ReklamTüm Reklamları Kapat

Karesel Fonksiyon Nedir? Parabol, Tepe Noktası ve Nitel Özellikleri Nasıl Bulunur?

Tek Bir Referans Eğrisinden Sonsuz Sayıda Parabol Nasıl Türetilir?

18dk
ReklamTüm Reklamları Kapat
Kareli bir çizim kağıdında, tepe noktası eksenlerin kesiştiği yerde duran altın renkli bir parabolden renkli dört kopyasına noktalı oklar uzanmaktadır: kopyalar kaydırılmış, daraltılmış, genişletilmiş ya da ters çevrilmiştir. Görsel yapay zeka ile üretilmiştir.

Bu Makalede Neler Öğreneceksin?

Bu bölümü yapay zekâ hazırlar.
  • Karesel fonksiyon, f(x) = ax² + bx + c biçiminde tanımlanır ve grafiği parabol adı verilen simetrik bir eğridir.
  • Tamkare formundaki f(x) = a(x − h)² + k ifadesinde tepe noktası (h, k), simetri doğrusu x = h olur; a katsayısı parabolün yönünü ve genişliğini belirler.
  • Genel formda tepe noktasının yatay koordinatı h = −b/(2a) bağıntısıyla bulunur; tepe noktası parabolün minimum veya maksimum değerini gösterir.

Karesel fonksiyon (İng: "quadratic function"), , ve gerçek sayılar ve olmak üzere eşitliğiyle yazılabilen ikinci dereceden bir fonksiyondur. Bu fonksiyon ailesinin koordinat düzlemindeki grafiği, parabol adı verilen simetrik bir eğridir. Eğrinin yön değiştirdiği en uç nokta olan tepe noktası ise cebirsel ifadeyi yapısına dönüştürerek veya doğrudan bağıntısını kullanarak hesaplanmaktadır.

İlk bakışta denklemdeki katsayılar değiştikçe düzlemde birbirinden tamamen kopuk eğriler beliriyormuş gibi görünmektedir. Oysa koordinat düzlemindeki her dikey parabol, başlangıç noktasında duran tek bir eğrisinin ötelenmiş, dikey doğrultuda ölçeklenmiş, yansıtılmış ya da bu dönüşümlerden birkaçı birlikte uygulanmış bir kopyasıdır. Biz de bu incelemede formülleri birbirinden bağımsız kurallar gibi sıralamak yerine, tek bir referans eğriden bütün karesel fonksiyon ailesinin nasıl üretildiğini ve ayrıca her katsayının grafiğin nitel özelliklerini nasıl yönettiğini adım adım ele alacağız.

Videonun Sayfası: Matematikten Neden Bu Kadar Korkuyorsunuz?

Karesel Fonksiyon Nedir?

Cebirsel açıdan bir karesel fonksiyon, bağımsız değişkenin en büyük kuvveti olan bir çokterimli kuralıyla kurulmaktadır. Burada , ve sabit gerçek sayılar olmak üzere karesel fonksiyonun genel formu şu denklemle tanımlanmaktadır:⁠[1]

Tüm Reklamları Kapat

Bu yazılışta karesel terimi, birinci dereceden terimi ve sabit terimi temsil etmektedir. Baş katsayı olan sayısının sıfırdan farklı olması tanımın en kritik koşuludur, çünkü seçildiğinde ikinci dereceden terimi ortadan kalkmakta ve geriye kalan kuralı iken doğrusal fonksiyona, iken sabit fonksiyona dönüşmektedir.⁠[5] Buna karşılık grafiği düz bir doğru olan doğrusal fonksiyonlardan farklı olarak karesel fonksiyonun düzlemdeki grafiği bükülmektedir.

Söz konusu cebirsel kuralın hangi sayılar üzerinde çalıştığını ise tanım kümesi ve değer kümesi belirlemektedir. Herhangi bir gerçek sayının karesi alınabildiği, başka bir gerçek sayıyla çarpılabildiği ve toplanabildiği için işlemini tanımsız bırakan hiçbir gerçek girdi yoktur, dolayısıyla gerçek sayılarda tanımlı her karesel fonksiyonun tanım kümesi açık aralığı, yani kümesidir. Çıktıların içinde yer aldığı değer kümesi de olarak alınmaktadır. Ancak parabolün tepe noktası bir uç değer belirlediği için bütün çıktılar uç değerinin tek bir yanında kalmakta ve değer kümesindeki tüm gerçek sayıları kaplayamamaktadır.

Karesel Referans Fonksiyon ve Parabol Grafiği

Genel formdaki katsayılardan , ve seçildiğinde bu ailenin en yalın üyesi olan karesel referans fonksiyon (İng: "parent quadratic function") ortaya çıkmaktadır:

Tüm Reklamları Kapat

Altı noktası işaretli mavi y = x² parabolünde tepe noktası kırmızı okla, simetri doğrusu noktalı çizgiyle gösteriliyor.
İşaretli noktaları, (0, 0) tepe noktası ve x = 0 simetri doğrusuyla mavi y = x² parabolü görülüyor.
Evrim Ağacı

Bu yalın kural, diğer tüm karesel fonksiyonların grafiksel dönüşümlerini anlamak için başlangıç eğrisi olarak kullanılmaktadır.⁠[2] Eğrinin düzlemdeki biçimini görmek üzere tanım kümesinden birkaç tam sayı seçilerek bir değer tablosu oluşturulduğunda noktaların dizilişi hemen belirmektedir. Örneğin girdisi , girdisi , girdisi ve girdisi çıktısını vermektedir. Dolayısıyla grafiği üzerindeki her nokta genel olarak koordinat ikilisi biçimindedir.

Koordinat düzleminde bu sonsuz sayıdaki nokta birleştirildiğinde parabol eğrisi elde edilmektedir. Her gerçek sayının karesi sıfır ya da pozitif olduğundan grafiğin hiçbir noktası ekseninin altına inmemektedir. Üstelik çıktının alabileceği en küçük değer olan sayısına sadece başlangıç noktasında ulaşılmaktadır. Böylece orijinde yer alan bu noktası, karesel referans fonksiyonunun tepe noktası olmaktadır.

Orijinden sağa ve sola doğru uzaklaşıldıkça parabolün iki kolu sınırsızca yukarı uzanmaktadır. Ayrıca girdi büyüdükçe karesi çok daha hızlı büyüdüğü için parabolün kolları yükseldikçe giderek dikleşmektedir. Bununla birlikte kollar ne kadar dikleşirse dikleşsin eğri hiçbir zaman dikey bir doğruya dönüşmemekte, çünkü her gerçek girdisine grafik üzerinde tek bir nokta karşılık gelmektedir.

