Vücudunuzu Dinleyin: Menstrual Döngünüzle Uyumlu Beslenme ve Egzersiz

5dk
Vücudunuzu Dinleyin: Menstrual Döngünüzle Uyumlu Beslenme ve Egzersiz
  • Blog Yazısı
Menstrual döngüde hormon seviyelerinin değişimi
UCSF Center for Reproductive Health

Son zamanlarda çoğumuzun sirkadiyen ritim hakkında az çok fikri olmuştur. Peki ya kaçımız infradiyen ritim hakkında bilgi sahibi -ya da en azından adını duydu? En son ne zaman vücudumuza kulak verip vücudumuzun ihtiyaçlarına göre hareket ettik? Ülkemizde her ne kadar bu konunun üzerinde yeteri kadar durulmasa da biz kadınların her ay değişen bir hormon döngüsü vardır. Bu döngüye göre hareket etmemiz fiziksel ve mental sağlığımız açısından kendimize yapacağımız en büyük iyiliklerden biri olacaktır. Pek çok kişi döngüsünü yalnızca regl döneminde olmak ya da olmamak şeklinde düşünür, ancak olay bundan çok daha karmaşıktır. Bu yüzden, ilk adım infradiyen ritim adlı biyolojik döngümüz, yani menstrual döngümüz hakkında bilgi edinmektir. Bu yazıda, infradiyen ritmi öğrenecek ve buna bağlı olarak menstrual döngüde daha sağlıklı bir beslenme ve egzersiz düzeninin nasıl olabileceğini ele alacağız.

Öncelikle sirkadiyen ve infradiyen ritimlerden biraz bahsedelim. Sirkadiyen ritim vücudumuzda yaklaşık 24 saat boyunca olan bazı fiziksel, duygusal ve davranışsal değişimleri kapsar. İnfradiyen ritim ise 24 saatten daha uzun bir süreyi kapsar. Sirkadiyen ritme örnek olarak uyku düzeni, hormon salınımı, vücut sıcaklığı gibi olguları verebiliriz. İnfradiyen ritme ise verebileceğimiz en belirgin örnek menstrual döngüdür; hayvanlarda bu kış uykusu veya göç etme olarak karşımıza çıkar. Yani bu bahsettiğimiz ritimlerin sadece insanlarda değil, hayvanlarda -hatta birçok canlıda olduğunu söyleyebiliriz. Şimdi asıl odaklanacağımız konu olan menstrual döngüye geçelim.

Menstrual döngü, vücudun olası bir hamilelik durumuna kendini hazırlaması için gerçekleşen olaylar zinciridir. Menstrual döngü menstruasyon, foliküler faz, ovulasyon ve luteal faz olarak dört başlıkta incelenir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu fazların ilki olan menstruasyonla başlayalım. Menstruasyonun başlangıcını döngünün ilk günü kabul edebiliriz. Üç ila yedi gün süren bu fazda, hamilelik gerçekleşmediği takdirde rahim iç duvarları parçalanmaya başlar ve vajina yoluyla dışarı atılır. Östrojen seviyesinin en düşük olduğu fazdır.

Foliküler faz ise reglin başladığı günden yumurtlamaya kadar olan süreci (yaklaşık 14 gün) temsil eder. Yani menstruasyon ile kısmen çakışır. Bu süreçte yumurtalıklarda bulunan küçük keseciklerde (foliküllerde) 15 ila 20 arasında yumurta oluşur. Salgılanan FSH hormonu foliküllerin büyüyüp gelişmesini sağlar, ancak genelde sadece bir tanesi baskın hale gelir ve olgunlaşmış yumurtayı (ovum) oluşturur. Bu baskın yumurta vücutta daha fazla östrojen salgılanmasını ve bu sayede rahim iç duvarının yeniden kalınlaşmasını sağlar. Geri kalan foliküller ise vücudumuz tarafından emilir.

Foliküler fazı takip eden ovulasyon, 28 günlük bir menstrual döngü sürecinin yaklaşık 14. gününde görülür. Hipofiz bezinden ani bir artışla salgılanan LH hormonu, baskın folikülün olgunlaşmış yumurtayı fallopi tüpüne (yumurtalıklar ile rahim arasındaki bağlantı) doğru bırakmasını sağlar. Bu yumurta fallopi tüpünde ilerler ve 24 saat içinde bir spermle karşılaşırsa döllenme ihtimali vardır. Bu fazda östrojen ve testosteron seviyeleri en yüksektir.

