Güneş Kendi Etrafında Kaç Günde Döner? Güneş'in Hareketleri Nelerdir?

Güneş kendi etrafında kaç günde döner sorusunun kısa cevabı, yaklaşık 25 gündür. Bu süre, Güneş'in ortasından geçen ekvator bölgesi için geçerlidir. Ancak Güneş katı bir küre değil, çok sıcak bir gaz küresidir. Bu yüzden kutuplarda dönüş daha yavaştır. Orada bir tur yaklaşık 36 gün sürmektedir.⁠^[1]

Güneş Neden Her Yerinde Aynı Hızla Dönmemektedir?

Katı bir cisim döndüğünde bütün parçaları bir turu aynı sürede tamamlamaktadır. Örneğin Dünya'nın her noktası bir turu yaklaşık 24 saatte bitirmektedir. Güneş ise böyle değildir. Güneş, elektrik yüklü ve çok sıcak bir gazdan oluşmaktadır. Bu gaza plazma denmektedir. Güneş katı olmadığı için bölgeleri birbirinden farklı hızlarda dönebilmektedir. Ekvatorda dönüş daha hızlıdır. Kutuplara yakın yerlerde ise dönüş daha yavaştır. Bu duruma diferansiyel dönme (İng: "differential rotation") adı verilmektedir.

Peki Güneş'in döndüğü nasıl anlaşılmaktadır? Bunun ipucu, Güneş lekeleridir. Güneş lekeleri, çevresinden biraz daha soğuk olduğu için koyu görünen bölgelerdir. Galileo Galilei 1612 yılında teleskobunu Güneş'e çevirmiş ve bu koyu lekeleri görmüştür.⁠^[2] Üstelik lekelerin günden güne Güneş'in yüzeyinde yer değiştirdiğini fark etmiştir. Lekeler, dönen Güneş'in üzerinde taşınmaktadır. Bir lekeyi günden güne izlemek, Güneş'in dönüşünü görmeyi sağlamaktadır. Güneş'e teleskopla doğrudan bakmak gözü yakabilmektedir. Güneş'e hiçbir zaman doğrudan bakılmamalıdır.

Lekeler günlerce, bazen de aylarca yaşayabilmektedir. Ancak çoğu leke, Güneş'in çevresinde tam bir tur atacak kadar uzun yaşamamaktadır. Bu durumda tam turu beklemek gerekmemektedir. Bunun yerine art arda çekilmiş fotoğraflarda bir lekenin hızı ölçülmekte ve bir turun süresi buradan hesaplanmaktadır. Bu fotoğrafları bugün uydular çekmektedir. Örneğin NASA'nın SDO uydusu, 2010 yılından beri Güneş'i gözlemektedir.

Güneş'in dönüşü, Dünya'dan bakınca biraz daha uzun görünmektedir. Dünya'dan izlendiğinde Güneş yüzeyindeki bir nokta, bir turunu yaklaşık 27 günde tamamlamaktadır. Bunun sebebi Dünya'nın da yerinde durmamasıdır. Dünya, Güneş'in etrafında Güneş'in dönüş yönüyle aynı yönde dolanmaktadır. Dönen bir atlıkarıncanın çevresinde aynı yönde yürüyen bir çocuk düşünülebilir. Atlıkarıncadaki bir at, bu çocuğun önüne biraz daha geç gelmektedir. Güneş için de durum aynıdır. Yerinde duran bir gözlemci için ise ekvatordaki bir tur yaklaşık 25 gün sürmektedir.⁠^[2]

Güneş'in Hareketleri ve Önemli Sayılar

Güneş'in hareketlerinden söz edildiğinde iki hareket öne çıkmaktadır. Birincisi, Güneş'in kendi ekseni etrafında dönmesidir. İkincisi ise Samanyolu galaksisinin merkezi etrafında dolanmasıdır. Güneş bu dolanma sırasında gezegenleri, asteroitleri ve kuyruklu yıldızları da beraberinde götürmektedir. Bu iki hareketle ilgili önemli sayılar şunlardır:

• Ekvatorda bir dönüş yaklaşık 25 gün sürmektedir.
• Kutuplarda bir dönüş yaklaşık 36 gün sürmektedir.
• Dünya'dan bakıldığında bir dönüş yaklaşık 27 gün gibi görünmektedir.
• Güneş Sistemi, uzayda ortalama saatte 720.000 kilometre hızla ilerlemektedir.
• Samanyolu'nun merkezi etrafındaki bir tur yaklaşık 230 milyon yıl sürmektedir.⁠^[1]

Bu iki hareketin adları da birbirinden farklıdır. Bir cismin kendi ekseni etrafındaki hareketine dönme denmektedir. Bir cismin başka bir şeyin etrafındaki hareketine ise dolanma denmektedir. Yani Güneş kendi ekseni etrafında dönmekte, galaksinin merkezi etrafında ise dolanmaktadır. Bu iki hareket aynı anda gerçekleşmektedir. Dünya da benzer şekilde kendi ekseni etrafında dönerken Güneş'in etrafında dolanmaktadır.

Ödevde Nasıl Yazılır?

Ödevine önce kısa cevabı yaz. Sonra Güneş'in gazdan oluştuğunu ve bu yüzden her yerinin aynı hızla dönmediğini ekle. Güneş lekelerinden bir cümleyle söz edersen cevabın daha güçlü olacaktır. Son cümlede Güneş'in ikinci hareketine değinebilirsin. Dört ile altı cümle yeterlidir. Soru sadece bir sayı istiyorsa "yaklaşık 25 gün" yazman doğru olacaktır. Açıklama istenirse ekvator ile kutuplar arasındaki farkı da yaz.

Örnek cevap: "Güneş'in kendi ekseni etrafındaki bir turu yaklaşık 25 gündür. Bu süre, Güneş'in ekvatoru için geçerlidir. Güneş katı değil, sıcak bir gaz küresidir. Bu yüzden kutuplarda bir tur yaklaşık 36 gündür. Güneş'in döndüğü, yüzeyindeki lekelerin günden güne yer değiştirmesinden anlaşılmıştır. Güneş'in ikinci hareketi ise bütün Güneş Sistemi ile birlikte Samanyolu'nun merkezi etrafında dolanmasıdır."

Sık Karıştırılanlar

• Güneş, Dünya'nın etrafında dolanmamaktadır. Güneş gün boyunca gökyüzünde ilerliyormuş gibi görünmektedir. Oysa bu görüntünün sebebi, Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesidir. Gece ile gündüz de bu dönüşten kaynaklanmaktadır.⁠^[3]
• Dünya'nın günü ile Güneş'in dönüşü farklı şeylerdir. Dünya kendi ekseni etrafındaki turunu yaklaşık 24 saatte (daha kesin olarak 23,9 saatte) tamamlamaktadır. Güneş'in yaklaşık 25 günlük dönüşü ise sadece Güneş'e aittir. Bu iki süre aynı soruda geçtiğinde birbirine karıştırılmamalıdır.
• Yıl, Güneş'in dönüşüyle ölçülmemektedir. Bir yıl, Dünya'nın Güneş etrafında yaklaşık 365 gün süren bir turudur.⁠^[4] Güneş'in ekvator bölgesi bu sürede kendi ekseni etrafında 14 turdan fazlasını tamamlamaktadır.

Daha Fazlasını Öğren

Güneş'in kendi ekseni etrafındaki dönüşü ve uzaydaki yolculuğu, Güneş'in hareketlerini ayrıntılı anlatan yazımızda daha geniş biçimde ele alınmaktadır.

Öteki ödev sorularına da göz atabilirsin: Engin Arık Kimdir?, Canlıların Ortak Özellikleri Nelerdir? ve Felsefe Nedir Kısaca?

Bu konuyu ve sınıfındaki öteki konuları Evrim Ağacı uygulamasında kısa sorularla tekrar edebilirsin.