Çift Toynaklılar (Artiodactyla)
/old/content_media/82184b0e9a49b2c031a264af339a3c86.jpg)
- Taksonomi
- Taksonomi
- Bilimsel Adı Artiodactyla
- Halk Arasındaki Türkçe Adı Çift Toynaklılar
- Halk Arasındaki İngilizce Adı Even-Toed Ungulate
- Üst Alan (Superdomain) Neomura
- Alan (Domain) Ökaryotlar (Eukaryota)
- Alem (Kingdom) Hayvanlar (Animalia)
- Alt Alem (Subkingdom) Gerçek Dokulular (Eumetazoa)
- Klad Parahoxlu Hayvanlar (Parahoxozoa)
- Klad İki yanlı simetrili hayvanlar (Bilateria)
- Klad Nephrozoa
- Üst Şube (Superphylum) İkincil Ağızlılar (Deuterostomia)
- Şube (Phylum) Kordalılar (Chordata)
- Klad Olfactores (Olfactores)
- Alt Şube (Subphylum) Omurgalılar (Vertebrata)
- Aşağı Şube (Infraphylum) Gerçekçeneliler (Gnathostomata)
- Klad Kemikli balıklar (Osteichthyes)
- Klad Sarcopterygii
- Klad Tetrapodomorpha
- Klad Eotetrapodiformes
- Klad Elpistostegalia
- Klad Stegocephali
- Klad Dört Bacaklılar (Tetrapoda)
- Klad Reptiliomorpha
- Klad Amniyot (Amniota)
- Klad Sinapsitler (Synapsida)
- Klad Eupelycosauria (Eupelycosauria)
- Klad Sphenacodontia (Sphenacodontia)
- Klad Sphenacodontoidea (Sphenacodontoidea)
- Klad Terapsitler (Therapsida)
- Klad Teriyodontlar (Theriodontia)
- Klad Eutheriodontia (Eutheriodontia)
- Klad Sinodontlar (Cynodontia)
- Klad Epicynodontia (Epicynodontia)
- Klad Eucynodontia (Eucynodontia)
- Klad Probainognatiyenler (Probainognathia)
- Klad Prozostrodontia (Prozostrodontia)
- Klad Mammaliamorpha (Mammaliamorpha)
- Klad Mammaliaformes (Mammaliaformes)
- Sınıf (Class) Memeliler (Mammalia)
- Klad Theriimorpha (Theriimorpha)
- Klad Theriiformes (Theriiformes)
- Klad Trechnotheria (Trechnotheria)
- Klad Cladotheria (Cladotheria)
- Klad Tribosphenida (Tribosphenida)
- Alt Sınıf (Subclass) Doğuran Memeliler (Theria)
- Klad Eteneliler (Eutheria)
- Takım (Order) Çift Toynaklılar (Artiodactyla)
- Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
Bu Makalede Neler Öğreneceksin?
Bu bölümü yapay zekâ hazırlar.- Çift toynaklılar, daima çift sayıda (2 veya 4) parmak taşır ve hipopotamlar, develer, zürafalar gibi türleri içerir; atlar ve zebralar ise tek toynaklıdır.
- 220'den fazla türü kapsayan çift toynaklılar, balinalar ve yunuslarla birlikte Cetartiodactyla taksonunda toplanır ve en eski fosilleri 53 milyon yıl öncesine dayanır.
- Çift toynaklılar, Avustralya ve Antarktika hariç tüm kıtalarda orman, çayır ve çöl gibi farklı habitatlarda yaşayabilir, genellikle otçul ve hepçil beslenirler.
Tanım ve Genel Bilgiler
Adından da anlaşılacağı gibi daima 2 veya 4 parmak (çift sayıda) bulundurmaları ile sınıflandırılmışlardır. Fosil kalıntıları bulunan akrabalarında baş parmak tırnağı da görülmektedir, ama günümüzde varolan çift toynaklılarda yoktur. İkinci ve beşinci parmakları türden türe farklılık gösterir. Su aygırlarında hala büyük ve kullanışlı bir beşinci parmağa sahiptir, ama çift toynaklıların çoğunda küçülmüştür ve hatta yere bile değmez. En meşhur çift toynaklılardan bazıları hipopotamlar, develer, zürafalar antiloplar, boğalar, keçiler, lamalar, alpakalar, geyikler ve domuzlardır. Atlar, zebralar, gergedanlar ve tapirler tek toynaklı (Perissodactyla) olduğu için bu takımda sınıflandırılmazlar.
Evrimsel Tarih ve Taksonomi
Plasentalılar (Eutheria) alt sınıfında bulunan ve 220'den fazla tür barındıran memeli takımıdır. Ayrıca Cetacea takımındaki yunus ve balina gibi memeli deniz hayvanları da bu takımdan evrimleşmiştir. Bu yüzden Cetacea ve Artiodactyla takımı, filogenetik olarak Cetartiodactyla isimli ortak bir taksonda resmedilir. Hatta hipopotamlar, diğer üyelere nazaran balinalara daha yakın olduğu için bu parafiletik takımın hatalı bir sınıflandırma olduğu düşünülür.
En eski fosil kayıtları Eosen'e (53 milyon yıl önce) uzanır. Bütün kıtalarda eş zamanlı olarak keşfedildikleri için, hangi kıtadan doğrudan köken aldıkları hakkında bir şey söylenemiyor. En iyi bilinen örneği Diacodexis cinsi tavşan boyutunda ufak otobur memelilerdir. Kendisinin ilk olarak 55 milyon yıl önce görülmeye başlanmış olduğu ve 9 milyon yıl önce soyu tükendiği düşünülüyor.
Ekolojik Dağılım ve Habitat
Avustralya ve Antarktika dışında bütün kıtalara yayılmışlardır. Ormanlardan ve çayırlardan çöllere kadar birçok habitatta yaşayabilirler.
Davranış ve Etoloji
Bazıları sosyal gruplar halinde yaşarken, bazıları yalnız yaşamayı sever. Tek erkekli harem gruplarda yaşayan türleri de, karışık sosyal gruplar halinde yaşayanları da mevcuttur. Bölgelerini salgıları ile işaretleyerek oldukça savunmacı tavır sergilerler.
Diyet ve Metabolizma
Bu taksondan evrimleşen deniz memelilerini saymazsak hepçil ve otçul ağırlıklı beslenirler.
İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar
Boynuzlular (Bovidae) ailesi, insanlar için ticari önem taşımaktadır.
Etimoloji
Antik Yunanca artios "çift", dactyla ise "toynak/tırnak" demektir.
- Tebrikler!2

- Mmm... Çok sapyoseksüel!1

- Muhteşem!0

- Bilim Budur!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Bilimsel bir hata mı gördün?
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 03:54:22 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/7440
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.