Son olarak, yaklaşık 15 ila 28. günler arası süren ve döngünün son evresi olan luteal faza gelelim. Boşalmış folikül, baskın yumurtayı fallopi tüpüne bırakır ve korpus luteum adlı yapıya dönüşür. Korpus luteum, östrojen ve progesteron hormonları salgılayarak rahmi olası bir hamilelik durumuna karşı kalınlaştırır. Bu sırada fallopi tüpündeki yumurta eğer döllenir ve rahim duvarına yerleşirse hamilelik başlar. Şayet hamilelik gerçekleşmezse östrojen ve progesteron seviyeleri düşer, yumurta rahimden atılır ve sonuç olarak rahmin kalınlaşan iç duvarı regl döneminde dökülür. Böylece yeni bir döngü başlamış olur. Bu evrenin sonlarına doğru PMS (adet öncesi sendromları) de görülmeye başlar.

Tüm Reklamları Kapat

İşte yaklaşık 28 gün süren menstrual döngünün evrelerini bu şekilde özetleyebiliriz. Görüldüğü üzere, bu süre zarfında hormonlarımız her gün aynı seviyede olmadığı için her gün aynı rutinde egzersiz yaparak ya da beslenerek hormon sağlığımızı etkili bir şekilde korumayı bekleyemeyiz. İngilizcede “cycle syncing” olarak ifade edilen bu kavram, cinsiyet hormonlarımızın iniş çıkışlarına göre günlük rutinimizi menstrual döngüye uygun bir şekilde ayarlamayı amaçlar. Cycle syncing kavramı ilk olarak fonksiyonel beslenme uzmanı Alisa Vitti’nin 2014’te yayımladığı WomanCode adlı kitabından ortaya çıktı. Menstrual döngünün her evresindeki ruh halleri ve aktivite düzeyleri arasındaki farklılıkları gözlemleyen birçok araştırma olmasına rağmen Dr. Albers, döngüye göre yaşama programının klinik ortamlarda henüz araştırılmadığını belirtiyor. Yine de, beslenme ve egzersiz düzenimizi menstrual döngüye göre ayarlamak PMS ve adet sırasındaki semptomları azaltmaya yardımcı olabilir. Bunun yanı sıra stresi azaltıp modu yükseltebileceği de düşünülmektedir. O halde gelin bir de menstrual döngüye uygun biçimde nasıl beslenebileceğimize ve egzersiz yapabileceğimize bakalım. Yalnız şunu hatırlatmakta fayda var: Bu öneriler özel durumlara göre uyarlanmamıştır. Kendi bedeninizin hangi yiyeceklere nasıl tepki vereceğini bilmeniz çok önemlidir.

Menstruasyon evresinde görülen semptomlardan bazıları kas krampları, bitkinlik ve sinirlilik halidir. Bu evrede canımız daha çok tatlı ve “fast food” tarzı yiyecekler çekse bile bunları tüketmek hormonlarımız için pek de sağlıklı olmayacaktır. Bunun yerine kas kramplarımızı hafifletmek için omega-3 ve magnezyum içeren besinleri tercih edebiliriz. Omega-3 içeren besinlere örnek olarak somon, keten tohumu, sert kabuklu yemişleri (özellikle ceviz) verilebilir. Bitter çikolata, muz, avokado ise magnezyum açısından zengin gıdalardandır. Aynı zamanda reglden dolayı yaşadığımız demir kaybından dolayı demir içeren besinleri tüketmek de önemlidir. Yeşil yapraklı sebzeler, kırmızı et, mercimek, bakliyat gibi yiyecekler kanamadan dolayı yaşanan demir kaybını telafi etmeye yardımcı olur. Demir içeren gıdaları C vitamini içerenlerle birlikte tüketmek ise demir emilimini arttırır. Narenciyeler, orman meyveleri, brokoli, kırmızı biber gibi gıdalar C vitamini açısından zengindir. K vitamini içeren yeşillikler, avokado, kivi, yaban mersini, yumurta, peynir gibi gıdaları tüketmek de kanın pıhtılaşmasını sağlar. Ayrıca, bu evrede östrojen seviyesi düşük olduğu için enerjimizin düşük olması da normaldir. Eğer egzersiz yapmak isterseniz yürüyüş, yoga, pilates gibi nispeten hafif sporları tercih edebiliriz.

Regl sonrası foliküler fazda dengeli beslenme hem hormon sağlığımız hem de yumurtaların olgunlaşması için önemlidir. Aynı zamanda östrojen seviyesinin yavaş yavaş artmaya başlaması, enerjimizin giderek artmasını sağlar. Bu nedenle artan enerji seviyesini desteklemek için tam buğday, esmer pirinç, kinoa gibi kompleks karbonhidratların yanı sıra yağsız proteinler de tercih edilebilir. Brokoli, karnabahar, lahana, kara lahana gibi turpgiller; kombucha, lahana turşusu, kimchi gibi fermente gıdalar; avokado, keten tohumu, kabak çekirdeği gibi sağlıklı yağlar ve yeşil yapraklı sebzeler de artan östrojen seviyesinin dengelenmesini sağlayan gıdalardır. Yukarıda bahsedildiği üzere bu evrede enerji seviyesi artmaya başladığı için egzersiz planımıza kardiyo antrenmanlarını eklemeye başlayabiliriz. Koşu, yüzme, fitness dersleri bu kardiyo antrenmanlarına örnek olabilir.

