Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Plos Blogs isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Georgia Tech'teki araştırmacılar modern insan genom dizilerini uzun zaman önce yaşamış atalarımızın sağlıklarını araştırmak için kullanırken, 30.000 ila 50.000 yıl önce yaşamış Neandertallerin ve Denisovalıların genetik olarak bizden daha hasta olduklarını keşfettiler. Görünüşe göre birkaç bin yıl önce yaşamış atalarımız ise bizden daha sağlıklılardı. Araştırmacıların makalesi ‘’Eski Hominidlerin Genomik Sağlığı’’ Human Biology’de yayımlandı.

Peki bu nasıl olabilir? Belki de bazı hastalıklarla birlikte bize yaşama imkanı tanıyan ilaç ve prosedürler, normalde bizi üreyemeyecek kadar hasta eden birtakım gen varyantlarını devam ettiriyor; biz de bu genleri aktararak küresel gen havuzumuzu sürekli zayıflatıyor olabiliriz.

Eski Genomları Araştırma

Sadece birkaç kemik parçasından ve seyrek dişten ilk insanların hayatlarını nasıl yaşadıklarını hayal etmekten bu yana çok yol kat ettik. Şimdilerdeyse bir Denisovalı’nın serçe parmağından alınmış ufak bir kıymıktan, Neandertal iskeletlerinden ve Tyrol'lu buz adam Ötzi'nin örneklenmiş bazı dokularından elde edilen dizilenmiş genomlarla onların geçmişteki sağlık durumlarına bir bakış atabiliyoruz.

Aldığı oklar ve yaralar 5.300 yıl önce Ötzi’nin işini bitirmemiş olsaydı, ona miras kalmış olan kalp hastalığı bunu yapabilirdi. Gözleri kahverengiydi ve 0 kan grubuna sahipti; ayrıca, süt ürünlerini tüketseydi laktozu tolere edemeyebilirdi. Laktoz intoleransı, yetişkin insanların hayvansal süt ürünlerini tüketmeye başladıktan sonra ortaya çıkan, kramplara neden olan ve bize atalarımızdan miras kalan bir durumdur.

Tyrol'lu buz adam Ötzi'nin analizine dayanarak oluşturulan maket. İtalya'daki Güney Tirol Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor.
Tyrol'lu buz adam Ötzi'nin analizine dayanarak oluşturulan maket. İtalya'daki Güney Tirol Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor.
Britanicca

Georgia Tech'den Joe Lachance, Ali J. Berens ve Taylor L. Cooper, 430 ila 50.000 yıl öncesine kadar çeşitli zamanlarda yaşayan bireylerden alınan 449 genom dizisi ile işe başladılar. Üçlü, eski genom dizilerini, X veya Y kromozomunda taşınan önemsiz özellikleri ve genleri göz ardı ederek, bugüne ait bazı hastalıklarla ilişkili 3.180 gen varyantıyla karşılaştırdı. Ardından, daha fazla analiz edebilmek için riskli gen varyantlarının yüzde 50'sinden fazlasına sahip olan 147 genomu seçtiler. Çoğunlukla 2.000 ila 9.000 yıl önce yaşamış ve her biri avcı-toplayıcı, çiftçi veya pastoral (koyun veya sığır yetiştiren biri) olarak kategorize edilen bireylere yoğunlaştılar.

Buna benzer bir diğer araştırma da Neandertal DNA dizilerini 28.000 modern Avrupalıdan gelen elektronik sağlık kayıtlarıyla karşılaştırdı. Depresyon, cilt lezyonları, üriner sistem enfeksiyonları ve tütün bağımlılığı gibi Neandertaller’in de karşı karşıya gelmiş olabileceği yatkınlıklar listeye eklendi.

Hastalık Riskinin Ölçülmesi

Georgia Tech araştırmacıları genel Genetik Risk Skoru’nu (GRS) ve aynı zamanda 9 spesifik hastalık kategorisini kullandı.

