Daha Yüksek Testosteron Gerçekten Erkekliği ve Babalığı Güçlendiriyor mu?

Bugünlerde testosteron popüler kültürün ve sosyal medyanın merkezinde yer alıyor. Kas kütlesi kazanmaktan zenginleşmeye ve cinsel egemenlik kurmaya kadar neredeyse her başarının sırrı olarak bu hormon gösteriliyor. Çevrim içi platformlarda erkekler sürekli hormon düzeylerini ölçtürmeye ve testosteronlarını mümkün olan en üst sınıra taşımayı hedefleyen testosteron maksimizasyonu akımına katılmaya teşvik ediliyor.

Bu eğilim siyaset sahnesinde de karşılık buluyor. Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanı Pete Hegseth "savaşçı kabiliyetini yeniden tesis etme" gerekçesiyle 30 yaşın üzerindeki ordu personeline testosteron taraması yapılması talimatını verdi. Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr. ise Amerikan erkekliğinde yaşandığı öne sürülen çöküşe karşı bir çözüm olarak testosteron replasman tedavisini önerdi.

Ancak yüksek testosteron her zaman iyi bir şey anlamına gelmiyor. Amerikalı klinik psikolog Darby Saxbe tarafından kaleme alınan Dad Brain: The New Science of Fatherhood and How it Shapes Men’s Lives başlıklı yeni kitap, ezberleri bozan ferahlatıcı bir bilimsel bakış açısı sunuyor. Saxbe'nin aktardığına göre erkeklerin yaşamını en derinden değiştiren dönüm noktası (baba olmak), onların testosteron düzeyini doğal olarak düşürüyor, dahası bir baba ebeveynlik sürecine ne kadar çok dahil olursa bu hormon seviyesi de o kadar çok azalıyor.

Yirmi yıllık bilimsel araştırmalara ve yazarın babalığa adım atan erkekler üzerinde yürüttüğü beyin görüntüleme çalışmalarına dayanan bu eser, babalığın erkekleri hem hormonal hem de nörolojik açıdan ne denli köklü bir biçimde değiştirdiğini gözler önüne seriyor.

Yüksek Testosteron İyi Bir Babalık Anlamına Gelmiyor

Erkeklere dışarıdan hormon vererek onları "yeniden maskülenleştirme" çağrıları temelde tek bir varsayıma dayanıyor: Testosteronun erkekliğin ayar düğmesi olduğu ve bu düğmenin sonuna kadar açılmasının erkeği daha üstün kılacağı inancı. Fakat "daha fazla testosteron, daha fazla erkeklik" fikrinin temelindeki büyük kusur, biyolojik süreçlerin nadiren bu kadar basit işlemesidir. Biyolojik mekanizmalar çoğunlukla negatif geri bildirim döngüleriyle çalışır.

Dahası testosteron düzeylerinin bir erkeğin yaşamına ve çevresel koşullarına doğrudan yanıt verdiğini biliyoruz. Vücuda enjeksiyon veya jel yoluyla dışarıdan testosteron takviyesi yapmak, kişiyi güvenilir bir biçimde daha saldırgan veya rekabetçi kılmıyor; bu tür müdahaleler daha fazla başarı veya zafer de getirmiyor. Baskın ve toplum nazarında başarılı görülen erkeklerin genellikle daha yüksek testosterona sahip olduğu doğru, sosyal medyadaki erkek odaklı toplulukların fark ettiği bu korelasyon gerçektir. Fakat bu durumun altında yatan neden tamamen durumsaldır.

Bir yarışmayı kazanmak ya da statünüze yönelik bir meydan okumayla karşılaşmak testosteronu yükseltir, kaybetmek ise onu düşürür. Dolayısıyla testosteron bir erkeğin koşullarını değiştiren bir kaldıraçtan ziyade, içinde bulunduğu şartları kaydeden bir gösterge paneline benzer.

