Gökyüzünde Mars, Ay Kadar Büyük Görünebilir mi?

2003 yılından beri "Mars Ay Kadar Görünecek!" başlıklı haberler dönüp durmaktadır. Haber başlığı oldukça ilgi çekici olmakla birlikte Mars'ın Ay kadar görünmesi hiçbir zaman mümkün değildir. Haberin neyi amaçladığı, neden Mars'ın Ay kadar görünmeyeceği gibi konulara eğilmekte fayda var.

Mars Ay Kadar Neden Görünmez?

Bütün gezegenler, Güneş etrafında bir yörünge etrafında dönmektedir. Bu yörüngelerin her birinin büyüklüğü farklı olup gezegenler Kepler yasalarınca ifade edilen kurallar gereği bu yörüngelerde farklı periyotlarda hareket etmektedirler. Dolayısıyla bazı dönemlerde bazı gezegenlerle yakınlaşır, bazı dönemlerde ise uzaklaşırız. Bu tamamen doğal, hiçbir şeye etkisi olmayan sıradan bir durum.

Lakin bu durum, astronomik açıdanbirtakım faydalara sahip olabilir. Gök cismini size uzakken fotoğraflamakla yakınken fotoğraflamak arasında fark bulunmaktadır. Hepimiz hem fikiriz ki yakınken çektiğimizde daha çok detay elde edebiliriz. "Mars Ay kadar görünecek" haberinin suistimal ettiği nokta da tam olarak bu "yakınlık" durumu. Bu haber başlığı, Mars'ın dev gibi görünebileceği yanılgısına kapılmamıza neden olur.

Gerçekte nasıl bir durum olduğunu yörüngeler üzerinden aşağıda görebilirsiniz. Yakın konumu 28 Ağustos 2020 tarihli senaryoyu göstermektedir. Diğer görselde ise başka zamanlarda nasıl uzakta kalabildiğini görebilirsiniz.

Arada ciddi bir fark olduğunu görüp hâlâ aynı yanılgıya düşebilirsiniz. Fakat şunu sorgulayın: Dün gece gökyüzüne baktığınızda hiçbir şey yokken, ertesi gün bir anda Ay kadar görünen Mars olması size mantıklı geliyor mu? Mars'ın yavaş yavaş yaklaşması gerekmez miydi?

Mars Dünya'ya En Yakın Konumunda

Bu haberin çıkış noktası 2003 yılında Mars'ın Dünya'ya epey yaklaşmış olmasıdır. 60,000 yıllık süreç boyunca en yakın konumuydu bu ve ne yazık ki 2287 yılına kadar bu kadar yakın olmayacak. Böyle deyince çok elzem bir durum gibi geliyor kulağa öyle değil mi? Biraz sayılara bakalım o halde. Çünkü bilimde nicel olmak gerekir. Saymayı bırakıp sözcüklerle konuştuğunuzda, her şey mümkün olabilir.

• 2003 yılındaki Mars'ın Dünya'ya en yakın konumunun uzaklığı: 55.7 milyon kilometre!
• 2020 yılındaki yakınlaşma sırasında Mars'ın Dünya'ya uzaklığı: 62.1 milyon kilometre.

Yaklaşık 7 milyon kilometrelik bir fark bulunmakta olup yüzde olarak baktığımızda ekstrem bir farklılık görünmemektedir. Sadece %10'dan biraz fazla. Takdir edersiniz ki bu daha önce de gerçekleşti ve kimse Mars'ı Ay kadar görmedi. Keza durum tam tersi olsaydı ve %10 daha yakın olsaydı bile, bir yıldız gibi nokta kaynaktan, Ay kadar devasa hale gelmesini bu %10 ile açıklamak mümkün olmazdı.

"Neden her seferinde aynı mesafeler olmuyor?" sorusunun cevabı ise yörüngelerde ve harekette saklıdır. Basitçe aslında iki yörünge periyodunun OBEB/OKEK sorusudur bu. Lakin yörüngelerin eliptik olması, eğikliklerinin olması, yalpalamaları gibi birçok faktör bu durumu çeşitlendirmektedir. Yörünge hareketlerindeki farklılıklarından dolayı en yakın mesafeler yıldan yıla değişiklik gösterir.

Mars Gökyüzünde Nasıl Görünür?

Mars'ı görmek aslında oldukça kolaydır çünkü gökyüzünde görülen parlak yıldızlara baktığınızda aslında Mars onlardan biridir. Yıldızlara nazaran gezegenler, nokta kaynak olmayıp gökyüzünde belirgin bir açısal boyutları olduğundan ışıkları göz kırpar gibi pek görünmez, daha sabittir. Mars ise kızıl gezegen olmasından dolayı, gökyüzünde kırmızı-turuncu parlak bir yıldız gibi görünmektedir.

Aşağıdaki görselde gökyüzünde Mars'ı görebilirsiniz:

Mars Ay'a Kıyasla Ne Kadar Büyük Görünür?

