Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Cengiz Han Kimdir? Moğol İmparatorluğunun Kurucusu Temuçin, Nasıl "Cengiz Han" Oldu?

Cengiz Han Kimdir? Moğol İmparatorluğunun Kurucusu Temuçin, Nasıl "Cengiz Han" Oldu? Wikimedia Commons
Cengiz Han portresi.
6 dakika
20,971
Tüm Reklamları Kapat

Cengiz Han, 13. yüzyılın en büyük savaşçılarındandır ve tarihin en büyük kara imparatorluğunu kurmuştur. Öyle ki, Cengiz Han tarafından kurulan Moğol İmparatorluğu, 1206 yılında Asya'nın çoğunu ve Avrupa'nın bir kısmını kaplıyordu.

Bu başarılarına karşın Cengiz Han hakkındaki bilgilerimiz epey kısıtlıdır. Ecole de Louvre'den Profesör Jean-Paul Roux, Cengiz Han ve Moğol İmparatorluğu adlı kitabında, Cengiz Han'ın görünüşüyle alakalı kesin bir bilgi olmadığını belirtmiştir.[1] Bu durumun nedeni olarak, Cengiz Han'a ait bir çizim ya da portrenin günümüze kadar ulaşamamasını göstermiştir. Ayrıca Cengiz Han'ı resmeden eserler, ya Cengiz'in ölümünden çok sonra yapılmış ya da aynı dönemde yaşamalarına rağmen Cengiz Han'ı hiç tanımayan ressamlar tarafından çizilmiştir.

Moğollara yazı sistemi Uygurların fethinden sonra gelmiştir. Bu nedenle Moğol İmparatorluğu'na dair pek az yazılı belge mevcuttur. Günümüze ulaşan belgelerin büyük bir kısmı da yabancı devletler tarafından yazılmıştır. Moğollar hakkındaki en önemli eserlerden biri olan Moğolların Gizli Tarihi, Cengiz'in ölümünden epey sonra anonim olarak yazılmıştır.[2]

Tüm Reklamları Kapat

Cengiz Han Hangi Tarihler Arasında Yaşadı?

Cengiz Han'ın tam olarak hangi tarihte doğduğu kesin olarak bilinmese de tarihçiler M.S 1160 civarını işaret etmektedir. Ölümü ise savaşçı kişiliğini yansıtır bir biçimde Ağustos 1227'de Tangut halkına yaptığı bir sefer sırasında gerçekleşmiştir. Ölüm nedeni ise muhtemelen hıyarcıklı vebadır.

Cengiz Han, kaplan avlıyor.
Cengiz Han, kaplan avlıyor.
Wikimedia Commons

Erken Yaşamı ve Evliliği

Temuçin (Cengiz Han) doğduğunda Moğolistan ayrık kabilelerce yönetiliyordu ve birleşik değildi. Hindistan'daki Aligarh Müslüman Üniversitesi Profesörü Syed Anwarul Haque Haqqi, Temuçin'in babası Yesüge için şunları söylemiştir:[3]

40.000 aileyle çadırın efendisi ve lideriydi. Büyük kardeşleri bile onu liderleri olarak görür ve Borjigin klanının lideri kabul ederdi.

Moğolistan'da o tarihlerde yaygın olan bir uygulamanın sonucunda Temuçin'in annesi Hoelun, babasının klanının ele geçirilmesiyle birlikte Yesüge ile evlenmek zorunda kalmıştır. Çift, bu zaferi kutlamak için çocuklarının ismini Temuçin koymuştur. Yeni doğan bir çocuğa uğur getirmesi için böyle isimler koymak o zamanın Moğolistan'ında yaygın bir gelenektir.

Temuçin'in "Cengiz Han" ismini alması ise 1206 yılında Moğol İmparatorluğu'nu kurmasıyla olmuştur. Büyük Kurultay, Temuçin'e "Cengiz Han" ya da "Evrensel Hükümdar" unvanını vermiş ve onu Birleşik Moğol Devleti'nin hükümdarı ilan etmiştir.[4]

Tüm Reklamları Kapat

Temuçin'in hayatının ilk yılları hakkında elimizde fazla bilgi yoktur, fakat Haqqi büyüdükçe sert bir kişiliğe dönüştüğünü söyler. Ayrıca zaman geçtikçe diğer beylerle savaşan, sürekli içki içen, düellolarda mücadele eden, silahlarıyla uyuyan biri haline gelmiş ve bozkırın zorlu göçebe hayatına adapte olmuştur.

