; bunun sonucunda nabız ve solunum çok yavaşlayabilir (örnekte nabız dakikada 6, solunum dakikada 2-3 defa olacak kadar düşmüş) ve ölçüm cihazları bu düşük sıcaklığı okumakta yetersiz kalabilir.

  • Kriyonik

    İnsanın bedenini kademeli olarak soğutarak, faaliyeti durdurup hücreleri çok düşük sıcaklıklarda dondurma ve bu dondurulmuş bedenleri kontrollü şartlarda uzun süre koruyup daha ileri bir tarihte kademeli olarak ısıtarak tekrar hayata döndürme fikri. Metinde örneklenen hedef sıcaklık -196°C gibi çok düşük değerlerdir ve bu fikrin günümüzde bilim ve teknoloji çerçevesinde ciddi teknik sorunları olduğu vurgulanır.

  • Kriyoprotektan

    Sıcaklıklar düşmeye başladığında hücrelerin içinde biriken kimyasal moleküller. Bu moleküller donan hücrelerin büzüşmelerine engel olur ve buz kristalleşmesini durdurarak dokuları korur. Metinde Alaska ağaç kurbağalarının bu maddeleri ürettiği, üretilebilmesi için sıcaklığın çok ani bir şekilde düşmesi gerektiği ve birçok kriyoprotektan maddenin insan gibi diğer türler için toksik etkiye sahip olduğu belirtilir.

  • Buz kristalleri

    Donma sırasında hücre içinde ve hücreler arasında oluşan buz oluşumları. Metinde bunların hücreler arası iletişimi bozduğu ve organların normal çalışmalarını bozan etkilere sahip olduğu belirtilir.

  • Tuz konsantrasyonu artışı

    Donma sırasında hücreler büzüşünce hücre içindeki tuzların göreli yoğunluğunun aşırı artması durumu. Metinde bu artışın, sonradan hücreyi çözseniz bile hücrenin normal fonksiyonlarına dönememesine neden olduğu ifade edilir.

  • İskemi

    Organların kan ile beslenememesi. Metinde çözünme (çözülme) sırasında görülebilecek sorunlardan biri olarak belirtilir; bu durumla birlikte oksidatif stres gibi problemler de ortaya çıkabilir.

  • Kış uykusu (hibernasyon) benzeri fizyoloji

    Aşırı soğukta vücudun fizyolojisinin, kış uykusuna yatan hayvanlarınkine benzeyecek şekilde değişmesi: iç aktivitenin yavaşlaması, hücrelerin oksijen ihtiyacının inanılmaz seviyede düşmesi ve bunun sonucunda kalp ritmi ile nefes alışverişinin anormal derecelere inebilmesi. Bu durumun bir süreliğine ekstrem koşullarda hayatta kalmayı mümkün kıldığı metinde açıklanır.

  • Donma ve çözünme (dondurma/çözme) süreci

    Canlı dokuların çok düşük sıcaklıklara kadar soğutulması (donma) ve daha sonra ısıtılarak tekrar normale döndürülmesi (çözünme). Metinde bu süreçte hücrelerin büzüşmesi, tuz konsantrasyonunun artması, buz kristallerinin oluşması ve bunların sonucunda hücrelerin/organların normal fonksiyonlarını yitirmesi gibi sorunların ortaya çıktığı anlatılır.

  • Organ boyutu / iri organların donma ile hasar görmesi

    Donma sırasında organların büyüklüğünün önemine vurgu. Metinde iri organların donduklarında çatlayarak kırılabildikleri ve iri doku kütlelerinin aşırı düşük sıcaklıklarda parçalanabildikleri, bu nedenle boyutun kritik bir faktör olduğu belirtilir.

  • Alaska Ağaç Kurbağası

    Metinde örnek olarak verilen, küçük boyutları sayesinde donup çözünebilme yeteneği olan kurbağa türü. Bu kurbağalar -2°C'de tamamen donup, -6°C'ye varan sıcaklıklarda günlerce yaşamayı sürdürebilir ve yazın ısınan havalarla çözünüp yaşamlarına devam ederler; ancak çok daha düşük sıcaklıklarda (örneğin -15°C) ölürler.

  • -196 derece

    Metinde kriyonik uygulamada hedeflenen çok düşük sıcaklık örneği olarak verilen değer. Bu derece, insan vücudunu sadece faaliyeti durdurmakla kalmayıp hücreleri 'müthiş bir soğuklukta' dondurmayı amaçlayan, kontrol altında uzun süre koruma hedefli bir sıcaklıktır (metinde -196°C seviyesine kadar soğutma fikrinden söz edilir).