Simetri Doğrusu, Çift ve Ters Fonksiyon

Değer tablosuna negatif girdiler eklendiğinde ve sayılarının aynı çıktısını verdiği görülmektedir. Aynı biçimde her gerçek girdisi için eşitliği sağlandığından, karesel referans fonksiyon bir çift fonksiyon örneğidir. Orijine göre simetrik olan ve koşulunu sağlayan tek fonksiyon yapısının tersine, bu çiftlik özelliği grafiği eksenine göre simetrik kılmaktadır. Parabolün tepe noktasından geçen ve eğriyi iki simetrik kola ayıran bu dikey doğruya simetri doğrusu adı verilmektedir. Buna göre tek bir simetri doğrusu bulunan eğrisinin simetri doğrusu doğrusudur.

Grafiğin iki kolunun birbirinin ayna görüntüsü olması, eşleme niteliklerini doğrudan etkilemektedir. Tanım kümesindeki farklı her elemanı farklı bir çıktıya götüren fonksiyonlar bire bir fonksiyon olarak tanımlanmaktadır, fakat kuralı tanım kümesi üzerinde ve gibi iki ayrı girdiyi aynı çıktısına eşlediği için bire bir değildir. Bunun yanında değer kümesindeki her elemanın en az bir girdinin görüntüsü olduğu fonksiyonlara örten fonksiyon denmektedir. Değer kümesi seçildiğinde hiçbir gerçek sayının karesi negatif olamadığından negatif sayılar açıkta kalmakta, yani fonksiyon örten olmamaktadır.

Bire birliğin sağlanmaması, ters fonksiyon araştırmasında belirleyici bir engel çıkarmaktadır. Başka bir deyişle bir fonksiyonun ters fonksiyonunun bulunabilmesi için her çıktı değerinin tek bir girdi değerine karşılık gelmesi gerekmektedir.⁠[7] Buna karşılık tanım kümesi bütün gerçek sayılar olarak bırakıldığında parabolün sağ ve sol kolları her pozitif çıktıya iki farklı girdi atamaktadır. Bu nedenle gerçek sayıların tamamında tanımlı fonksiyonunun ters fonksiyonu yoktur.

Aynı eşleme ilkesi, eğrinin doğrusuna göre simetriği alındığında beliren yatay konumlu parabolünü de açıklamaktadır. Bu yatay eğride, örneğin gibi tek bir girdiye hem hem de değeri karşılık gelmektedir. Alışılmış gösteriminde her girdisinin tek bir çıktısı üretmesi zorunlu olduğundan, denklemi değişkenine bağlı bir fonksiyon sayılabilse de değişkeninin bir fonksiyonu değildir.

Mavi y = x² parabolü, gri kesikli doğru ve mor düşey doğrunun iki kez kestiği kırmızı yatay parabol görülüyor.
Mor x = 4 düşey doğrusu kırmızı x = y² parabolünü iki ayrı noktada keser, dolayısıyla bu eğri x değişkeninin bir fonksiyonu değildir.
Evrim Ağacı

Karesel Referans Fonksiyondan Türetilen Dönüşümler

Koordinat düzlemindeki bütün karesel fonksiyonlar, karesel referans fonksiyonuna uygulanan geometrik dönüşümlerle üretilebilmektedir. Burada , ve gerçek sayılar ve olmak üzere bu dönüşüm ailesi şu genel yapıyla yazılmaktadır:

Tüm Reklamları Kapat

Referans kuralı olan bu ifadede yerine konulduğunda ve yatay öteleme miktarı parametresiyle gösterildiğinde biçimine ulaşılmaktadır.⁠[3] Parabolün tepe noktasını denklemin içinde doğrudan görünür kılan bu yazılışa tamkare form (İng: "vertex form") adı verilmektedir. Burada toplamı farkı biçiminde yazılabildiğinden gösteriminde yatay tepe koordinatı olmakta, gösteriminde ise değerini almaktadır.

Tamkare form ile genel form iki farklı fonksiyon çeşidini anlatmamaktadır. Başka bir deyişle her iki yazılım da aynı karesel eşlemeyi farklı cebirsel düzenlerle ifade etmektedir. Sözgelimi tamkare formundaki fonksiyonunda parantez karesi açılıp sabitler toplandığında genel formdaki ifadesi elde edilmektedir. Dolayısıyla bir formdan diğerine geçildiğinde düzlemdeki parabol değişmemekte, sadece aynı eğrinin farklı nitelikleri denklemden okunur hale gelmektedir.

Yatay ve Dikey Öteleme

Bir parabolün kollarının açıklığını ve yönünü değiştirmeden bütün noktalarını düzlemde aynı doğrultuda ve aynı mesafede taşımaya öteleme (İng: "translation") denmektedir. Karesel referans fonksiyonunun çıktısına doğrudan bir sabit eklendiğinde biçimi oluşmakta, böylece grafikteki her noktanın koordinatı kadar değişmektedir. Sabit terim pozitifse parabol yukarı, negatifse aşağı taşınmaktadır. Örneğin eğrisini birim yukarı taşımak fonksiyonunu üretmektedir. Böylece bu öteleme tepe noktasını konumuna taşımakta ve simetri doğrusunu üzerinde bırakmaktadır.

Sabit sayı çıktının dışına eklenmek yerine karesi alınan girdiden çıkarıldığında ise yatay öteleme ortaya çıkmaktadır. Sözgelimi fonksiyonunda sağ taraf bir tam kare olduğundan çıktılar negatif olamamakta, parantez içi sadece eşitliğinde sıfırlandığından da çıktısı sadece girdisinde elde edilmektedir. değerinin birim sağındaki ile birim solundaki girdileri ise aynı sonucunu vermektedir. Bu sayede referans parabol birim sağa ötelenerek tepe noktası konumuna yerleşmektedir. Benzer biçimde grafiği referans eğrinin birim sola ötelenmiş biçimidir ve tepe noktası noktası olmaktadır.

Parantez içinde eksi işareti varken grafik neden sola değil de sağa ötelenmektedir? Tepe noktasının yatay konumunu parantezdeki sabitin işareti değil, parantez içini sıfıra eşitleyen girdi değeri belirlemektedir. Bu nedenle tamkare form incelenirken parantez içindeki sayıyı işaretiyle birlikte doğrudan tepe koordinatı diye okumak hatalı sonuç üretmektedir. Örneğin ifadesinde referans tepeye karşılık gelen sıfır çıktısına ulaşmak için eşitliğini çözmek gerekmekte ve buradan değeri bulunmaktadır.

