Sosyal Psikoloji

Neden Yaptık? Sosyal Psikolojinin Büyüleyici Dünyası

Gün içinde kaç tane karar verdiğinizin farkında mısınız? Hangi tişörtü giyeceğinizden, iş yerindeki bir toplantıda fikrinizi söyleyip söylemeyeceğinize, marketteki iki farklı üründen hangisini alacağınıza kadar birçok seçimle karşı karşıya kalırız. Bu kararların her biri, sadece bizim irademizin bir sonucu gibi görünse de, aslında etrafımızdaki insanların, toplumun ve içinde bulunduğumuz durumun derin etkisi altındadır.

İşte sosyal psikoloji tam da bu noktada devreye giriyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, sosyal psikoloji, insanların düşüncelerinin, duygularının ve davranışlarının, diğer insanların gerçek, hayalî ya da zımnî varlığından nasıl etkilendiğini inceleyen bilim dalıdır. Yani, bir bireyin, çevresindeki sosyal ortamdan nasıl etkilendiğini ve bu ortamı nasıl etkilediğini anlamaya çalışır.

Peki sosyal psikoloji bize ne gibi sorulara cevap bulmamızda yardımcı olur?

* Neden kalabalık bir ortamda bir kişi yere düştüğünde, herkes durup sadece bakabilir? (Seyirci etkisi)

* Sadece birkaç saat önce tanıştığımız bir kişinin bizi ikna etmesi, neden tanıdığımız birine göre daha kolay olabilir? (Otorite figürlerinin etkisi)

* Bir gruba dahil olmak için, aslında hiç de yapmayacağımız bir davranışı neden yapmaya eğilim duyarız? (Uyma davranışı)

* Reklamlar, sloganlar ve sosyal medya kampanyaları bizim tüketim alışkanlıklarımızı nasıl bu kadar etkileyebilir?

Sosyal psikolojinin en çarpıcı yönlerinden biri, insan davranışının tahmin edilebilir olmadığını ve bazen kendi beklentilerimizle bile çeliştiğini göstermesidir. Örneğin, hepimiz kendimizi "iyi insanlar" olarak görsek de, Milgram'ın itaat deneylerinde deneklerin çoğunun, bir otorite figürünün yönlendirmesiyle başka bir insana acı verebileceğini gördük. Bu tür deneyler, insan doğasının ne kadar karmaşık ve durumsal faktörlere ne kadar duyarlı olduğunu gözler önüne seriyor.

Bu alan, sadece akademik bir merak konusu değil, aynı zamanda günlük hayatımızı anlamak için de paha biçilmez bir araçtır. Bir liderin konuşmasının kitleleri nasıl etkilediğini, bir markanın neden bu kadar popüler olduğunu, bir arkadaş grubunda nasıl bir rol üstlendiğimizi ya da sosyal adaletsizliklerin kökenini anlamak için sosyal psikolojinin bize sunduğu çerçeveye ihtiyacımız var.

Sosyal Psikolojiye Dair Kitap Tavsiyeleri

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Eğer bu büyüleyici alana daha derinlemesine dalmak isterseniz, işte size başlangıç için birkaç harika kitap önerisi:

* Sosyal Psikoloji, Elliot Aronson, Timothy D. Wilson, Samuel R. Akert, Robin M. Akert: Bu, sosyal psikolojinin temelini öğrenmek için başvurabileceğiniz en kapsamlı ders kitaplarından biridir. Alandaki klasik deneyleri, teorileri ve güncel araştırmaları oldukça anlaşılır bir dille sunar.

* İkna Psikolojisi, Robert B. Cialdini: Cialdini, insanların ikna edilme süreçlerini inceleyen ve bu sürecin altında yatan 6 temel prensibi (karşılıklılık, bağlılık ve tutarlılık, sosyal kanıt, beğeni, otorite, kıtlık) açıklayan bir uzmandır. Bu kitap, sadece ikna becerilerinizi geliştirmek için değil, aynı zamanda ikna çabalarına karşı kendinizi korumak için de harika bir rehber.

* Sway: The Irresistible Pull of Irrational Behavior, Ori Brafman, Rom Brafman: Kitap, irrasyonel kararlarımızın ardındaki psikolojik dinamikleri, yani grup düşüncesi, teşviklere aşırı odaklanma ve kayıplardan kaçınma gibi eğilimleri, eğlenceli hikayeler ve örneklerle anlatıyor. (Türkçe çevirisi de mevcut olabilir, kontrol etmekte fayda var.)

Sosyal psikolojinin bize gösterdiği en önemli derslerden biri, insan olmanın ne kadar karmaşık ve çok yönlü bir deneyim olduğudur. Kendi davranışlarımızın ardındaki nedenleri anlamaya çalışmak, sadece kendimizi değil, çevremizdeki dünyayı da daha iyi anlamamızı sağlar.