Kaynaklara göre Temuçin henüz 9 yaşındayken Dai Sechen adlı Jungirat kabilesinin başı olan 10 yaşındaki Börte ile nişanlanmıştır. Bir süre sonra Temuçin, babasının vefatıyla diğer kabile takipçilerinin desteğini kaybetmiş; kalan takipçileriyle birlikte sınırlı bir alandaki otlaklarda yaşamaya başlamıştır. Temuçin 14 yaşındayken kardeşi Bekter'i bir anlaşmazlık nedeniyle öldürmüş ve sonrasında Börte ile evlenmiştir.

Moğol İmparatorluğu'nun sınırları.
Moğol İmparatorluğu'nun sınırları.
Wikimedia Commons

Ordu ve İmparatorluk

Temuçin ve arkadaşı Tuğrul, 1200 yılı civarlarında bugün Moğolistan'da, eskidense Çin'de yaşayan Tatarlara karşı bir sefer düzenlemiş ve 1202 yılında Tatarları mağlup etmiştir. Daha sonrasında anlaşmazlığa düşen Temuçin ve Tuğrul kendi aralarında savaşmış ve savaşın sonunda Tuğrul öldürülmüştür.

1206 yılına gelindiğinde Moğolistan'ın büyük bir bölümü Temuçin'in buyruğuna girmiştir. Henüz Temuçin'e biat etmeyen kabilelere ise baskı uygulanmaktadır. Temuçin artık "Cengiz Han" adını almıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Cengiz bir sonraki seferini Jin hanedanına karşı düzenlemiş ve bu seferle Çin'in kuzeyini ele geçirmiştir. Singapur Ulusal Üniversitesi'nde Tarih Bölümünden öğretim üyesi olan Jinping Wang, 1234 yılında Kuzey Çin'in nüfusunun yapılan savaşlar nedeniyle üçte birine düştüğünü yazmıştır.[5]

Cengiz bu seferin ardından batıya yönelmiş ve Orta Asya'nın içlerine doğru ilerlemiştir. Cengiz Han, 1219 yılında Harzemşah'a karşı bir fetih düzenlemiştir. David Morgan'ın yayınladığı bir makaleye göre bu savaş iç çekişmelerle boğuşan Harzemşah Krallığı'nda o kadar çok ölüm ve yıkıma neden olmuştur ki, küresel karbondioksit emisyonunda küçük bir düşüş yaşanmıştır.[6], [7]

Kuzey Georgia Üniversitesi'nden Orta Avrasya Tarih Profesörü Timothy May'in belirttiği üzere Moğolların savaşlardaki avantajı, kullandıkları atlı birliklerin ve kompozit yayların sağladığı manevra kabiliyetidir.[8] Araştırmalara göre Moğolistan coğrafyasının normalden daha nemli olması daha fazla otlağın bulunmasına ve böylece daha fazla at yetiştirilmesine imkân sağlamıştır.[9]

Cengiz Han portresi.
Cengiz Han portresi.
Wikimedia Commons

Cengiz Han, imparatorluğunu büyüttükçe devlet yönetimde ve organizasyonlarda yenilikler yapmıştır. Columbia Üniversitesi Doğu Asya Dilleri ve Kültürleri Bölümü'nde Yardımcı Doçent olan Morris Rossabi, bu konuda şunları belirtiyor:[10]

Cengiz, Moğolistan'ın ötesindeki toprakları fethettikten sonra daha sofistike bir devlet yapısı ve düzenli bir vergi sistemi kurdu. Esir alınan Türkler, Çinliler ve diğerleriyle birlikte istikrarlı bir sistem geliştirmeye başladı. Bu durum, daha düzenli bir devlet yapısı ve özel görevlerde uzmanlaşmış resmi pozisyonlar oluşmasına katkıda bulundu.

Cengiz Han ayrıca bir yasa ve yönetmelik sistemi geliştirmiştir. 13. yüzyılda yaşamış olan yazar Ata-Malik Cüveyni, bu konuyu şöyle açıklamıştır:[11]

Her durum için bir kural ve her koşul için bir düzenleme getirdi; her suça da bir ceza koydu.

Cengiz Han, aynı zamanda fetihlerden elde edilen ganimetlerin ordu içinde paylaştırılmasını emretmiş ve askerlerin avcılığa yoğunlaşan bir eğitimden geçmesini sağlamıştır. Cüveyni bu durumu şöyle yorumlamıştır:

Tüm Reklamları Kapat

Bu eğitimler sadece bir antrenman değildi; askerlerin avcılığa alışmasını, yay kullanımlarını geliştirmelerini ve zorluklarla başa çıkmalarını sağlamak için yapılıyorlardı.