Biz bu boyut kıyaslamasını yapabilmek için açısal boyut adını verdiğimiz bir tanım kullanmaktayız. Bu tanım kabaca, örneğin Ay'ın çapının, gökyüzünde kaç derecelik bir alana denk düştüğünü ifade eder (tüm gökyüzünü 360° olarak düşünün).

Ay'ın açısal boyutu (çap olarak), yarım derecedir. Yani 0.5° ya da başka bir tabirle 30' olarak yazılır. Buna 30 dakika deriz, 60 dakika bir derecedir.

Mars'ın açısal boyutu ise 3.5"-25.1"dir. Buradaki " işareti, dakika değil, saniyedir. Bir başka deyişle 1°=60'=3600" eder.

Biz Mars'ın görünebilecek en büyük değeri olan 25.1" için konuşalım, bu 25.1 saniye demektir ve aslında yaklaşık yarım dakikadır. 25.1 saniye yaklaşık 0.007 derece eder. Ay'ın 30 dakika olduğunu hesaba katacak olursanız, gerçekler ortaya çıkar.

Mars'ın görünebileceği en büyük hali, Ay'dan 72 kat daha küçüktür. Aşağıdaki görsel 9 Ağustos 2020 tarihinde çekildi. Yani Mars olası en büyük konumuna oldukça yakınken. Bu halde bile Ay'a kıyasla ne kadar küçük olduğunu rahatlıkla görebilirsiniz. Görselde Ay'a o kadar yaklaşılmış ki yüzeydeki küresellik sadece hafifçe belli oluyor. Buradan da Mars Ay kadar görünecek haberinin saçmalığını bir kez daha görebilmekteyiz.

Neden Sürekli Mars Ay Kadar Görünecek Haberi Yapılıyor?

Çünkü doğal olarak hepimiz "Mars Ay kadar görünecek" denilince böyle muhteşem bir olayın detaylarını merak etmekteyiz. Ama ne yazık ki tek yapılan şey sahtekârlıktır. Önemli olan o habere kaç kişinin tıkladığı ve ne kadar para kazanıldığı olduğu için bu haber sürekli yapılmakta ve insanların dikkati çekilmeye çalışılmaktadır.

Bu tür durumlarda sizlerden, işin daima bilimsel gerçeklerini konuşan ve sizleri doğru bilgilendirmeyi amaç edinmiş kişilerden ve platformlardan bu bilgileri teyit etmenizi tavsiye ediyoruz.

Sorular ve Kısa Cevaplar

• Soru 1: Mars Ay kadar görünecek mi?

Hayır bu tamamen imkansız bir durum.

• Soru 2: Mars Ay kadar görünecek haberinin çıkış noktası nedir?

Yazıda da ele aldığımız üzere 2003 yılında Mars'ın 60,000 yıllık süreç boyunca en yakın hale gelmesi ve 2287 yılına kadar o kadar yakın olmayacak oluşu. Fakat diğer yakınlıklarla bu yakınlaşma arasında yalnızca %10'luk bir fark var. Yani ekstrem bir durum söz konusu değil.

• Soru 3: Mars ne kadar sürede bir Dünya'ya yakınlaşıyor?

Her 26 ayda bir, yani 2 yıl 2 ayda bir, Mars ile Dünya birbirlerine en yakın olan konumlarına gelirler. Bu konumlar arasındaki uzaklık zamandan zamana, yörünge parametreleri nedeniyle değişiklik gösterebilir fakat birbirine yakın değerlerdir.

• Soru 4: Mars Güneş'ten ne kadar uzaktır? Dünya Güneş'ten ne kadar uzaktır?

Mars, Güneş'ten yaklaşık 1.5 astronomik birim (AB) uzaklıktadır. 1 astronomik birim, Dünya ile Güneş arasındaki mesafedir. Yani 1 astronomik birim yaklaşık 150 milyon kilometredir, dolayısıyla Mars Güneş'ten yaklaşık ve ortalama 225 milyon kilometre uzaktadır.

• Soru 5 Mars'ın Dünya'ya olası en uzak konumu ve en yakın konumu ne kadardır?

Mars ile Dünya birbirinden yaklaşık 401 milyon km kadar uzak olabilirler. En yakın olası konum ise 54.6 milyon km'dir.

• Soru 6: Mars'ın 2020 yılındaki en yakın konumu ne zaman?

Mars 2020 yılında Dünya'ya en yakın konumuna 6 Ekim tarihinde ulaşacak ve aramızda 62.1 milyon kilometre olacak.

Soru 7: Mars'ın yakınlaşmasının bizler üzerinde bir etkisi var mı?

Hayır herhangi bir etkisi olması söz konusu değil. Bilim dünyasında bu konuda gösterilmiş tek bir çalışma yok. Böyle etkiler olmadığını gösteren ise birçok çalışma var. Medya için nasıl "Mars Ay kadar görünecek" başlığı bir fırsatsa astroloji sahte bilimiyle uğraşanlar için de aynı fırsat doğmaktadır.