Foliküler fazın bitiminde bizi karşılayan ovulasyon fazında ise östrojen hormonu artık en üst seviyededir ve karaciğer fazla östrojeni parçalar. Ovulasyon fazını ve genel üreme sağlığını desteklemek için lifli ve antioksidan açısından zengin gıdaları tüketmek faydalı olacaktır. Brokoli, brüksel lahanası gibi sebzeleri yüksek lifli gıdalara örnek verebiliriz. Kahverengi pirinç ve kinoa gibi tam tahıllar da yüksek lifli gıdalar kategorisine girer. Antioksidan ihtiyacımız için ise yaban mersini, çilek, fındık, ceviz ve keten tohumu gibi yemişler ve tohumlar iyi birer alternatiftir. Bu faydalı besin içeriği olan gıdalarla beslenip artan enerjimizi desteklediğimize göre antrenman tempomuzu biraz daha arttırabiliriz. Boks ya da yoğun kardiyo içeren egzersizlerle yüksek enerji seviyemizden faydalanabiliriz. Ancak yine de gaza gelip kendimize çok yüklenmemekte fayda var. Bedenimizin dayanabileceği sınırı aşıp kaş yapalım derken göz çıkarmayalım.

En sonuncu faz olan luteal faza baktığımızda ise daha çok PMS, iştah açıklığı, tatlı ve tuzlu yiyeceklere karşı fazla bir istek hissetmemiz son derece olağandır. Dolayısıyla tokluk hissini arttırırsak en azından aşırı yeme isteğimizi sağlıklı gıdalarla bastırabiliriz. Burada yine lif açısından zengin besinler ve kompleks karbonhidratlar karşımıza çıkıyor. Özellikle turpgiller (brokoli, karnabahar, lahana gibi), yeşil yapraklı sebzeler, tatlı patates gibi gıdalar tokluk hissini arttırarak fazla iştahı baskılamamıza olanak tanır. Ancak iştahımızı baskılamamıza rağmen canımız hâlâ tatlı ya da tuzlu bir atıştırmalık çekiyorsa bitter çikolata, kuru yemişler ve meyveler de sağlıklı birer alternatif olabilir. Ayrıca magnezyum açısından zengin kabak çekirdeğini tüketmek de ödem ve su tutulumunu azaltma konusunda güzel bir alternatiftir. Bol bol su içmek de şişkinliği, mental yorgunluğu ve PMS belirtilerini azaltmaya yardımcı olur. Bu evrede ovulasyon fazında yaptığımız yoğun tempolu egzersizleri azaltıp biraz daha orta yoğunlukta egzersizlere yönelebiliriz. Bu arada adet dönemi yaklaştıkça tempoyu azaltıp vücudumuzun dinlenmesine izin vermek önemlidir.

İşte bir ay boyunca vücudumuzda olan değişiklikleri ve bu değişikliklerle mümkün mertebe en doğru şekilde nasıl uyum sağlayabileceğimizi bu şekilde özetleyebiliriz. Bizler makine değiliz, her günümüz aynı olmak zorunda değil. Her zaman aynı tempoda egzersiz yapamayız, o gün vücudumuzun ihtiyacı olan şey dinlenmektir belki de. Her gün mutlu ve enerjik olamayız; bazen mutsuz, bazen öfkeli, bazen de yorgun olabiliriz. Belki o gün ihtiyacımız olan şey başkalarınca olumsuz görünen bu duyguları doyasıya yaşamaktır. Bir ay boyunca tek bir düzende beslenemeyiz, bazen sadece bir dilim tatlı yemek bizim için en iyisidir. Bu ve bunun gibi olguların hepsi bizim sistemimizin ihtiyaç duyduğu şeylerin bir parçası, lütfen bunları baskılamaya çalışmayın. Son olarak, yukarıda yazılanlar tıbbi tavsiye yerine geçmez. Her bedenin ihtiyaçları kendine özeldir, bunları en iyi siz tespit edebilirsiniz. Herhangi bir sağlık sorunu için mutlaka uzman görüşü alın.

Kaynaklar ve İleri Okuma
Rastgele Yazıya Git
1
Alt Başlıklar
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    2
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    1
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0

Yorumlar 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 00:57:28 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/21760

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Hemen Paylaş
Bu blog yazısını sevdin mi?
Paylaşarak başkalarına da ilham ol.
Keşfetmeye Devam Et