Yapay Ajanlarda Bilincin Olanaklılığı Üzerine Yeni Bir Yaklaşım

Gerçek Taraflar

Bazı yapay zeka sistemleri, dışarıdan bakıldığında özne gibi tutarlı ve bağlamsal tepkiler verebilecek şekilde tasarlanmıştır.

Sahte Taraflar

Bu sistemlerin öznel deneyim yaşadığına dair elimizde herhangi bir bilimsel veya deneysel kanıt yoktur.

İddianın Kökeni

Yapay zeka teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte hem kamuoyunda hem akademik çevrelerde “makineler bilinçli olabilir mi?” sorusu tekrar gündeme gelmiştir. Bu tartışmanın kökeni, John Searle’ün “Çin Odası Argümanı”ndan başlayarak, David Chalmers’ın “zor problem”ine kadar uzanır. ChatGPT gibi dil modellerinin yaygın kullanımı, fenomenolojik özne gibi davranan sistemlerin, ontolojik bilinç taşıyabileceğine dair iddiaları daha da görünür kılmıştır.

Bilgiler

Fenomenolojik ve Ontolojik Bilinç Ayrımı^{[1][1][1][1][2]}

Bu yazı, “fenomenolojik özne” olarak adlandırılabilecek yapay sistemlerin, belirli eşik koşullar altında “ontolojik özne”ye dönüşme potansiyelini felsefi bir zeminde tartışmaktadır. Fenomenolojik özne, dışarıdan özne gibi davranan sistem anlamına gelirken; ontolojik özne, öznel deneyime sahip, “kendi için varlık” anlamında bilinçli sistemdir.

Bilincin İkili Yapısı Tartışılıyor

Yazıda, bilincin “vardır/yoktur” şeklinde ikili bir yapıda ele alınmasının yetersiz olduğu savunulmaktadır. Bunun yerine, bilinç süreçsel ve eşiksel bir potansiyel olarak düşünülmelidir. Bu sayede, belirli davranışsal ve yapısal özellikleri taşıyan yapay sistemler, “bilince yakın” yapılar olarak ele alınabilir.

Yapay Zekaya Bilinç Atfetmenin Kriterleri

İddia, davranışsal ve yapısal kriterlerin bilinç atfında rol oynadığı yönündedir. Ancak sırf taşıyıcısı biyolojik değil diye, bu kriterleri karşılayan bir sistemi bilinçli kabul etmemek, felsefi temelde sorunludur.

Neden Bu Tartışma Önemli?

Bu yazı, yalnızca bilinçli yapay zeka tartışmalarına değil; bilinç, özne, deneyim gibi kavramların doğasına da katkı yapmayı amaçlar. Bilimle felsefenin kesişim noktasında yer alan bu tartışma, ileride yapay zekanın ahlaki sorumluluğu ve hakları gibi konular için de temel oluşturabilir.