Yatay ve dikey adımlar aynı denklemde birleştiğinde eğri düzlemde hem yatay hem dikey doğrultuda yer değiştirmektedir. Referans parabolün birim sağa ve birim yukarı ötelenmesiyle, örneğin fonksiyonu kurulmaktadır. Bu birleşik ötelemede tepe noktası konumuna, simetri doğrusu ise doğrusuna taşınmaktadır. Ayrıca denklemde yazıldığında ekseni kesişim değeri olarak bulunmaktadır. Bununla birlikte sadece öteleme adımları uygulandığı sürece yeni parabol referans eğriye geometrik olarak eş kalmakta ve tek simetri doğrusu özelliğini korumaktadır.

Dikey Germe, Dikey Sıkıştırma ve Yansıma

Parabolün düzlemdeki açıklığını, yani kollarının ne kadar dar ya da yayvan uzanacağını yöneten büyüklük baş katsayı 'dır. Referans grafiği olan eğrisinden eğrisine geçilirken her noktanın yatay koordinatı olduğu gibi korunmakta, oysa dikey koordinatı sayısıyla çarpılmaktadır. Katsayı pozitif tutulduğunda için çıktılar büyüdüğünden kollar dikleşmekte ve bu ölçeklemeye dikey germe adı verilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Öte yandan aralığında çıktılar küçüldüğü için eğri yatay eksene doğru basıklaşmakta ve dikey sıkıştırma gerçekleşmektedir. Örneğin ortak tepe noktasına sahip eğrilerden baş katsayısı olan parabol referans eğrinin içinde daha dik yükselmekte, baş katsayısı olan parabol ise dışa doğru daha geniş açılmaktadır.

Baş katsayının işareti ise parabolün kollarının açılma yönünü belirlemektedir. Referans eğri üzerindeki genel noktasının eksenine göre yansıması alındığında her çıktının işareti tersine dönerek koordinatlar biçimine geçmekte, dolayısıyla denklemi elde edilmektedir. Böylece tamkare formundaki kuralında olduğunda parabol yukarı, olduğunda aşağı açılmaktadır. Burada ve sabit tutulup katsayısı değiştirildiğinde kolların açıklığı ile yönü değişmekte, ancak tepe noktası ve simetri doğrusu aynı kalmaktadır.

Aynı (0, 0) tepe noktasından geçen gri kesikli, dar mavi, geniş sarı ve aşağı açılan kırmızı dört parabol görülüyor.
Ortak tepe noktalı dört parabol görülüyor. Baş katsayının mutlak değeri büyüdükçe kollar daralır, negatif değerlerde ise eğri aşağı açılır.
Evrim Ağacı

Birden fazla dönüşüm tek bir fonksiyonda toplandığında işlemleri tutarlı bir sırayla uygulamak grafiğin hatasız kurulmasını sağlamaktadır. Buna göre karesel referans fonksiyonundan yola çıkılarak önce yatay öteleme, ardından çarpanıyla dikey germe veya dikey sıkıştırma, ise eksenine göre yansıma ve en son dikey öteleme adımı yürütülmektedir.

Çözümlü örnek 1 fonksiyonunun grafiğinden dönüşüm adımlarıyla elde edilmesi**

Verilenler: Karesel referans fonksiyon ve tamkare formundaki karesel fonksiyonudur.

İstenen: Referans grafikten hedef fonksiyona ulaşan dönüşüm adımları, parabolün tepe noktası, simetri doğrusu ve kollarının açılma yönüdür.

1. adım: Parantez içini sıfır yapan değer olduğundan referans parabol önce yatay doğrultuda birim sağa ötelenmektedir:

2. adım: Baş katsayının mutlak değeri olduğu için ara grafikteki her koordinatı ile çarpılarak kat dikey germe uygulanmaktadır:

3. adım: Baş katsayı negatif işaret taşıdığından eğrinin eksenine göre yansıması alınmakta ve tüm çıktıların işareti tersine çevrilmektedir:

Tüm Reklamları Kapat

4. adım: Dıştaki sabit terim pozitif olduğundan grafik dikey doğrultuda birim yukarı ötelenerek hedef fonksiyona ulaşılmaktadır:

Sonuç: Elde edilen parabolün tepe noktası noktası, simetri doğrusu doğrusudur ve olduğu için kolları aşağı açılmaktadır.

Parabolün Tepe Noktası Nasıl Bulunur?

Bir karesel fonksiyon tamkare formunda yazıldığında tepe noktasının koordinatları denklemden doğrudan okunabilmektedir. Ancak çoğu problemde fonksiyon genel formunda verilmektedir. Genel formdan tamkare forma geçmenin temel yollarından biri, ifadeyi kalıbına eşitleyip sağ tarafı açarak aynı dereceli terimlerinin katsayılarını eşleştirmektir. Sağdaki tam kare ifade açıldığında çokterimlisi ortaya çıkmakta, dolayısıyla her derecenin katsayısı açıkça görünür olmaktadır.

İki çokterimlinin bütün gerçek sayılarda aynı çıktıyı üretmesi, karşılıklı terimlerin katsayılarının bire bir eşit olmasını zorunlu kılmaktadır. Bu eşitlikte ikinci dereceden terimin katsayısı değerine, birinci dereceden terimin katsayısı çarpımına ve sabit terim de toplamına karşılık gelmektedir. Üç bilinmeyenli bu basit sistem sırayla çözüldüğünde , ve sabitleri belirlenmekte, böylece tepe noktasına doğrudan ulaşılmaktadır.

Çözümlü örnek 2 fonksiyonunun katsayı eşitleme yöntemiyle tamkare forma çevrilmesi**

Verilenler: Genel formda tanımlanmış olan karesel fonksiyonudur.

İstenen: Katsayı eşitleme yoluyla fonksiyonun tamkare formu ve parabolün tepe noktasıdır.

1. adım: Genel formdaki ifade tamkare formuna eşitlenip sağ taraftaki parantez karesi açılmaktadır:

2. adım: Eşitliğin iki yanındaki aynı dereceli terimlerinin katsayıları birbirine eşitlenerek üç denklem kurulmaktadır:

3. adım: İlk denklemdeki değeri ikinci denklemde yerine yazılarak tepe noktasının yatay koordinatı çözülmektedir:

4. adım: Bulunan ve değerleri üçüncü denklemde yerine konularak dikey koordinat hesaplanmaktadır:

5. adım: Elde edilen parametreler tamkare form kalıbında birleştirilmektedir:

Sonuç: Fonksiyonun tamkare formu biçimindedir ve parabolün tepe noktası noktasıdır.