  • Kalp ritmi

    Kalbin atış hızı. Metinde normalde dakikada yaklaşık 100 defa atması beklenen kalbin hipotermide dakikada 6 defa atması örneğiyle, soğukta kalp ritminin anormal derecede düşebileceği gösterilir.

  • Nefes alıp verme (solunum hızı)

    Bir dakikadaki solunum sayısı. Metinde hipotermide dakikada 2-3 defa nefes alma örneği verilerek, soğukta solunumun normalin çok altına düşebileceği açıklanır.

  • Termometre hassasiyeti

    İnsanlar için üretilen ölçüm cihazlarının çok düşük vücut sıcaklıklarını ölçmede yetersiz kalması durumu. Metinde, ambulanstaki termometrenin değeri okumadığı; bunun, vücudun muhtemelen 26°C'nin altına düşmüş olmasıyla ilişkili olduğu anlatılır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Dondurma her şeyi olduğu gibi mükemmel biçimde korur ve dondurulmuş bedenler gelecekte kolayca geri canlandırılabilir.

    Gerçekte dondurma hücre büzülmesine, artan iyon (tuz) konsantrasyonuna ve buz kristallerinin oluşturduğu yapısal hasara yol açar; bu hasarlar çözündüğünde normal fonksiyonun geri gelmesini engeller.

  • Tüm memelileri tamamen dondurup sonra geri getirme fikri hâlâ pratik ve üzerinde çalışılan bir yöntemdir.

    1957'den beri bu fikir bilimsel olarak pratik bulunmadığı için büyük ölçüde terk edilmiştir; bugünkü başarı daha çok hücreler, küçük dokular ve bazı küçük organlarla sınırlıdır.

  • Alaska ağaç kurbağaları çok düşük (ör. -30°C veya -196°C) sıcaklıklarda da donup çözünerek yaşayabilirler.

    Bu kurbağalar ancak sınırlı bir aralıkta (ör. -2 ila -6°C) doğal olarak donup çözünebilirler; daha düşük sıcaklıklarda (ör. -15°C) ölürler.

  • Kurbağalar çözüldüklerinde hızlı ısı artışıyla 'haşlanıp' ölürler (eski 19. yüzyıl iddiası).

    21. yüzyıl deneyleri bu iddiayı çürüttü; ısı arttıkça kurbağaların aktiviteleri artar ve kritik değerde sudan çıkma gibi davranışlarla hayatta kalabilirler; kriyoprotektan üretimi ise genellikle hızlı soğuma gerektirir.

  • Kriyoprotektanlar kurbağalardaki gibi doğrudan insanlar için güvenli ve uygulanabilir.

    Birçok kriyoprotektan madde diğer türlerde toksik olabilir ve kurbağalardaki mekanizmalar insan fizyolojisine doğrudan uygulanamaz; ayrıca üretimleri ve uygulanış biçimleri farklıdır.

  • Bir firmaya paranızı verip bedeninizi dondurursanız, bedeniniz yüzlerce yıl güvenle muhafaza edilecektir.

    Tarihsel olarak bazı firmalar iflas edip ortadan kayboldu; günümüzde de firmaların uzun vadeli ayakta kalma riski ve güvenilirliği belirsizdir, dolayısıyla bu bir garanti değil.

Sorular

  • Kriyonik (vücudu dondurma) bize gelecekte tekrar yaşam vaat edebilir mi?

    Şu anki bilim ve teknoloji çerçevesinde muhtemelen hayır; tam bir insan vücudunu güvenle dondurup gelecekte fonksiyonel olarak geri getirmek mümkün görünmüyor.

  • Jean Hilliard nasıl hayatta kaldı ve bu vaka gerçek mi?

    Evet gerçek; -30°C civarında 6 saat donmuş halde bulunmasına rağmen çok yavaş bir kalp ve solunumla hayatta kaldı ve hastanede tedavi edilerek iyileşti.

  • Hipotermi (aşırı soğuk) nasıl bazen koruyucu olabilir?

    Soğukta metabolizma ve hücresel aktivite yavaşlar, oksijen ihtiyacı düşer; bu durum kış uykusuna benzeyen bir koruyucu etki sağlayarak belirli süre hayatta kalmayı mümkün kılabilir.

  • Neden insanı -196°C'ye kadar dondurup sonra geri getiremiyoruz?

