Varsayılan İnsan ve Ek Olarak Kadın

Neden kadın olmak çoğu zaman bir ekten ibaret?

Neden mi? Çünkü varsayılan insan kavramı her zaman erkeği kapsıyordu: “patriyarka”. Kadınları ise erkeğe ithaf edilen kelimenin sonuna eklenen bir ekten ibaret görüyorlardı hatta hâlâ görülüyor. Toplum yüzyıllardır erkeği varsayılan insan olarak görmeye alıştığından dolayı bir meslek grubundan bahsettiğimizde bile ilk erkek bir figür akıllarda canlanmakta tabi bu meslek grubu çocuk vb. ihtiyaçları karşılamak için değilse. Örneğin müdür dediğimizde bir erkek akla gelirken, kadın olduğunda kelime değişiyor, “müdire” oluveriyor, sanki kadınlık sonradan eklenmiş bir ayrıntıdan ibaret. Veya bir araba kazası olduğunu varsayalım ve bu kaza haberlerde çıkacak eğer kazayı yapan şoför erkek ise yalnızca “şoför” diye bahsedilirken, kazayı yapan kişi bir kadın ise niçin özellikle “kadın şoför” diye vurgulanıyor? Niçin erkek çoğu zaman belirtmeye gerek duyulmayan “normal”, kadın ise özellikle belirtilen “diğer” oluyor? Bu durum dilin tesadüfi bir özelliği olduğunu pek sanmıyorum. Bu durum, kelimelerin arkasında gizli kalmış ve süregelen toplumsal bir düzenin göstergesi. Patriyarkal toplum yapısında erkek; kamusal alanın, otoritenin, siyasetin merkezinde konumlandırılırken kadın daha çok ev içi rollerle özdeşleştirildi. Güç ve görünürlük erkekle ilişkilendirildikçe “insan” kavramı da zamanla erkek üzerinden tanımlanmaya başladı. Ve bu durum sayesinde zamanla erkek, ayrıca belirtilmeye ihtiyaç duyulmayamayan “varsayılan” hâline gelirken kadın ise erkekler tarafından erkek merkezli kabul edilen alanlara girdiğinde damga yiyen bir konuma gelmiş oldu. Doktor, şoför ya da müdür denildiğinde akıla direkt erkeğin gelmesi; kadın olduğunda ise kelimenin değişmesi veya başına özellikle “kadın” eklenmesi bunun sadece bir yansıması olarak gözler önüne seriliyor. Kadın burada yalnızca bir birey değil, normdan ayrılan “istisna” gibi görülmekte kadın, yüzyıllardır bir özne yerine “öteki” olarak konumlandırılarak yaşam sürmekte.

Günümüzde bu tarz durumlar sadece dil üzerinden değil sosyal medya ve moda kültürü üzerinden de hayatımıza entegre edilmekte kadınlara yüklenen roller artık çoğu zaman baskıyla değil, estetikle pazarlanmakta. Pembe kurdeleler, “clean girl” akımı, “girl math”, “kız neşesi” gibi akımlar; sosyal mecralar üzerinden patriyarkanın üstü örtülü bir şekilde kadınları belirli kalıplar içine sokabilmek için ortaya attığı yeni bir dilden ibaret. Ve gel gör ki birçok insan kadın erkek fark etmeksizin bu düzene uyum sağlamakta bu kavramlar ilk bakışta masum ve eğlenceli görünse de burada kadınlık, bireyin kendisinden çok tüketilebilir bir kimliğe dönüştürülmesinin apaçık örneklerinden biridir. En dikkat çekici noktalardan biri ise kadınların da zamanla bu kalıpları içselleştirmesi ve kendi hayatlarına entegre etmesidir. Çünkü toplumsal normlar yalnızca baskıyla değil övgü ve popüler kültür aracılığıyla da normalleştirilir.

Belki de bazen mesele yalnızca günlük hayatımızda kullandığımız kelimeler değil çünkü bazen bir ek yüzyıllardır süregelen bir bakış açısının küçük bir izi olabilmekte. Kadınlığın sürekli ayrıca belirtilen, tanımlanan ve şekillendirilen bir kimliğe dönüşmesi toplumun hâlâ kimi “insan”, kimi ise “öteki” olarak gördüğünün göstergesidir. Bugün değişen yalnızca pazarlama yöntemleri, dün kadınlık açık kurallarla sınırlandırılırken bugün algoritmalar, trendler ve estetik kalıplar aracılığıyla yeniden şekillendirilmektedir. Ve belki de asıl özgürleşme kadınlığın bir “ek” ya da pazarlanabilir kimlik olmaktan çıkıp yalnızca insan olabilmesiyle başlayacaktır…