Tamkare Form ve Tepe Noktası Koordinatları

Genel formdan tamkare forma geçmenin bir diğer yolu, açılımına dayanan tamkareye tamamlama işlemidir. Böylelikle bu özdeşlik, birinci dereceden terimin katsayısı ile sabiti arasında doğrudan bir bağ kurmaktadır. Baş katsayının olduğu biçimindeki ifadelerde birinci dereceden terimin katsayısının yarısının karesi ifadeye hem eklenip hem çıkarılarak tam kare oluşturulmaktadır.

Örneğin kuralında dengeyi bozmadan sayısı eklenip çıkarıldığında ifade tamkare formuna dönüşmektedir.⁠[2] Aynı yöntemle fonksiyonunda eklenip çıkarıldığında yazılımına ulaşılmakta, dolayısıyla tepe noktası olarak okunmaktadır.⁠[7]

Her seferinde ifadeyi adım adım kareye tamamlamadan tepe noktasının apsisini doğrudan bulmak mümkün müdür? Aynı kareye tamamlama adımları genel katsayılar üzerinde bir kez yürütüldüğünde, aslında her karesel fonksiyon için geçerli olan genel bir bağıntı ortaya çıkmaktadır. Genel formdaki terimlerinden önce ortak çarpanı alınarak elde edilmekte ve parantez içi tam kareye tamamlandığında tepe noktasının koordinatı şu formülle bulunmaktadır:

Yatay koordinat bulunduktan sonra bu sayı fonksiyonda yerine konularak dikey koordinat hesaplanmaktadır:

Bu çıktı cebirsel olarak açıldığında genel tepe koordinatları ikilisi biçiminde de yazılabilmektedir. Tamkare formundaki eşitliğinde verildiğinde tam kare terim sıfırlandığı için elde edilmekte, yani noktası grafik üzerinde yer almaktadır.⁠[5]

Tamkare yapı, uç değerlerin neden tam bu noktada ortaya çıktığını da kesin biçimde kanıtlamaktadır. Eğer ise olan her gerçek girdi için ifadesi pozitiftir ve iki pozitif çarpanın çarpımı sıfırdan büyük olduğundan eşitsizliği sağlanmaktadır. Bu nedenle iken çıktısı daima 'den büyük kalmaktadır. Dolayısıyla durumunda parabolün minimum nokta konumunu oluşturmakta ve sayısı fonksiyonun minimum değer çıktısını vermektedir. Negatif baş katsayılı durumunda ise için negatif kaldığından grafiğin en yüksek noktası olan maksimum nokta konumuna dönüşmekte ve fonksiyonun maksimum değer çıktısı olmaktadır. Böylece her iki durumda da uç değer tepe noktasının ikinci koordinatı, bu uç değere ulaşılan girdi ise birinci koordinatıdır.

Tepe noktalarından noktalı düşey simetri doğruları geçen yukarı açılan mavi parabol ve aşağı açılan kırmızı parabol görülüyor.
Yukarı ve aşağı açılan parabollerin tepeleri minimum ve maksimum noktalardır.
Evrim Ağacı

Görüntü Kümesi ile Artanlık ve Azalanlık

Tepe noktasında ulaşılan uç değer, fonksiyonun üretebileceği bütün çıktıların kümesi olan görüntü kümesi sınırlarını doğrudan belirlemektedir. Tamkare formundaki fonksiyonunda olduğunda en küçük çıktı olduğu ve kollar yukarı doğru sınırsızca uzandığı için görüntü kümesi yarı açık aralığıdır.⁠[4] Oysa olduğunda kollar aşağı açıldığı ve hiçbir çıktı değerini geçemediği için görüntü kümesi yarı açık aralığı olmaktadır.

Simetri doğrusunun geçtiği değeri, karesel fonksiyonun değişim yönünün döndüğü sınır noktasıdır. Girdiler soldan sağa doğru büyürken çıktıları da büyüyen fonksiyonlar artan fonksiyon, çıktıları küçülen fonksiyonlar ise azalan fonksiyon olarak adlandırılmaktadır. Baş katsayının pozitif olduğu durumunda parabol sol koldan tepe noktasına inerken aralığında azalmakta, ancak tepe noktasından sağ kola çıkarken aralığında artmaktadır. Ne var ki baş katsayının negatif olduğu durumunda yön tersine dönmekte, fonksiyon aralığında artarken aralığında azalmaktadır.

Genel aralık kuralları somut fonksiyonlara uygulandığında tüm değişim davranışı tek adımda okunmaktadır. Sözgelimi , ve parametrelerine sahip karesel referans fonksiyonunun görüntü kümesi aralığıdır ve eğri aynı zamanda üzerinde azalıp üzerinde artmaktadır. Benzer şekilde tepe noktası ve maksimum değeri olan fonksiyonunun görüntü kümesi aralığıdır ve bu fonksiyon da üzerinde artıp tepeye ulaştıktan sonra üzerinde azalmaktadır.⁠[4]

Fonksiyonun Sıfırı, Diskriminant ve İşaret Tablosu

Parabolün koordinat eksenleriyle buluştuğu noktalar, denklemin cebirsel çözümlerine karşılık gelmektedir. Genel formdaki kuralında girdi sıfır alındığında çıktı doğrudan sabit terimi verdiği için her karesel fonksiyon dikey ekseni noktasında kesmektedir. Fonksiyonun çıktısını sıfır yapan girdi değerlerine ise fonksiyonun sıfırı (İng: "zero of a function") denmektedir, yani bu girdiler grafiğin yatay eksenle kesiştiği konumları göstermektedir.

Bu girdi değerlerini belirlemek amacıyla ikinci derece denkleminin kökleri hesaplanmaktadır. Parabolün yatay eksenle gerçek kesişimleri bulunduğunda bu noktalar simetri doğrusuna göre simetrik yerleşmektedir. Söz konusu simetri sayesinde iki kesişimin yatay koordinatlarının aritmetik ortalaması alınmakta, böylece doğrudan tepe noktasının yatay koordinatı bulunmaktadır.

Bir karesel fonksiyonun gerçek sıfırlarının bulunup bulunmadığını ikinci derece denklemin diskriminant adı verilen büyüklüğü belirlemektedir:

Hesaplanan değerinin sıfıra göre durumu, denklemdeki gerçek kök sayısını ve parabolün ekseniyle olan ilişkisini üç ayrı sınıfa ayırmaktadır.

  • Diskriminant pozitif olduğunda () ikinci derece denklemin birbirinden farklı iki gerçek kökü vardır ve parabol eksenini iki ayrı noktada kesmektedir.
  • Diskriminant sıfıra eşit olduğunda () denklemin tek bir gerçek değerde birleşen eşit iki kökü vardır, dolayısıyla parabol tepe noktasında eksenine teğet olmaktadır.
  • Diskriminant negatif olduğunda () denklemin gerçek sayılarda kökü yoktur, bu nedenle parabol eksenini hiçbir noktada kesmemektedir.

Sıfırların sayı doğrusu üzerindeki yeri ile baş katsayı 'nın işareti birleştirildiğinde fonksiyonun işareti (İng: "sign of a function") incelenebilmektedir. Hangi girdi aralıklarında çıktıların pozitif, hangilerinde negatif olduğunu düzenli biçimde gösteren işaret tablosu bu analizin temel aracıdır. Buna göre parabol iki farklı gerçek sıfıra sahipse () ekseni bu noktalarda kesip karşı tarafa geçtiği için sıfırların arasındaki açık aralıkta ile ters işareti, dışındaki iki açık aralıkta ise ile aynı işareti almaktadır. Diskriminant sıfıra eşit olduğunda () ise eğri çift katlı kökte eksene teğet kaldığından fonksiyon sadece bu teğet noktasında sıfır olmakta ve diğer tüm gerçek girdilerde katsayısıyla aynı işareti taşımaktadır.

Öte yandan olduğunda grafik yatay ekseni hiç kesmediğinden işaret tablosunda hiçbir yön değişimi görülmemektedir. Kesişimin bulunmadığı bu tabloda durumunda karesel ifade her gerçek girdi için daima pozitif, durumunda ise her gerçek girdi için daima negatiftir. Örneğin baş katsayısı pozitif olan ifadesinin diskriminantı negatif çıktığından bu fonksiyon bütün gerçek sayılarda pozitif değer üretmektedir.

Grafikte x eksenini iki noktada kesen mavi, teğet olan sarı ve ekseni hiç kesmeyen kırmızı parabol görülüyor.
Mavi parabol x eksenini iki ayrı noktada keser, sarı parabol x eksenine tepe noktasında teğet kalır, kırmızı parabol ise ekseni kesmez. Δ < 0 ve a > 0 iken karesel ifade her gerçek girdide pozitiftir.
Evrim Ağacı

Çözümlü örnek 3 fonksiyonunun eksen kesişimleri, tepe noktası ve nitel özelliklerinin bulunması**

Verilenler: Gerçek sayılarda tanımlı karesel fonksiyonudur.

İstenen: Parabolün eksen kesişim noktaları, fonksiyonun sıfırları, tepe noktası, görüntü kümesi, artan ve azalan olduğu aralıklar ile fonksiyonun işaretidir.

1. adım: Dikey eksen kesişimini bulmak üzere fonksiyonda yazılarak çıktı hesaplanmaktadır:

2. adım: Gerçek sıfırların varlığını görmek amacıyla , ve katsayılarıyla diskriminant hesaplanmaktadır:

3. adım: Diskriminant pozitif olduğundan denklemi çarpanlara ayrılarak fonksiyonun sıfırları çözülmektedir:

Evrim Ağacı ürünlerinden haberdar mısınız?

4. adım: Bulunan ve sıfırlarının aritmetik ortalaması alınarak tepe noktasının birinci koordinatı belirlenmektedir:

5. adım: Elde edilen sayısının fonksiyondaki görüntüsü hesaplanarak tepe noktasının ikinci koordinatı bulunmaktadır:

Sonuç: Parabol eksenini noktasında, eksenini ise ve noktalarında kesmektedir. Tepe noktası , minimum değeri ve görüntü kümesi aralığıdır. Baş katsayı olduğundan fonksiyon aralığında azalmakta, buna karşılık aralığında artmaktadır. İşaret tablosuna göre ise fonksiyon ve aralıklarında pozitif, aralığında negatif değer almaktadır.

Konik Kesitlerden Odak Noktasına Parabolün Geometrisi

Koordinat düzleminde cebirsel denklemlerle çizilen parabol eğrisi, aslında köklerini antik geometrideki üç boyutlu yüzey kesişimlerinden almaktadır. Bir dik dairesel koninin farklı eğimlerdeki düzlemlerle kesilmesi sonucunda konik kesit adı verilen eğri ailesi ortaya çıkmaktadır. Bu aile içinde kesme düzlemi koninin tepe noktasından geçmeyip ana doğrularından birine paralel olduğunda, düzlem ile koni yüzeyinin arakesiti bir parabol oluşturmaktadır.

Koninin düzlemle kesilmesinden doğan bu eğrilerin niteliklerini ilk kez yaklaşık MÖ 380 ilâ 320 yılları arasında yaşayan Menekhmos'un incelediği düşünülmektedir.⁠[6] Bununla birlikte söz konusu öncelik kesinleşmiş bir olgu niteliği taşımamakta, dolayısıyla olası bir tarihsel değerlendirme olarak aktarılmaktadır. Pergeli Apollonios ise yaklaşık MÖ 262 ilâ 190 yılları arasında yaşamış ve sekiz kitap halinde kaleme aldığı Konikler (İng: "Conics") adlı eserinde parabol, elips ve hiperbol terimlerini matematik diline kazandırmıştır.⁠[10]

Odak, Doğrultman ve Parabollerin Benzerliği

Apollonios konik eğrilerini günümüzdeki gibi koordinat eksenleriyle değil, tamamen geometrik büyüklüklerin oranlarıyla incelemiştir. Oysa eğriyi düzlemdeki uzaklık eşitliğiyle kuran odak ve doğrultman tanımı, MS 290 ilâ 350 yıllarında yaşayan İskenderiyeli Pappos'a kadar uzanmaktadır.⁠[6] Bu geometrik tanıma göre parabol, düzlemde sabit bir doğruya ve bu doğru üzerinde bulunmayan sabit bir noktaya eşit uzaklıkta yer alan noktaların kümesidir.⁠[9] Buradaki sabit doğruya doğrultman (İng: "directrix") denmekte, sabit noktaya ise odak adı verilmektedir.

Koordinat düzleminde yukarı doğru açılan ve tepe noktası olan bir parabol, tepe noktası ile odak arasındaki uzaklığı gösteren geometrik parametre yardımıyla biçiminde yazılmaktadır. Böylece bu eşitlik değişkeni yalnız bırakılarak düzenlendiğinde, tamkare form ile odak uzaklığı arasındaki doğrudan bağ ortaya çıkmaktadır:⁠[9]

Kimi referans kaynaklarda odak uzaklığı da harfiyle gösterilmektedir, ancak buradaki geometrik uzaklık parametresi karesel fonksiyondaki teriminin baş katsayısıyla aynı büyüklük değildir. Buna göre tamkare form ile odak denklemi karşılaştırıldığında, baş katsayı ve odak uzaklığı arasında şu ters orantı bağıntısı ortaya çıkmaktadır:

Bu bağıntı uyarınca karesel referans fonksiyon olan eğrisinde baş katsayı birime eşit olduğundan, tepe noktası ile odak arasındaki uzaklık birim değerini almaktadır. Dolayısıyla baş katsayı büyüyerek dikey germe uygulandığında odak noktası tepe noktasına yaklaşmakta, fakat dikey sıkıştırma uygulandığında tepe noktasından uzaklaşmaktadır.

