Çocukotu (Otanthus maritimus)

Gözlem Bilgileri

Bursa'nın Karacabey ilçesine bağlı Yeniköy sahilinde (Türkiye'nin en büyük Longoz Ormanlarından birisine yakın bir alanda) gözlemlenmiştir. Bölge deniz seviyesinde olup sahil kısmı bolca dikenli bitkilere ev sahipliği yapmaktadır.

Ali Emir Orhan

Tanım ve Genel Bilgileri

Çocukotu, sarı çocukotu, santolina katranı gibi yöresel adlar ile anılan; Papatyagiller (Asteraceae) ailesi, Otanthus cinsinin bilinen tek türü olan ''Otanthus maritimus'' adlı kum bitkisidir. Kuru ve güneşli toprakları özellikle kumsalları sever. Soğuk hava ve donlara dayanıklıdır. Boyu 15-25 cm kadar olabilir. Yapraksı ve yoğun kümeler halinde olup mızrak uçlu keskin dikdörtgen şeklinde yaprakları vardır. Açık sarı renginde çiçekler açar. Mayıs-Kasım ayları arasında çiçek açma mevsimi olsa da kesin bir zaman aralığı söylemek yanlış olur. Odunsu bir gövdeye sahip olabilir. Çok yıllık (yaşam süresi en az üç yıl olan) yabani bir bitkidir.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Otanthus cinsinin bilinen tek türüdür. Papatyagiller (Asteraceae) ailesi Achillea cinsinden ''Achillea maritima'' adı ile sinonim (eş anlamlı) dır. Bu durumda ''Otanthus maritimus'' türü hem Archillea cinsine hem de Otanthus cinsine özgü özellikleri vardır. Sinonim (eş anlamlı) olmak canlıların latince isimlerinin birden fazla olması anlamına gelir.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Güney İrlanda'dan İspanya'ya Kadar Atlantik Dahili, Akdeniz Kıyıların da sıklıkla görülmektedir. Kuzey Afrika ve Kafkasya ülkelerinde de bulunabilir. Türkiye'de Trakya, Doğu ve Batı Anadolu, Marmara kıyılarında daha sık rastlanmaktadır. Bitkinin bilinen bir hastalığı veya paraziti yoktur.

Ali Emir Orhan

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Sınırlı alanlarda küçük popülasyon olması ve kıyı bölgelerinde turist sayılarının artması, tahrip olmasına ve çoğalmasına engel olmaktadır. Avrupa ülkelerinin birçoğu riskli grup uyarısı yapmakta ve gerekli önlemlerin alınması için çalışmaktadır. Türkiye için ciddi bir risk söz konusu değildir.

Britanya Adaları Soyu Tükenmiş Bitkilerin Listesin'de 1936 sonrası gözlemlenemediği lakin İrlanda da rastlanabileceği belirtilmektedir. İngiltere için son kayıtlar 1933 yılında Cornwall da, 1936'da Scilly Adaları'ndan alınmıştır.^[4] Malta'da Flora, Fauna ve Doğal Yaşam Alanlarını Koruma Yönetmeliği LN311/2006 yasal bildiriminin III ve VI. bölümünün ''B-4437'' numaralı sayfasında sıkı korunan türler kapsamında ele alınmıştır.^[3] Bulgaristan Cumhuriyeti Kırmızı Veri Kitabın'da bitkinin korunması için acil eylem planının hazırlanması ve mevcut popülasyonların korunması için etkili önlemlerin uygulanması gerektiği uyarısı yapılmaktadır.^[2]

IUCN Kırmızı Liste tarafından Kritik Tehlikede, yani Critically endangered (CR) olarak sınıflandırılır. Sınıflandırma tam olarak ''CR B2ab (ii, iii, iv)'' olarak yapılmıştır.^[2] -B- bölümünün 2 numaralı bendinin ''a'' şıkkının gerekli yerini detaylandırmak gerekirse ciddi derecede parçalanmış veya sadece tek bir yerde bulunma riski anlamına gelir. -B- bölümünün 2 numaralı bendinin ''b'' şıkkının gerekli yerinde ise habitat alanının, yayılışı veya niteliği, yerlerin veya alt-popülasyon sayısında gözlenen, çıkarsanan veya öngörülen bir süregelen düşüş olduğu anlamına gelmektedir.

Ali Emir Orhan

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Sinonim ismi olan Achillea adını Yunan mitolojinde en büyük savaşçı olarak geçen Kahraman Aşil'den (Achilles) almıştır. Efsaneye göre, Aşil (Achilles) askerlerin yaralarını tedavi etmek için kendisi de Archillea cinsi olan civanperçemi bitkisini kullanmıştır. Bazı ülkelerde asker otu olarak da bilinmesinin nedeni bu mitolojiye dayanan hikayedir.

Bitkinin esansiyel yağlarının farmakolojik aktivitesi, özellikle antifungal ve antienflamatuar özelliklerine önemli bilgiler fark edilmiştir. Bu nedenle, özellikle mantar ve enfeksiyon iltihaplanmaları ile ilgili olan, hoş koku ile birleştirilen yararlı etkileri ve hastalık önleme kullanımları, kozmetik ve ilaç endüstrilerinde uygulanması için araştırılması tavsiye edilmiştir.^[7] Bitki yağının güçlü antibakteriyel ve antifungal aktiviteler yaptığını kanıtlanmıştır. Candida albicans, Botrytis cinerea, Rhizoctonia solani mantarlarına karşı antifungal etki göstermiştir.^[6] Staphylococcus aureus ve Campylobacter jejuni'ye karşı antibakteriyel etki göstermiştir.^[8]

Yağ krizantenon, filifolon, artemisil asetat, krizantenil asetat ve a-pinen içerir doğada hoş bir koku taşıyan en önemli doğal krizanten kaynaklarındandır.

Etimoloji

Otanthus cinsi ismi Yunanca otos (kulak) ve anhos (çiçek) kelimelerinden türetilmiştir. Yunanca kulak çiçekli (Korolla’nın küçük bir kulağa benzemesine işaret eder); tür adı ise Latince denize yakın anlamına gelir.^[5] Achillea cinsi ismini Yunan mitolojinde en büyük savaşçı olarak geçen Kahraman Aşil'den almıştır.^[9]