İnsanlar üzerindeki testosteron araştırmalarını kapsayan ve 15.000'den fazla bireyin incelendiği en kapsamlı derleme çalışması, bir erkeğin mevcut hormon seviyesinin saldırganlığını neredeyse hiç öngöremediğini ortaya koydu. Dahası bir erkeğe fazladan testosteron vermek, sergilediği saldırganlık düzeyinde ölçülebilir hiçbir fark yaratmıyor. Testosteron ancak bir erkek zaten bir rekabetin içindeyse anlam kazanmaya başlıyor. Hormon statü arayışını tetikliyor fakat statünün ne anlama geldiğini içinde yaşadığımız toplumsal bağlam belirliyor.

Testosteron savunucularının görmezden geldiği çarpıcı ve rahatsız edici bir gerçek bulunuyor: Vücuda aşırı miktarda testosteron enjekte edildiğinde beyin, testislere kendi hormonunu üretmesini söyleyen sinyalleri kesiyor. Bunun doğrudan sonucu ise sperm üretiminde görülen dramatik düşüştür. Bu etki öylesine güçlüdür ki Dünya Sağlık Örgütü bu yöntemi bir dönem erkek doğum kontrol yöntemi olarak bile denedi. Haftalık testosteron enjeksiyonu yapılan 271 erkeğin yaklaşık üçte ikisinde sperm üretimi tamamen durdu, bu erkeklerin partnerleri arasında bin ayı aşkın bir süre boyunca yalnızca tek bir gebelik kaydedildi.

Genç erkeklere erkekliğin özü olarak pazarlanan bu hormon, vücuda dışarıdan ve gereğinden fazla alındığında onların baba olmasını engelleyen son derece etkili bir araca dönüşüyor. Pek çok canlı türünde erkek testosteron seviyesi bölge savunması ve çiftleşme rekabeti sırasında yükselirken ebeveynlik evresine geçildiğinde düşüşe geçiyor. Yaşam döngüsünün tamamında yüksek seyreden testosteron, bir erkeğin yuvasında kalıp iyi bir baba olmasına katkı sağlamıyor.

Çocuklarımızla Kurduğumuz Bağ Beynimizi Değiştiriyor

Dad Brain, erkeklerin yaşam döngüsüne dair önemli içgörüler sunarak erkeği bir bütün olarak ele almamıza olanak tanıyor. Kitap, gerçekleşen birtakım fizyolojik değişimler sayesinde erkeklerin fazladan testosteronun asla sunamayacağı derin bir anlam ve amaç duygusu kazandığını gösteriyor. Saxbe, Madrid'deki meslektaşlarıyla birlikte Barselona'da ilk kez baba olacak 20 erkeğin beynini hem partnerleri hamile kalmadan önce hem de doğumdan iki ay sonra taradı. Bu erkeklerin beyin yapıları, çocuğu olmayan 17 erkeğin verileriyle karşılaştırıldı. Elde edilen bulgulara göre yeni babalar kortikal gri cevher hacmi kaybetti, beynin daha derin yapıları ise korundu. Los Angeles'taki ikinci bir katılımcı grubunda da birebir aynı örüntü gözlendi.

Eşlerinin hamileliği boyunca ve doğumdan altı ay sonra yeniden taranan 38 yeni babanın incelendiği sonraki bir araştırma, bu tabloyu daha da ileri taşıdı: Henüz doğmamış bebekleriyle en güçlü bağı kuran ve işten daha uzun süre ebeveynlik izni almayı planlayan erkekler, en fazla beyin hacmini kaybedenler oldu. Yapılan analizler, yeni babaların kadınların beyninde küçülen bölgelerin birçoğunda gri cevher kaybettiğini ortaya koydu. Saxbe bu durumu annelerde görülen değişimlere benzeterek açıklıyor: Ebeveynliğin meşakkatli sorumlulukları başladığında "incelmiş bir beyin" bilgiyi çok daha verimli biçimde işleyebiliyor. Saxbe bu bulguyu kitabında şöyle aktarıyor:

Babaların henüz eşleri hamileyken bile çocuklarıyla kurdukları bağın gücünün, beyinlerindeki değişimleri öngördüğünü saptadık. Anne karnındaki bebekleriyle daha güçlü bir bağ hisseden ve daha fazla ebeveynlik izni almayı uman baba adaylarının korteksinde daha belirgin bir beyin hacmi kaybı görüldü [...] Küçülen baba beyni, ebeveynliğe yönelik daha yüksek bir hazırlık düzeyini yansıtıyordu.