Dikey germe veya dikey sıkıştırma parabolün kollarını daraltıp genişletmektedir, ancak eğrinin temel geometrik karakterini bozmamaktadır. Öyle ki Apollonios'un Konikler eserinin altıncı kitabında yer alan ve T. L. Heath düzenlemesinde 112. önerme olarak geçen teorem, bütün parabollerin birbirine geometrik olarak benzer olduğunu ifade etmektedir.⁠[11] Aynı eserin 111. önermesi ise sınırlı bir eğri olan elipsi, sonsuza doğru uzanan parabol ve hiperbolden ayırt etmektedir. Bir çember büyütülüp küçültüldüğünde nasıl çember kalıyorsa, herhangi bir parabol de tepe noktası orijine taşındığında, kolları yukarı bakacak biçimde çevrilip yansıtıldığında ve her iki eksende eşit oranda ölçeklendiğinde karesel referans fonksiyonunun grafiğiyle üst üste çakışmaktadır.

Yansıtma Özelliği ve Paraboloit Antenler

Eğri üzerindeki noktaların odak ve doğrultmana eşit uzaklıkta bulunması ilkesi, fizik ve mühendislikte çok değerli bir optik nitelik doğurmaktadır. Bu niteliğe göre parabolün simetri doğrusuna paralel gelen her ışın, iç yüzeyden yansıdıktan sonra doğrudan odak noktasında toplanmaktadır.⁠[8]

Üç boyutlu uzaydaki parabolik bir yansıtıcı yüzey, paraboloit olarak adlandırılan geometrik şeklin bir örneğidir. Buna göre üç boyutlu koordinat sisteminde temel paraboloidin denklemi şu biçimde tanımlanmaktadır:

Bu yüzeyin - düzlemiyle yaptığı dikey kesit incelendiğinde, aslında yeniden iki boyutlu parabol eğrisiyle karşılaşılmaktadır. Bu nedenle güneş kolektörleri ve televizyon uydu antenleri söz konusu üç boyutlu geometriden yararlanmakta, böylece geniş bir yüzeye düşen güneş ışınlarını ya da sinyalleri tek bir odak noktasındaki alıcıda yoğunlaştırmaktadır.

Geometrik odaklama ilkesinin mühendislik uygulamalarından biri, NASA'nın Canberra Derin Uzay İletişim Kompleksi bünyesinde görev yapan Deep Space Station 43 (DSS-43) adlı yönlendirilebilir parabolik antendir.⁠[14] Bu yönlendirilebilir parabolik yapının çanak çapı 70 metredir. Başlangıçta 64 metre çapında inşa edilen anten, Voyager 2 uzay aracının 1989 yılındaki Neptün karşılaşması için yeteneklerini artırmak amacıyla 1987 yılında 70 metreye genişletilmiştir. Ayrıca antenin yansıtıcı yüzeyi 1.272 adet alüminyum panelden meydana gelmektedir. Bu paneller toplam 4.180 metrekarelik bir yüzey alanı oluşturmaktadır.⁠[14]

Mavi gökyüzü altında ağaçlar ve tepelerle çevrili dev beyaz parabolik çanak ile ortasında yükselen çelik destek çerçevesi görülüyor.
Canberra'daki 70 metrelik Deep Space Station 43 (DSS-43) anteni, parabolün odak özelliğinden yararlanır (NASA/JPL-Caltech).
NASA/JPL-Caltech, Kamu malı

Fiziksel Modelleme, Optimizasyon ve Kavram Yanılgıları

Geometrik odaklama gücünün ötesinde karesel fonksiyonlar, doğadaki ivmeli hareketlerin ve optimizasyon problemlerinin temel matematiksel dilini oluşturmaktadır. Bu tür uygulamalarda tepe noktasının iki koordinatı birbirinden farklı iki fiziksel soruya yanıt vermektedir, çünkü uç nokta hem girdi hem de çıktı bilgisini birlikte taşımaktadır.

Ne var ki cebirsel bir denklemin gerçek süreçleri doğru temsil edebilmesi, modelin fiziksel varsayımlarının ve tanım kümesi sınırlarının gözetilmesine bağlıdır. Sözgelimi hava direncinin göz ardı edilmesi fiziksel modelin bir varsayımını oluşturmakta, anlam taşımayan negatif zaman girdilerinin atılması ise geçerli tanım kümesini fiziksel koşullara göre daraltmaktadır. Bunun yanında doğrusal grafiklerden taşınan alışkanlıklarla baş katsayıyı sabit eğim sanmak gibi kavram yanılgıları da görülmektedir. Dolayısıyla bu hataların önlenmesi parabol modellerinin doğru yorumlanması açısından belirleyicidir.

Atış Hareketi, Kesit Modellemesi ve Optimizasyon

Karesel fonksiyonların fiziksel dünyadaki en klasik karşılığı yerçekimi altındaki atış hareketidir. Galileo Galilei, 1638 tarihli Elzevir baskısıyla yayımlanan İki Yeni Bilim Üzerine Söyleşiler eserinin dördüncü gün bölümünde, düzgün yatay hareket ile doğal ivmeli dikey hareketin bileşiminin bir yarı parabol çizdiğini kanıtlamıştır.⁠[12] Ancak Galileo bu teoremi ortaya koyarken hava direncinin bulunmadığı ideal durumu varsaymış ve elde edilen matematiksel sonuçların gerçek dünyada deneyimin göstereceği sınırlar içinde uygulanması gerektiğini açıkça vurgulamıştır.⁠[12] Bu ideal varsayım altında yerçekimi etkisindeki eğik atış hareketinin yolu karesel bir fonksiyonla modellenebilmektedir.

Zamana bağlı yüksekliği gösteren bir karesel fonksiyon incelenirken matematiksel grafik ile fiziksel yörünge arasındaki ayrım dikkatle korunmalıdır. Ayrıca hareket denklemindeki tepe noktası ve sıfırlar daima fiziksel birimlerle birlikte okunmalıdır.

