Erkek Gözlemci Etkisi: Erkek Araştırmacıların Kokusu Kemirgenlerde Ağrı Yitimine Sebep Oluyor!

Erkek Gözlemci Etkisi: Erkek Araştırmacıların Kokusu Kemirgenlerde Ağrı Yitimine Sebep Oluyor!
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
2 dakika
2,070 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Bilimsel çalışmalarda deney koşullarını doğru belirlemek tüm maceramızın en çetin süreci, çoğu çalışmanın trajik bir sonla bitmesi de zaten bu koşullardaki gözden kaçan detaylardan dolayı gerçekleşmekte. Biyoloji alanında yapılan deneylerde laboratuvarın hijyeninden odanın sıcaklığına kadar pek çok şey gözönünde tutulmak zorunda, buna rağmen dikkatlerden kaçan önemli noktalar olabiliyor. Modern bilimin teknik anlamda vermesi gereken en büyük sınavlardan birisi deney koşullarına nasıl gerçekten hakim olunabileceğinin çözülmesi. 

Kanada’daki McGill Üniversitesi’nde yapılan bir çalışma, davranış bilimi üzerine yapılan pek çok çalışmanın da “hesaba katılmamış etkenler” yüzünden sorgulanması gerektiğini gösterir nitelikte. Dr. Jeffrey S. Mogil ve meslektaşlarının bulgularına göre, laboratuvar ortamındaki fare ve sıçanlar erkek araştırmacıların kokularından ötürü kısa süreli bir analjezi (ağrı yitimi) geçirmekteler. Yani acı eşikleri yükseliyor, verilen uyarıları almıyorlar. 

Mogil’in laboratuvarındaki farelerin araştırmacılar civarda iken ağrı yaratan uyarılara tepkisizliği daha evvelden de kayda geçirilmiş, ancak bunun cinsiyete bağlı olduğu fark edilmemiş. Son yapılan çalışmalar ise bu ağrı tepkisizliğinin temelinde erkek kokusunun bulunduğunu gösteriyor. Erkek araştırmacıların kokularına maruz kalan farelerin acıya bağlı olarak verdikleri yüz ifadelerinde ciddi bir azalma gözlemlenmekte. “Erkek gözlemci etkisi” olarak tanımlanan bu durum dişi farelerde erkek farelere kıyasla daha büyük ölçüde hissediliyor. 

Kemirgenlerin koku duyuları hem davranış çalışmaları hem de nörolojik deneyler için çok önemli bir özellik. Mogil’in grubunun yaptığı deneyde erkek araştırmacıların bir gün boyunca giydikleri ve hayvanlardan yarım metre uzakta duran T-Shirt’lerin de erkek gözlemci etkisi yaratabildiğini gösteriyor. Etki ilk başta kısa süreli gibi gözüküyor (30-60 dakika) bu süre bile pek çok davranış deneyinin sonuçlarını değiştirebilecek kadar kritik. 

Reklamı Kapat

Deneyin bir diğer ilginç bulgusu ise bu etkinin sadece insanlardan kaynaklanmadığı söylüyor. Rutin kafeslerinden alınıp eskiden erkek farelerin kafeslerinde tutulan deney fareleri de ağrıya tepkisizlik olarak yorumlanabilecek sonuçlar veriyor. Deney kısırlaştırılmış erkek fare kafeslerinde tekrarlandığında ise bu etki gözlemlenmiyor, bu da olaya sebep olan kokunun temelinde erkeklik hormonlarının olduğunu işaret ediyor. 

Bir şeyi daha belirtmek gerekir ki, Mogil’in araştırması gerçekleşen bu durumu strese bağlı bir ağrı yitimi olarak tanımlamakta. Farelerin çevredeki tehdit unsurlarından ötürü strese bağlı acı eşiklerini yükselttikleri biliniyordu. Ancak bu durumun deneyi gerçekleştiren erkek araştırmacılar tarafından da cinsiyete bağlı bir şekilde yaratılabilme ihtimali detaylıca araştırılmamıştı. Tamamen tesadüf eseri fark edilen bu durum, başta davranış bilimi olmak üzere pek çok psikoloji ve biyoloji alanındaki araştırmanın yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılıyor. 

Mogil’in araştırması her ne kadar “yeni ve doğal bir ağrıkesici”nin sinyallerini verse de (ve genelde bu yönden ilgi çekmeye çalışsa da) bu çalışmanın bize asıl göstermesi gereken şey, aslında ideal laboratuvar koşulları konusunda halen çok da fikrimizin olmadığı. Tabii bu kötümser olmamız gerektiği anlamına gelmiyor, sadece çağımızın tüm bilimsel ilerlemelerine rağmen yapılan çalışmalara karşı kuşkuyu elden bırakma lüksüne daha sahip değiliz. Belli ki mutlak ideal deney koşuluna erişmek için daha alınması gereken çok yol var. 

Teşekkür: Bu yazıyı hazırlayan Yigilante Kocagöz'e teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • R. E. Sorge. (2014). Olfactory Exposure To Males, Including Men, Causes Stress And Related Analgesia In Rodents. Nature, sf: pages629–632. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/08/2021 18:09:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2458

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Skeptisizm
Genel Görelilik
Nöron Hücresi
Robot
Obezite
Sars Virüsü
Gıda
Evrim Ağacı Duyurusu
Çeşitlilik
Hekim
Periyodik Tablo
Virüs
Mikrop
Bilim Tarihi
Yaşlılık
Sağlık Bilimleri
Kan Hastalıkları
Hayvanlar Alemi
Ara Geçiş Türleri
Yavru
Seçilim
Göğüs
Tardigrad
İnsan Sağlığı
Filogenetik
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın