Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Gözlemlenebilir Evrenin En Büyük Kara Deliği OJ 287, Kara Delik Kategorizasyonu Hakkında Bize Neler Öğretir?

Gözlemlenebilir Evrenin En Büyük Kara Deliği OJ 287, Kara Delik Kategorizasyonu Hakkında Bize Neler Öğretir?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Kara delikler, sahip oldukları 3 özelliğe göre sınıflandırılırlar: kütlesi, açısal momentumu ve polaritesi. Bir kara deliğin kütlesi her zaman sıfırdan büyüktür. Diğer parametrelerin sıfır ya da sıfırdan büyük olmasına da bakarak kara delikler sınıflandırılırlar. 

Elektriksel yükü ve açısal momentumu sıfır olan kara deliklere "Schwarzschild kara deliği", elektriksel yükü sıfır olmayıp açısal momentumu sıfır olan kara deliklere ise "Reissner-Nordström Kara Deliği" denir. Bilinen hiçbir süreç böyle sürekli bir elektriksel yük içeren sıkışmış bir cisim üretmek olanağı vermediğinden, bu tür kara delikler varsa bile, pek ilgi olanağı olmamaktalar. Çünkü elektriksel yük, karadeliğin çevresinden alacağı zıt elektrik yüklerinin emilmesiyle zaten zamanla dağılabilir. Sonuç olarak, "Reissner-Nordström kara deliği" doğada mevcut olma olasılığı pek olmayan matematiksel bir cisimdir. Aynı şekilde ‘’Kerr-Newman kara deliği’’ türü denir. Bu türe de var olma olasılığı çok zayıf olduğundan pek ilgi gösterilmemektedir.

Konumuz olan türe gelirsek... Eğer kara deliğin bir açısal momentumu olursa (kendi ekseni etrafında dönüyorsa) ve elektriksel yükü olmazsa, Interstellar'dan da gördüğünüz türde ''Kerr Kara Deliği'' olur. Kara deliğin yörüngesine giren cisim büyük bir hızla içeri çekilir ama içeri çekilmenin yanında, kazandığı hız yüzünden aynı zamanda kaçmaya çalışır. Dolayısıyla cisim, uzayıp parçalanır ve bir kısmı uzayda dağılır. İşte uzayda dağılarak ilerleyen kozmik kara delik atıkları, kara deliğin etrafında bir toplanma diski (katılım diski) oluşturur.

Toplanma diskine karışan kozmik cisimler ısınıp, büyük miktarda radyasyon yayarlar. Bazen çok yüksek miktarda cisim, kara deliğin kütle çekimine kapılır. Bu sayede galaksinin aktif nucleus'u (çekirdeği) evrendeki en parlak cisim haline gelir ve Kuasar adını alır. Bazen de kara deliğin hem açısal momentumu hem de elektriksel yükü olabilir. Bu tür kara deliklere ‘’Kerr-Newman Kara Deliği’’ denir. Bu tür de var olma olasılığı çok zayıf olduğundan kağıt üzerinde kalmaya devam etmiştir.

Ayrıca Hawking Teorisi'ne göre; boş uzayın sıfır enerjili vakum durumunda kuantum dalgalanmalarından kaynaklı parçacık çiftleri oluşabilir. Bu oluşma yok olma süreçleri çok küçük uzay-zaman aralıklarında meydana gelir. Bu süreç aynı zamanda kara deliklerin yakınlarında kuantum dalgalanmalarının sonucu olarak parçacık anti-parçacık çiftlerinin oluşumuna neden olabilir. Parçacıklar ve anti-parçacıklar +/- kutup gibi davranarak, enerji açığa çıkarabildikleri gibi birbirlerini de yok edebilirler. Kara deliklerin olay ufuklarının içinde anti-parçacık, dışında ise parçacıklar oluşabilir. Bu parçacık çiftlerinden biri kara delik tarafından yutulduğunda diğer parçacık kara delikten kaçar ve siyah cisim ışımasına benzer bir termal ışıma oluşur. 

