Güvercinler ve İnsanların 3.500 Yıllık Birlikteliği!

Etimiz ve habercimiz oldular, gübre kaynağı ve dini bir sembol olarak hizmet ettiler. Güvercinler günümüzde çoğunlukla kirli şehir zararlıları olarak görülüp sevilmeseler de insan toplumunda uzun bir süre önemli bir rol oynadılar.

Yakın zamanda yayımlanan bir araştırma, bu mütevazı kuşların ilk olarak 3.500 yıl önce evcilleştirildiğini ortaya koydu. Bu durum, onların hayatlarımıza daha önce düşünülenden neredeyse bin yıl daha uzun bir süredir dâhil oldukları anlamına geliyor.

Hollanda'daki Groningen Üniversitesinden biyoarkeolog Dr. Anderson Carter, "İnsanların güvercinleri unutması, insanlık tarihinde nispeten yakın bir zamanda gerçekleşti." diyerek durumu açıklıyor.

Geçmişte Güvercinlerin Rolü

Antiquity dergisinde yayımlanan yeni çalışmanın başyazarı olan araştırmacı, güvercinlerin 19. ve 20. yüzyıllar gibi yakın bir geçmişte bile toplumun yararlı bir parçası olduğunu vurgulayarak durumu şöyle açıkladı:

Mesaj taşımak için hâlâ kullanılıyorlardı ve hatta özellikle savaşlarda önemli bir role sahiptiler. Ancak daha sonra birçok teknolojik gelişme yaşandı, telgraf ve ardından telefon icat edildi; böylece güvercinler işsiz kaldı.

Ancak bizler, binlerce yılımızı onları bizimle birlikte yaşamaya alıştırdığımız için bu kuşlar hep yakınımızda kalmaya devam etti.

Araştırmacılar, ancak Sanayi Devrimi'nin ardından devasa şehirler ortaya çıktığında onların zararlı, kirli ve hastalık yayan canlılar oldukları yönündeki görüşün yaygınlaştığını belirtiyor.

Günümüzde binaların tepelerindeki sivri uçlar gibi güvercin karşıtı mimarinin yaygın bir manzara olduğu da ekleniyor.

Özgür Kuşlar ve Kökenleri

Yaygın olarak bilinen güvercinler veya kaya güvercinleri (Lat: "columba livia") aslında Akdeniz bölgesinden geliyor. Yapılan genomik analizler, günümüzdeki şeehir sakini güvercinlerin Orta Doğu'daki yabani güvercinlerle yakın akraba olduğunu gösteriyor.

Yeni araştırma için Hollanda liderliğindeki bir bilim ekibi, Kıbrıs'ın güneydoğusundaki Larnaka Tuz Gölü kıyısında bulunan Hala Sultan Tekke arkeolojik alanına gitti.

Araştırmacılar, nasıl yaşayıp öldüklerini bulmak ve üzerlerindeki kesik izleri gibi olası insan müdahalesi belirtilerini aramak amacıyla 159 antik güvercin kemiğini analiz ettiler.

Tunç Çağı'ndan Gelen Kanıtlar

Yapılan biyometrik ve izotopik analizler sonucunda güvercinlerin Tunç Çağı'na, yani MÖ 13. ve 14. yüzyıllara ait olduğu ortaya çıktı.

Bilim insanları, kemiklerden kolajen çıkararak bir hayvanın beslenmesiyle yakından ilişkili olan azot ve karbon oranlarını tespit etmeyi başardılar.

Elde edilen sonuçlar daha sonra, Kıbrıs'ta bulunan ve aynı döneme tarihlenen insan ve hayvan kalıntılarıyla karşılaştırıldı. Dr. Carter bunu şöyle açıkladı:

Hâlâ Sultan Tekke güvercinlerinden elde edilen sonuçlar, diğer Tunç Çağı Kıbrıs yerleşimlerindeki insanlardan elde edilen sonuçlarla oldukça belirgin bir şekilde örtüşüyor. Bu durum, onların büyük olasılıkla insanlara çok benzer bir beslenme düzenine sahip olduklarını gösteriyor.

Yeni Bir Bakış Açısı

Hollanda Kraliyet Deniz Araştırmaları Enstitüsünden çalışmanın kıdemli yazarı Canan Çakırlar ise konuya dair yaptığı açıklamada, bulguların MÖ 1400 civarında güvercinlerin evcilleştirildiğini ya da evcilleştirilme yolunda olduklarını güçlü bir şekilde gösterdiğini ifade ediyor.

Bu tarih, Yunanistan'da bulunan ve MÖ 300 civarına tarihlenen güvercin yuvası olarak kullanılan dev taş yapılar da dâhil olmak üzere, önceki araştırmaların bulduğundan yaklaşık bin yıl daha eskiye dayanıyor.

Araştırmanın temel hedeflerinden biri olarak, güvercinlerle olan etkileşim biçimimizi ve bu kuşlara dair düşüncelerimizi değiştirmeyi öne süren Carter, onların hikâyesinin aslında bizim de hikâyemiz olduğunu fark etmeye başlamamız gerektiğini vurguluyor.