Çözümlü örnek 4: Uçurumdan atılan topun maksimum yüksekliğinin ve yere çarpma süresinin bulunması

Verilenler: Geçen süre saniye biriminde olmak üzere uçurumdan atılan topun yerden yüksekliğini fit biriminde veren karesel fonksiyonu.

İstenen: Uçurumun başlangıç yüksekliği, topun ulaşabileceği maksimum değer, bu yüksekliğe ulaşma anı ve yere çarpma süresidir.

1. adım: Topun fırlatıldığı andaki uçurum yüksekliğini bulmak için fonksiyonda yazılarak başlangıç konumu hesaplanmaktadır:

2. adım: Topun çıkabileceği maksimum yüksekliği ve bu yüksekliğe ulaşma anını bulmak üzere tepe koordinatları hesaplanarak kural tamkare forma dönüştürülmektedir:

3. adım: Tepe noktasından maksimum yüksekliğin 86 fit olduğu görüldükten sonra, yerle buluşma anını belirlemek üzere tamkare formdaki ifade sıfıra eşitlenerek pozitif kök hesaplanmaktadır:

Sonuç: Uçurumun başlangıç yüksekliği 50 fit olup top . saniyede 86 fit maksimum yüksekliğe ulaşmakta ve yaklaşık saniye sonunda yere çarpmaktadır.

Bununla birlikte koordinat düzleminde çizilen grafiği topun havada izlediği uzaysal yol değildir, çünkü bu grafikte yatay eksen yatay mesafeyi değil zamanı göstermektedir. Yatay hareket hakkında ek bilgi verilmedikçe cismin uzaydaki gerçek yörüngesi sadece yükseklik-zaman denkleminden çıkarılamamaktadır. Diğer taraftan karesel fonksiyonunun matematiksel tanım kümesi bütün gerçek sayıları kapsadığı halde, topun fırlatılmasından önceki zamanları temsil eden değerleri bu problemde hiçbir fiziksel anlam taşımamaktadır.

Statik mühendislik yapılarında ise parabol denklemi doğrudan fiziksel kesitin kendisini temsil edebilmektedir. Örneğin 10 fit derinliğinde ve üst kısmında 20 fit genişliğinde olan parabol kesitli bir su kanalı bu duruma somut bir model oluşturmaktadır.⁠[3] Hesabı yalınlaştırmak amacıyla kanalın en dip noktası olan tepe noktası orijine, simetri doğrusu da eksenine yerleştirildiğinde denklem biçimini almaktadır.

Bu durumda kanalın üst kenarları orijinin 10 fit sağında ve solunda, 10 fit yükseklikte yer aldığından ile noktaları parabol üzerindedir. Koordinatlar denklemde yerine yazıldığında baş katsayı bulunmakta, dolayısıyla kanal kesiti fonksiyonuyla modellenmektedir. Kanaldaki su derinliği 5 fit olduğunda ise eşitliğinden bulunmakta, böylece iki kıyı arasındaki su yüzeyi genişliği değerinden yaklaşık fit olarak hesaplanmaktadır.

Benzer şekilde kısıtlı bir kaynakla en büyük alana ulaşmayı hedefleyen optimizasyon problemleri de karesel fonksiyonların maksimum nokta analiziyle çözülmektedir, çünkü üç kenarı çeviren telin sabit uzunlukta olması dikdörtgenin alanını tek değişkenli bir karesel kurala indirgemektedir.

Çözümlü örnek 5: Sabit uzunluktaki telle çevrilebilecek en büyük dikdörtgen alanının bulunması

Verilenler: Bir kenarı mevcut düz bir duvara dayanan dikdörtgen biçimli bir bahçe ve diğer üç kenarı çevirmek için kullanılacak toplam 40 metre uzunluğundaki tel.

İstenen: Bahçenin alanını veren karesel fonksiyon, alanı en büyük yapan kenar uzunlukları ve ulaşılabilecek maksimum alan değeridir.

1. adım: Duvara dik olan iki eş kenarın uzunluğu koşulunu sağlayacak biçimde metre olarak seçildiğinde, toplam 40 metrelik telden duvara paralel olan üçüncü kenara kalan uzunluk cinsinden yazılmaktadır:

2. adım: Dikdörtgenin alanı iki komşu kenar uzunluğunun çarpımına eşit olduğundan, alan fonksiyonu kurularak genel forma dönüştürülmektedir:

3. adım: Baş katsayı olduğu için parabol aşağı açılmaktadır, dolayısıyla maksimum alanı veren genişliğini bulmak üzere ve değerleriyle tepe noktasının birinci koordinatı hesaplanmaktadır:

4. adım: Bulunan metre değeri üçüncü kenar bağıntısında ve alan fonksiyonunda yerine konularak diğer kenar uzunluğu ile maksimum alan değeri elde edilmektedir:

Sonuç: Bahçenin alanı karesel fonksiyonuyla modellenmektedir. Bu modele göre maksimum alanı sağlayan dikdörtgen boyutları 10 metreye 20 metre olmakta ve ulaşılabilecek maksimum alan 200 metrekare olarak bulunmaktadır.

Parabol Grafiğinde Sık Yapılan Muhakeme Yanlışları

Karesel fonksiyonların denklemleri ve grafikleri yorumlanırken doğrusal veya rasyonel fonksiyonlardan taşınan bazı alışkanlıklar sistematik muhakeme hatalarına yol açmaktadır. Bir eğitim araştırmasında aktarılan kavram yanılgılarından biri, genel formdaki baş katsayı 'yı parabolün eğimi biçiminde yorumlamaktır.⁠[13] Fakat doğrusal bir fonksiyonda değişim hızı her noktada aynı kalırken, karesel fonksiyonda eğrinin dikliği girdisi değiştikçe sürekli değişmektedir. Baş katsayı sabit bir eğimi göstermemekte, bunun yerine referans parabolün dikey doğrultuda hangi çarpanla gerildiğini veya sıkıştırıldığını ve aynı zamanda kolların hangi yöne açıldığını belirlemektedir.