    Dondurma sırasında hücreler büzüşür, tuz konsantrasyonu artar ve buz kristalleri hücre ve doku yapısını bozar; bu hasarlar çözme sonrası normal fonksiyonları engeller.

  • Hangi canlılar tamamen donup yeniden çözünebilir?

    Bazı küçük soğuk-ağaç kurbağaları gibi türler, -2 ila -6°C aralığında tamamen donup yazın çözünebiliyor; ancak bu yetenek türlere ve sıcaklık aralığına bağlı ve sınırlıdır.

  • Kriyoprotektan nedir ve ne işe yarar?

    Kriyoprotektanlar, hücre içindeki suyun büzüşmesini ve buz kristallerinin oluşmasını engelleyerek doku hasarını azaltan kimyasal moleküllerdir; ancak etkileri ve toksisiteleri sınırlıdır.

  • Kurbağaların 'çözüldüklerinde haşlandığı' iddiası doğru mu?

    Hayır; 19. yüzyıl iddialarına rağmen 21. yüzyıl deneyleri bu iddiayı çürüttü; soğukkanlı kurbağalar ısındıkça aktiviteleri artar ve kritik değerde sudan çıkarak hayatta kalırlar.

  • 1957'den beri neden tüm memelileri dondurma fikri terk edildi?

    Çünkü pratikte tüm organizmanın dondurulması sırasında meydana gelen fiziksel ve kimyasal hasarlar (buz kristalleri, çatlama, iyon yoğunlaşması) aşırı derecede problemli çıktı.

  • Kriyoprezervasyon uygulamak ne kadar maliyetli ve güvenli?

    ABD'de bir dondurma işlemi 200.000 doların üzerinde olabilir; ayrıca firmaların uzun süre ayakta kalma riski ve tarihsel iflas örnekleri nedeniyle güvenlik konusunda belirsizlik vardır.

  • Günümüzde kaç kriyonik firma aktif ve kaç kişi ödeme yaptı?

    Videoya göre günümüzde aktif olarak 4 firma (1 Rus, 3 ABD'li) bulunuyor; yüzlerce beden dondurulmuş ve yaklaşık 1500 kişi ödemelerini yapmış vaziyette.

Ön Bilgiler

  • Temel hücre biyolojisi bilgisi (hücre yapısı, hücre içi/ dışı sıvılar)
  • Temel fizyoloji (metabolizma, kalp ve solunum fonksiyonları)
  • Termodinamik/ısı transferi hakkında temel anlayış (soğutma ve ısıtma süreçleri)
  • Temel kimya bilgisi (çözünürlük, iyon konsantrasyonu, toksisite kavramları)
  • Kriyobiyolojiye dair temel kavramlar (donma, çözelti davranışı, kriyoprotektanlar)
  • Bilimsel literatür okuma becerisi (deneysel sonuçların değerlendirilmesi için)

Tarihsel Bağlam

  • 30 Aralık 1980 - Minnesota, Jean Hilliard'ın aşırı soğukta donup 6 saat sonra bulunarak hayata döndürülmesi
  • Olaydan kısa bir süre sonra Spartanburg Herald gazetesinde Dr. Richard Iseke ile yapılan röportaj
  • 1957 - Bilimsel arenada memeli hayvanları komple dondurup geri çözme fikrinin terk edilmesi
  • 19. Yüzyıl - Bazı deneylerin kurbağaların dış sıcaklık artışıyla 'kaynadığı' iddiasını öne sürmesi
  • 21. Yüzyıl - 19. yüzyıl iddiasını çürüten deneylerin yapılması
  • Tarihte bazı kriyonik firmalarının müşterilerin bedenlerini dondurup sonra iflas etmeleri veya bedenlerden kurtulmak zorunda kalmaları vakaları
  • Günümüz - Aktif olarak 4 kriyonik firma bulunması (1'i Rus, 3'ü ABD'li) ve yaklaşık 1500 kişinin ödemelerini yapmış olarak beklemesi
  • 19. Yüzyıl
  • 20. Yüzyıl
  • 21. Yüzyıl
  • Günümüz

Kişiler

  • Nick Sitzman

    Sunucunun geçen hafta anlattığı hikâye olarak anıldı (hipotermiyle ilgili başka bir örnek olarak).

  • Jean Hilliard

    ABD'nin Minnesota eyaletinden, -30°C civarında donmasına rağmen hayata döndüğü belirtilen gerçek vaka.

  • Dr. Richard Iseke

    Spartanburg Herald Gazetesi'nde Jean Hilliard'ı tedavi eden doktor olarak yapılan röportajda adı geçen hekim.