Erkekler gri cevherdeki bu azalmanın yanı sıra daha bebek dünyaya gelmeden önce testosteron düşüşü de yaşıyor. Bir araştırmada Saxbe ve psikolog Robin Edelstein, ilk gebeliklerini yaşayan 27 çifti takip etti ve babaların testosteron seviyesinin düzenli olarak azaldığını tespit etti; 36. haftadaki seviye 12. haftadakine kıyasla yaklaşık %17 daha düşüktü. Seviyeleri en çok düşen erkekler kendilerini sürece çok daha bağlı ve adanmış hissettiklerini belirtti; partnerleri de bu babaları doğum sonrasında daha destekleyici olarak nitelendirdi. Uykusuz gecelerden aylar önce başlayan bir değişimi yalnızca uyku eksikliğiyle açıklamak mümkün görünmüyor.

İdeal Babalık Anlayışı Toplumun Beklentilerine Göre Değişiyor

Babalığa hazırlanan ve ardından baba olan erkeklerde gözlenen bu süreçler, bir erkeğin hormon testleri yaptırarak veya testosteron tedavisi alarak babalığa giden yolu "optimize edemeyeceğini" gösteriyor. Nitekim Saxbe en iyi babalardan bazılarının en düşük testosteron seviyelerine sahip olduğunu da ortaya koyuyor. Örneğin Kongo Havzası'nda yaşayan, dokunmaya ve duygusal bağa değer veren, iyi bir babayı kısmen toplulukla paylaşma istekliliği üzerinden değerlendiren eşitlikçi avcı-toplayıcı BaYaka halkında en iyi baba olarak görülen erkekler en düşük testosterona sahiptir.

Komşu köylerde yaşayan Bandongo halkında ise durum tam tersidir. Antropolog Lee Gettler tarafından son derece ataerkil, rekabetçi ve hiyerarşik olarak tanımlanan bu balıkçı ve çiftçi toplumda aile geçindirmek tehlikeli fiziksel işler anlamına geliyor; babalar büyük çocuklarına balık tutmayı, avlanmayı ve arazi açmayı öğretiyor. Bu toplumda en yüksek takdiri toplayan babalar aynı zamanda en yüksek testosteron düzeyine sahip olanlardır. Karşımızda aynı hormon bulunuyor, fakat her toplumun erkeklerinden ne beklediğine bağlı olarak biçimlenen taban tabana zıt iki ayrı ideal yer alıyor.

Saxbe tartışmayı yalnızca tersine çevirip basitleştirmeme konusunda da son derece temkinli yaklaşıyor. İncelenen 149 çiftin yer aldığı bir araştırmada doğumdan dokuz ay sonra testosteronu daha düşük olan babalar daha fazla depresyon belirtisi bildirdi ancak bu babaların partnerleri daha az depresyon belirtisi gösterdi. Öte yandan akşam saatlerindeki testosteron seviyesi daha yüksek olan erkeklerin eşleri, doğumdan sonraki dokuzuncu ve on beşinci aylarda daha fazla depresif belirti gösterdiğini ve dolayısıyla ilişkilerinden daha az tatmin olduğunu bildirdi.

Kitabın ulaştığı nihai sonuç oldukça nettir: Erkeklerin testosteron seviyesini takviye etmeye veya değiştirmeye yönelik dış müdahaleler, tüm aile için öngörülemeyen sonuçlar doğurabilir. Saxbe doğum sonrasındaki bu hassas dengeyi şu sözlerle özetliyor: "Doğum sonrasında testosteron söz konusu olduğunda kadın için iyi olan şey erkek için pek de iyi olmayabiliyor."

Hormonların bu karmaşık dünyasında emin olabileceğimiz bir şey varsa o da testosteronun tek başına erkeği erkek yapmadığıdır, hele ki iyi bir baba hiç yapmadığıdır.