Aynı çalışmada bildirilen bir diğer yanılgı, parabolün kolları giderek dikleştiği için grafiğin dikey asimptotlara yaklaştığını sanmaktır. Grafik çizimlerinde kolların hızla yükselmesi eğrinin belirli bir sınırını aşamayacağı izlenimini uyandırabilmektedir, oysa bir parabolün hiçbir asimptotu yoktur.⁠[8] Öncelikle her karesel fonksiyonun tanım kümesi aralığının tamamı olduğundan ne kadar büyük seçilirse seçilsin her gerçek girdisi için eğri üzerinde mutlaka bir noktası yer almakta, ayrıca kollar sınırsızca uzayıp dikleştiği için eğri hiçbir doğruya yaklaşmamaktadır.⁠[1]

Araştırmada aktarılan bir başka yanılgı ise düzlemde bir parabolü tek türlü belirlemek için yeterli sayıda noktayı hesaba katmamaktır.⁠[13] İki farklı nokta düzlemde tek bir doğruyu belirlemeye yetmektedir, ancak bu iki noktadan sonsuz sayıda farklı parabol geçebilmektedir. Buna karşılık genel formdaki kuralı , ve olmak üzere üç bağımsız katsayı içermekte, bu nedenle bir karesel fonksiyonu kesin olarak sabitlemek için genel konumda üç farklı nokta gerekmektedir. Cebirsel olarak iki karesel fonksiyon üç farklı girdisinde aynı çıktıyı üretiyorsa bütün gerçek sayılarda birbirine özdeştir, dolayısıyla birbirinden farklı üç girdisine karşılık gelen ve aynı doğru üzerinde bulunmayan üç nokta karesel fonksiyonu tek türlü belirlemek için hem gerekli hem de yeterlidir.

Aynı iki noktadan geçen gri kesikli birçok parabol ve üçüncü noktadan da geçen tek mavi parabol görülüyor.
İki noktadan geçen gri eğrilerin aksine verilen üç noktadan tek bir mavi parabol geçer.
Evrim Ağacı

Sonuç

Karesel fonksiyon, karesel referans fonksiyonuna uygulanan yatay ve dikey öteleme, dikey germe, dikey sıkıştırma ve yansıma dönüşümleriyle tamkare formunda üretilen ve grafiği parabol olan ikinci dereceden fonksiyondur. Bu yapı içinde ve parametreleri tepe noktasını ve simetri doğrusunu sabitlemekte, sıfırdan farklı katsayısı ise kolların açıklığını, yönünü ve odak uzaklığını yönetmektedir.

Apollonios'un ortaya koyduğu üzere düzlemdeki bütün paraboller birbirine geometrik olarak benzerdir ve her dikey parabol de referans eğriden öteleme, dikey ölçekleme ve yansıma adımlarıyla türetilmektedir.⁠[11] Yine de cebirsel bir modelin her çıktısı doğrudan fiziksel dünyaya aktarılamamaktadır, çünkü atış hareketinde hava direncinin göz ardı edilmesi ideal bir model varsayımıyken negatif zaman girdilerinin dışarıda bırakılması geçerli tanım kümesini fiziksel sınırlarla daraltmaktadır. Benzer biçimde gerçek sayıların tamamında bire bir eşleme sağlamadığı için karesel referans fonksiyonunun bu küme üzerinde ters fonksiyonu bulunmamaktadır.

0
Alt Başlıklar
Bu Makale Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    0
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    0
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0
  • abStitz, C. ve Zeager, J.. *College Algebra*. Lakeland Community College Ve Lorain County Community College, Bölüm 2.3, S. 139–144. (1 Ocak 2010). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Stitz–Zeager Open Source Mathematics | Arşiv Bağlantısı
  • abBrown, P., Evans, M., Hunt, D., McIntosh, J., Pender, B. ve Ramagge, J.. *The Quadratic Function: A Guide For Teachers—Year 10*. The Improving Mathematics Education In Schools Project, Number And Algebra, Module 35. University Of Melbourne / Australian Mathematical Sciences Institute. (1 Ocak 2011). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: AMSI | Arşiv Bağlantısı
  • abCollingwood, D. H., Prince, K. D. ve Conroy, M. M.. *Precalculus*. University Of Washington, Bölüm 7: Quadratic Modeling, S. 89–95. (1 Ocak 2011). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: University of Washington | Arşiv Bağlantısı
  • abKing Fahd University of Petroleum and Minerals. *2.4 Quadratic Functions*. Preparatory Year Program, Ders Sunumu, S. 3–5. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: KFUPM Faculty Web | Arşiv Bağlantısı
  • abKish, D. ve Terek, I.. *Vertex Form*. Precalculus With Review 1: Unit 4. The Ohio State University, Ximera. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Ohio State University Ximera | Arşiv Bağlantısı
  • abBrown, P., Evans, M., Hunt, D. ve Mathews, D.. *Quadratics: A Guide For Teachers—Years 11 And 12*. Supporting Australian Mathematics Project, Functions, Module 4. Education Services Australia. (1 Ocak 2013). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: AMSI | Arşiv Bağlantısı
  • abThe Open University ve University of Reading. *Functions And Graphs*. Flexible Learning Approach To Physics, Mathematics, Module M1.3, Pplato Elektronik Sürümü. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: University of Reading PPLATO | Arşiv Bağlantısı
  • abStrang, G.. *Calculus*. Bölüm 3: Applications Of The Derivative, Bölüm 3.5, S. 170–172. Wellesley-Cambridge Press / Mit Opencourseware. (1 Ocak 1991). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: MIT OpenCourseWare | Arşiv Bağlantısı
  • abWeisstein, E. W.. *Parabola*. Mathworld—A Wolfram Web Resource. Wolfram Research. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Wolfram MathWorld | Arşiv Bağlantısı
  • ^O'Connor, J. J. ve Robertson, E. F.. *Apollonius Of Perga*. Mactutor History Of Mathematics Archive, University Of St Andrews. (1 Ocak 1999). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: MacTutor | Arşiv Bağlantısı
  • abApollonius of Perga; Heath, T. L.. (1896). *Treatise On Conic Sections: Edited In Modern Notation With Introductions Including An Essay On The Earlier History Of The Subject*. Cambridge University Press, S. 198–199. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Wilbour Hall, tarihi baskı taraması | Arşiv Bağlantısı
  • abGalilei, G.. *Dialogues Concerning Two New Sciences*. Çev. H. Crew Ve A. De Salvio; Giriş A. Favaro. Macmillan, S. Vi, 245, 253. (1 Ocak 1638). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Online Library of Liberty, Macmillan baskısının taraması | Arşiv Bağlantısı
  • abGraf, E. A., Fife, J. H., Howell, H. ve Marquez, E.. The Development Of A Quadratic Functions Learning Progression And Associated Task Shells. *Ets Research Report Series*, 2018(1), 1–28. Doi:10.1002/Ets2.12234. (1 Ocak 2018). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: ERIC / ETS Research Report | Arşiv Bağlantısı
  • abNASA Canberra Deep Space Communication Complex. *Deep Space Station 43*. Nasa. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Canberra Deep Space Communication Complex | Arşiv Bağlantısı

Bilimsel bir hata mı gördün?

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 01:10:53 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/24198

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Keşfetmeye Devam Et