Gökyüzü Depremi (Skyquake) Nedir? Atmosferden Gelen Gizemli Patlama Sesleri

Çoğumuz, gök gürültüsü veya araba egzozu gibi bariz bir nedeni olmaksızın uzaklardan gelen şiddetli bir patlama sesi duymuşuzdur. Eğer siz de böyle bir an yaşadıysanız, muhtemelen bir gökyüzü depremi (İng: "skyquake") deneyimlemişsinizdir.

Gökyüzü depremleri dünyanın dört bir yanında rapor edilmekte olup, yerel halklar tarafından bölgelere göre farklı şekillerde adlandırılmaktadır. New York eyaletindeki Seneca Gölü yakınlarında bu olaylar "Seneca silahları" olarak bilinirken, Belçika'da "mistpoeffers" olarak adlandırılır. Japonlar ise bu durumu kelimenin tam anlamıyla "denizden gelen feryatlar" anlamına gelen "uminari" terimiyle ifade etmektedir.

Bu gizemli sesleri açıklamak için güneş patlamaları, sığ depremler, açık deniz tsunamileri, çöken su altı mağaraları ve çığlar gibi birçok farklı mekanizma öne sürülmüştür. Bazı araştırmacılar ise bunların askeri uçaklardan kaynaklanan sonik patlamalar olduğuna inanmaktadır. Ancak bu teori, gökyüzü depremlerine dair yüzlerce yıl öncesine dayanan tarihsel kayıtları açıklamakta yetersiz kalmaktadır.

Bazı bilim insanları, bolit (İng: "bolide") adı verilen bir meteor türünün bu seslere neden olabileceğini öne sürüyor. Bu uzay kayaları, Dünya atmosferine hızla girdiklerinde parçalanarak patlamaktadır. Eğer bu patlama kalın bir bulut tabakasının üzerinde gerçekleşirse, ortaya çıkan ses geniş bir alana yayılarak şiddetlenebilir; üstelik yere hiçbir fiziksel kanıt ulaşmayacağı için kaynağın tespit edilmesi zorlaşır.

Alternatif bir açıklama ise göl tortularından yüzeye doğru kaçan gazlardır. Gökyüzü depremi aktivitesinin yoğun olarak görüldüğü bazı bölgeler, Seneca gibi büyük ve derin göllere oldukça yakındır. Ne var ki gökyüzü depremleri, bu tür su kütlelerinden çok uzak kurak bölgelerde de rapor edilmiştir.

2020 yılında, Kuzey Karolina Üniversitesi bünyesindeki araştırmacılar yerel haber kaynaklarını, atmosferik sensörler ve sismograflardan oluşan bir ağın topladığı verilerle karşılaştırdı. Araştırma ekibi, olaylarla eş zamanlı gerçekleşen herhangi bir sismik aktivite tespit edemedikleri için, seslerin muhtemelen atmosferden kaynaklandığı sonucuna vardılar. Konumların ve bugüne kadar sunulan açıklamaların çeşitliliği göz önüne alındığında, dünyanın farklı bölgelerindeki gökyüzü depremlerinin birbirinden tamamen farklı nedenlere dayanması oldukça olasıdır. Ancak şimdilik bu olayların asıl nedeni veya nedenleri gizemini korumaya devam etmektedir.