GRS, etkilerinin önemine göre kullanılan 3.180 gen varyantını içeriyordu. Örneğin, kandaki kolesterol seviyesinin belirlenmesinde ailevi hiperkolesterolemiye neden olan mutasyonlar gibi bazı gen varyantlarının çok büyük etkisi olabilirken diğer bazılarının ise etkisi pek yoktur. GRS, gerçek bir hastalığa işaret etmemekle birlikte bir risk resmini ortaya koymaktadır.

Yüksek bir GRS iyi değildir. Örneğin 82 değeri, kişinin riskli genlerden dolayı, modern insanların yüzde 82'sinden daha fazla hasta olma riskinin olduğu anlamına gelir. Dr. Lachance şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu yüzdenin, gerçek hastalık riskleriyle nasıl eşleştiğinin kişiye özgü olma olasılığı yüksektir. Örneğin, yüzd 90’dan daha yüksek olmanız durumunda (eğilim eşiğini düşündüğünüzde) yalnızca bir hastalık için yüksek riskli olabilirsiniz. Yüzde 25 ve yüzde 50 yüzdeliğindeki bireyler arasında ise risk farklılıkları çok azdır.

Hastalıklar ise alerji/otoimmün, kanser, kardiyovasküler hastalık, diş, gastrointestinal/karaciğer, metabolik, morfolojik, nörolojik/psikolojik ve çeşitli hastalıklar olmak üzere 9 kategoriden oluşuyordu.

Bu analizler birkaç belirgin eğilimi ortaya çıkardı:

• Pastoraller; alerji, kanser, gastrointestinal hastalıklar ve diş sağlığı için “son derece sağlıklı genomlara” sahiplerdi. Çiftçiler ve avcı-toplayıcılar ise neredeyse eşit derecede ve daha az sağlıklıydı. Dr. Lachance bu bulguyu tam olarak açıklayamamasına rağmen, sığır ve koyunlarla çalışanların sağlığının daha iyi olmasının farklı çevrelere maruz kalmasından kaynaklanabileceğini söylüyor. Bu durum, nispeten, bugün çiftlikte büyüyen çocukların kentlerde büyüyen çocuklara göre daha az alerjik bir bünyeye sahip olmasına benzetilebilir.

• Kuzeyde yaşayan eski insanlar daha sağlıklıydı; dişleri daha sağlıklı ve kanser oranı da azdı.

• En eski insan bireylerinin kansere ve nörolojik rahatsızlıklara yatkın olma olasılığı daha düşüktü. Belki bu durum, kanser veya nörolojik bozukluklar geliştirecek kadar uzun yaşamamış olmalarına ve ayrıca binlerce yıl öncesinde doktor kayıtlarının olmamasına bağlanabilir.

• Çiftçiler en kötü dişlere sahipti. Bu durum acaba, tahıllardan elde edilen karbonhidratları öğütmeye yanıt olarak oluşan diş plağı üzerindeki mikro organizma kalıntılarından mı kaynaklıydı?

50.000 ila 100.000 yıl önce Sibirya'nın Altay dağlarında yaşamış olan ünlü Altay Neandartali hastalıklı bir örnek olarak incelenmiştir. Genomu, ebeveynlerinin kardeş olduğunu göstermiştir (bu durum, insanlığın izole mağaralarda hayatta kalmaya çalıştıkları zamanlarda yaygındı). Genomik sağlığı zayıftı ve GRS’i yüzde 97 idi. Sindirim ve metabolik sorunları, kas sorunları ve bağışıklık problemleri vardı. Ancak kardiyovasküler hastalık riski daha düşüktü.

Şimdiye kadar bulunmuş en eski Neandartal kemiklerinden bir tanesi; çene kemiği ve dişler.
Şimdiye kadar bulunmuş en eski Neandartal kemiklerinden bir tanesi; çene kemiği ve dişler.
New York Post

Yeni çalışma Ötzi'yi de ayrıntıları ile anlattı. Ötzi’nin sindirim sistemi sorunları vardı ve enfeksiyona yatkındı ancak nörolojik olarak sorunu yoktu.