Her ışımada kara deliğin toplam kütlesinin bir miktarı azalmaktadır (E=mc2 bağıntısındaki enerji kütle ilişkisinden dolayı). Bunun sonucunda da kara delik alanı geriliyor ve delik küçülüyor. Bu da her kara deliğin bir ömrü olduğu, zamanla yok olacağı anlamına gelmektedir. Ayrıca teorideki önemli bir ayrıntıya göre, kara deliklerin yaydıkları enerjinin gücü kütleleriyle ters orantılıdır. Yani ne kadar küçüklerse evrene o kadar kuvvetli Hawking radyasyonu yayarlar.

Bu kadar tanım yeter. İşte karşınızda OJ287... Kendisi 18 milyar güneş kütlesinde, keşfedebildiğimiz en büyük kara deliktir (güvenilir tahminler üzerine bir spekülasyon olduğunu söylemekte fayda var). Eğer bu kara delik Güneş Sistemi'mizin merkezinde olsaydı, olay ufkunun toplam çapı 211,7 milyar km olurdu. Karşılaştırma amaçlı belirtelim ki Plüton'un Güneş yörüngesinde kat ettiği mesafeler 4.4-7.4 milyar kilometreden ibarettir. En uzak cüce gezegen olan Eris’in bile güneşe uzaklığı 11 milyar kilometredir. Hatta hacmi Güneş’in 5 milyar katı olan gözlemlenen en büyük yıldız UY Scuti’nin bile çapı sadece 2,4 milyar kilometredir Bu hiper devin bile süper kütleli kara deliğin yanında 1 pikselden öteye geçmesi için uzunluk birimlerimizi nanometrelere çevirmeliyiz.

Resmi kayıtlarda geçen ve
Resmi kayıtlarda geçen ve "en büyük yıldızlardan biri" olan UY Scuti, eğer ki Güneş'imizin yerini alack olsaydı, bu devasa yıldızın fotosfer tabakası Jüpiter'in yörüngesini yutacak kadar geniş olurdu! Bu yıldızın çapının 2.4 milyar kilometre ya da Güneş ile Dünya arasındaki mesafenin 15.9 katı olduğu hesaplanmaktadır. Yarıçapının Güneş'inkinin 1708 katı olduğu düşünülmektedir. "Düşünülmektedir" diyoruz; çünkü bu tip uzak ve devasa yıldızların büyüklükleri ilgili hesaplamalarda hata payları bulunmaktadır ve bu sebeple "en büyük yıldız" sıralaması da zaman içerisinde yeni yıldızlar keşfedilmese bile, daha öncekilerin daha net ölçülmesi sonucunda değişebilmektedir.
ESA

Bu süper kütleli kara delik, Yengeç Takımyıldızı'nda bulunuyor. Optik kırılmaların gösterdiği 11-12 yıllık bir periyodik varyasyon, büyük kütleli kara deliğin yörüngesinde bir de daha küçük kütleli bir kara delik olduğunu belirtiyor. Daha küçük kütleli olan kara delik 39° ile büyük kütlelinin yörüngesinde dönüyor. Her 12 yılda bir küçük kütleli kara delik, toplanma diski ile iki kere temasa geçip, yaydığı radyasyonu çifte pik yaptırıyordu.

Bu kara deliğin parlaklığının değişimi sayesinde, yörüngelerin evrimi hakkında birçok bilgi edinebilindi. Ayrıca kütle çekim dalgalarının emisyonunun bir kez daha gözlemlenebilir kılınması; Einstein'in Genel Görelelik Teorisi'ne yine destek oldu.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 6
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2020 01:51:41 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3539

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Bilgi Felsefesi
Covid-19
Kamuflaj
Hasta
Sinir Sistemi
Eczacılık
Bilimkurgu
Sosyal
Meteor
Canlılık
İnsan Evrimi
Normal Doğum
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
İspat Yükü
Kemik
Ornitoloji
Yumurta
Wuhan Koronavirüsü
Koaservat
Evrimsel Antropoloji
Küresel Salgın
Endokrin Sistemi
Malzeme
Ara Geçiş Türleri
Karadelik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Entelektüel olgunlaşma doğumda başlamalı ve yalnızca ölüm ile sonlanmalıdır.”
Albert Einstein
Geri Bildirim Gönder