Cengiz Han, askerlerine seferlerde hiçbir zanaatkara zarar vermemelerini ve din adamlarına da dokunmamalarını emretmiştir. Kendisinden farklı inançlara sahip insanlara saygı duymuştur. Cengiz Han, tarihi kayıtlara göre bir çeşit Moğol Şamanizmi'ne inanmıştır.

Cengiz Han ve eşi Börte.
Cengiz Han ve eşi Börte.
Wikimedia Commons

Ölümü ve Mezarı

Cengiz Han, 1227 yılında Tangutlara karşı düzenlediği bir sefer sırasında ölmüştür. Mezarı hiç bulunamamıştır. Nitekim o tarihlerdeki kayıtlar da mezarın yeri hakkında bir şey söylememektedir.[12]

Cengiz Han'ın ölümünden sonra oğlu Ögeday, Moğol İmparatorluğu'nun başına geçmiş ve 1241 yılında ölene dek hüküm sürmüştür. Ancak Moğollar birleşik kalamamış ve Cengiz'in torunlarından Möngke Han'ın ölümünden sonra 1259'a iç savaşa teslim olarak parçalanmıştır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
35
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 16
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Live Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Roux. (2012). Cengiz Han Ve Moğol İmparatorluğu. ISBN: 9789750822827. Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları.
  • ^ A. Temir. (2010). Moğolların Gizli Tarihi. ISBN: 9789751607522. Yayınevi: Türk Tarih Kurumu.
  • ^ A. H. Haqqi. (2010). Chingiz Khan. ISBN: 9788190891899. Yayınevi: Primus Books.
  • ^ Penn Museum. Modern Mongolia: Reclaiming Genghis Khan. Alındığı Tarih: 20 Mayıs 2023. Alındığı Yer: Penn Museum | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Wang. (2018). In The Wake Of The Mongols: The Making Of A New Social Order In North China, 1200-1600. ISBN: 9780674987159. Yayınevi: Harvard University Press.
  • ^ D. O. Morgan. (2018). The Coming Of The Mongols. ISBN: 9781788312851. Yayınevi: I.B. Tauris.
  • ^ S. Pappas. Mongol Invasion In 1200 Altered Carbon Dioxide Levels. (8 Şubat 2011). Alındığı Tarih: 23 Mayıs 2023. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. May. The Mongols (Past Imperfect). ISBN: 9781641890946.
  • ^ S. Pappas. Wet Climate May Have Fueled Mongol Invasion. (20 Temmuz 2012). Alındığı Tarih: 23 Mayıs 2023. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ W. W. Fitzhugh. Genghis Khan And The Mongol Empire. ISBN: 9780295989570.
  • ^ A. A. M. Cüveyni. (2013). Tarih-I Cihan Güşa. ISBN: 9789751627155. Yayınevi: Türk Tarih Kurumu Yayınlari.
  • ^ O. Jarus. Where Is The Tomb Of Genghis Khan?. (12 Haziran 2022). Alındığı Tarih: 23 Mayıs 2023. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/07/2024 18:54:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/14642

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kuyruksuz Maymun
Deniz
Dna
Hastalık Kontrolü
Sağlık Bakanlığı
Hastalık Yayılımı
Hindistan
Sperm
Gıda
Gebelik
Einstein
Damar
Organizma
Erkek
Beslenme Davranışı
Eşey
Kimyasal Element
Karar
Bilgi
Öğrenme Alanı
Hızlı
Filogenetik
Grup
İmmünoloji
Sars Mers
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
O. Jarus, et al. Cengiz Han Kimdir? Moğol İmparatorluğunun Kurucusu Temuçin, Nasıl "Cengiz Han" Oldu?. (23 Mayıs 2023). Alındığı Tarih: 20 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/14642
Jarus, O., Yüzüak, E., Alparslan, E. (2023, May 23). Cengiz Han Kimdir? Moğol İmparatorluğunun Kurucusu Temuçin, Nasıl "Cengiz Han" Oldu?. Evrim Ağacı. Retrieved July 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/14642
O. Jarus, et al. “Cengiz Han Kimdir? Moğol İmparatorluğunun Kurucusu Temuçin, Nasıl "Cengiz Han" Oldu?.” Edited by Eda Alparslan. Translated by Enes Yüzüak, Evrim Ağacı, 23 May. 2023, https://evrimagaci.org/s/14642.
Jarus, Owen. Yüzüak, Enes. Alparslan, Eda. “Cengiz Han Kimdir? Moğol İmparatorluğunun Kurucusu Temuçin, Nasıl "Cengiz Han" Oldu?.” Edited by Eda Alparslan. Translated by Enes Yüzüak. Evrim Ağacı, May 23, 2023. https://evrimagaci.org/s/14642.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close