Çalışmaya yapılan en büyük eleştiri ise karşılaştırma noktası olarak modern genomların kullanılmasıdır. Eski insanların farklı yerlerde parça parça bulunma olasılığı nedeniyle böyle yapılması zorunluydu çünkü elimizdeki tek şey fosil kanıt olduğunda eksik parçalar bizi zorlamaktaydı. Neandertallerin eskiden kahverengi saçlı olduğunu düşünüyorduk ama DNA analizleri sayesinde artık bazılarının kızıl saçlı olduğunu biliyoruz.

Alternatif Hipotezler

Eski ve modern genomlar arasındaki genetik risk skoru aralığı hemen hemen aynıdır, ancak genel olarak genomik sağlık düzelmiştir. Bunun ardında yatan neden çevresel faktörler olabilir.

Süt diyetinin etkisi olan laktoz hazımsızlığının üremeyi etkileyip etkileyemeyeceğine etkisi gibi, ‘’Bir bireyin genomunun mevcut çevre için ne kadar iyi olduğunu düşünmek önemlidir.’’ diyor Dr. Lachance. Bir bireyi günümüzden geriye, uzaktaki geçmişe geri göndermek için bir zaman makinesi kullandığınızı ve o kişinin, görüşün düzeltilmediği, gribin ölümcül olduğu ve kanamaya eğilimli olunan ya da yeterince hızlı olmamanın hayati tehlike oluşturduğu bir döneme gittiğini düşünün. Gen fonksiyonu daima çevre merceğinden (Ç.N: çevresel nedenlerle) elemeye tabi tutar.

Belki de suçlanması gereken şey, yakın geçmişteki eski insanların neden bizden daha sağlıklı olabileceğini açıklayan genetik bileşenlere sahip hastalıkları tedavi edebilme gücümüz değildir. Bunun yerine çalışma dizaynı, birkaç bin yıl önce yaşayan insanların genomlarının neden yüzde 50'nin altında bir ortalama GRS'ye sahip oldukları ve bu nedenle bizden daha sağlıklı göründüklerine daha basit bir açıklama olabilir. Bu çalışma sadece yüzde 50'nin üstünde olanlara bakmıştır ve 449 adet eski genomun 302’si bu yüzdenin altındaydı.

Şöyle düşünün: Bazı hastalıkların riskini arttıran gen çeşitliliği ya da aslında bu hastalıklara sebep olmuş mutasyonlar, insanları çocuk sahibi olamayacak kadar etkileyip böylelikle eski popülasyonlardan sıyrılmış olabilirdi. Bu nedenle bahsedilen mutasyonlar, eskilerin genomlarıyla karşılaştırılan modern genomlarda var olamazdı. Ve sağlıklı pastoraller bir örnekleme hatası olmuş olabilirler çünkü 147 genomun sadece 19'una katkıda bulundular.

Lachance ikinci olasılık üzerinde, yani binlerce yıl öncesindeki genlerin modern olanlarla karşılaştırmanın yetersizliği üzerinde duruyor. Gerçek orada, ancak bunu aydınlatmak için daha fazla deney ve veri gerekiyor.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Plos Blogs | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2020 21:10:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5233

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Sinir Hücresi
Albert Einstein
İspat
Çin
Gıda
Fosil
Dünya Dışı Yaşam
Köpek
Sinek
Moleküler Biyoloji
Sosyal Mesafelendirme
Nobel Ödülü
Bağışıklık Sistemi
Hayvan Davranışları
Avrupa
Molekül
Yiyecek
Beslenme Davranışları
Seçilim
Allah
Galaksi
Kelebek
Tedavi
Davranış
Arı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsan için ileri sürülen en iyi tanım "nankör iki ayaklı"dır.”
Fyodor Dostoevsky
Geri Bildirim Gönder