SESSİZLİĞİN SENFONİSİ: BAZEN SUSMAK HAYAT KURTARIR!

Davranış, hayvanların içinde yaşadıkları dünyayla etkileşimi sonucunda doğan hareketlerdir. Bir sinekkuşunun nektar toplayacağı çiçeğin önünde havada asılı kalması; bir yusufçuğun, yaprak üzerinde hareketsiz durup güneşin tadını çıkarması gibi hayvanların eş bulmasından ve seçmesinden tutun yavrularına bakması, yemek bulması ve yırtıcılardan kaçması da dahil olacak şekilde bütün bunlar davranış kapsamına dahildir.

Peki burada sorulabilecek en önemli soru “davranışlar zamana göre değişir mi” olabilir ki cevap çok basit: Evet, değişir!

Doğada davranışlarını değiştiren birçok canlı var ama belki de makro düzeyde en net gördüğümüz ve evrimsel altyapısını da bildiğimiz nadir örneklerden biri bizim için kritik bir rol oynuyor. Bu cırcır böceğinden öğreneceğimiz çok şey var.

Ölümcül Serenat: Şarkı Söylemenin Bedeli

Hawaii’nin cennet adalarından biri olan Kauai’de, gece çöktüğünde bir başka hayat için gün daha yeni başlıyordur ve bu hayat tropikal ormanın alışıldık sesi cırcır böceklerinin bitmek bilmeyen şarkısıdır. Erkek cırcır böcekleri (Teleogryllus oceanicus), kanatlarını birbirine sürterek dişileri cezbetmek ve genlerini bir sonraki nesle aktarmak için, tabiri caizse, gecenin karanlığına aşk şarkıları söylerler. Ancak 1990'ların sonlarında Kauai'de tuhaf şeyler olduğu fark edildi. On yıl aşkındır bu senfoni sessizliğe gömülmüştü. Öyle ki 2001 yılına kadar sesi duyulabilmiş tek bir erkek oldu ve bu hayvanı tespit etmek oldukça güçleşti. Cırcır böcekleri halen oradaydı hatta sayıları çoktu ama orman korkutucu derecede sessizdi. Sonradan anlaşıldı ki bu sessizliğin arkasında, "konuşanın öldüğü" vahşi bir evrimsel silahlanma yarışı yatıyordu.

Phys.org

Evrimsel Silahlanma Yarışı: Cırcır Böceği ve Sineğin Kapışması

Doğada her davranışın bir bedeli vardır. Erkek cırcır böceği için şarkı söylemek, dişiyi çağırmak demektir. Ancak bu çağrıyı duyan sadece romantik partnerler değildir. Kauai adasına Kuzey Amerika'dan tesadüfen gelen davetsiz bir misafir, bu şarkıyı bambaşka bir amaçla dinliyordu: Ormia ochracea.

Bu parazit sinek, inanılmaz derecede hassas bir işitme yeteneğine sahiptir. Öyle ki, karanlıkta sadece sesi takip ederek erkek cırcır böceğini nokta atışı bulabilir. Ve bu sinek, şarkı söyleyen erkeği bulduğunda ise üzerine larvalarını bırakır. Bu larvalar böceğin vücuduna girmesiyle beraber, içeride büyür ve cırcır böceğini canlı canlı içten yiyerek ölmesine neden olur.

Kısacası; cırcır böcekleri için şarkı söylemek, karanlık bir ormanda el feneri yakıp "Ben buradayım, gel beni ye!" demekle eşdeğer hale gelmişti. Popülasyon hızla çöküşe geçti. Bilim insanları bu türün adada yok olacağını düşünüyordu.

Wikipedia

Evrimin Hızlı Cevabı: "Düz Kanat" Mutasyonu

2003 yılında, biyolog Marlene Zuk ve ekibi adaya geri döndüklerinde şok edici bir manzarayla karşılaştılar. Cırcır böcekleri yok olmamıştı, aksine popülasyon patlaması yaşanmıştı. Ama ortada büyük bir gariplik vardı: Erkeklerin neredeyse hiçbiri ötmüyordu. Normalde evrimsel değişimlerin binlerce, hatta milyonlarca yıl sürdüğü düşünülür. Ancak Kauai cırcır böcekleri, sadece 20 nesil gibi inanılmaz kısa bir sürede (yaklaşık 5 yıl) dramatik bir mutasyon geçirdi. Erkeklerin kanatlarında, sesi çıkarmaya yarayan ve "diş" ve “kazıyıcı” adı verilen tırtıklı yapı, tek bir genetik mutasyonla silinip gitmişti. Kanatları artık pürüzsüzdü. Bu yeni varyasyona "flatwing" (düz kanat) adı verildi. Bu erkekler kanatlarını birbirine sürtmeye çalışsalar bile (ki hala deniyorlardı), ortaya hiçbir ses çıkmıyordu. Bu sessizlik, onları parazit sineklerin ölümcül radarından koruyordu. Evrim, hayatta kalmaları için onların "sesini kısmıştı."

Kauia Adasında evrim çok hızlı işlemişti ama yine Hawaii’nin cennet adalarından biri olan Oahu isimli bir diğer adada da erkekler iki yıl sonra, bir kez daha parazitoid sineğin gelişinin ardından, benzer görünen sessiz bir mutantın seçilime uğramasıyla sessizliğe gömülmüştü. Ne var ki Oahu’daki sessiz kanatlara yol açan mutasyonlar bağımsız olarak ortaya çıkmıştı. Sessiz erkek bireylerin iki ayrı adada farklı yollarla ve birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkmalarını sağlayan yakınsak evrime kusursuz bir örnektir.

Hawaii Public Radio

Sessizliğin İkilemi: Aşkı Nasıl Bulacaklar?

Burada evrimsel bir çıkmaz ortaya çıkıyor: Eğer susarsanız parazit sinek sizi bulamaz ve hayatta kalırsınız. Ama susarsanız, dişi cırcır böcekleri de sizi bulamaz ve üreyemezsiniz. Üreyemezseniz, hayatta kalmanızın genetik açıdan bir anlamı kalmaz. Peki, bu sessiz erkekler nesillerini nasıl devam ettirdi? Cevap: Fırsatçılık.

Sessiz erkekler, davranışsal bir adaptasyon geliştirdiler ve "Uydu Erkek" stratejisine geçtiler.

• Uydu Stratejisi: Popülasyonda hala çok az sayıda olmalarına rağmen normal kanatlı ve şarkı söyleyebilen erkekler vardı. Sessiz erkekler, bu şarkı söyleyen cesur (veya şanssız) arkadaşlarının hemen yakınında pusuya yatmaya başladılar.
• Aşk Hırsızlığı: Şarkıyı duyan dişi yaklaştığında, sessiz erkek yolunu kesiyor ve şarkıyı söyleyen erkeğin yerine dişiyle çiftleşiyordu.

Risk alan azınlığın sesini, risk almayan çoğunluk kullanıyordu. Bu, doğadaki en zekice (veya kurnazca) stratejilerden biriydi.

Sonuç: Evrim Sadece Tarih Kitaplarında Değildir

Kauai cırcır böceklerinin hikayesi, bize evrimin sadece fosillerde görülen yavaş bir süreç olmadığını kanıtlıyor. Baskı yeterince büyük olduğunda (bu örnekte ölümcül bir sinek), doğal seçilim baş döndürücü bir hızla işleyebiliyor.

Bu böcekler, hayatta kalmak için en temel özelliklerinden birinden, şarkılarından vazgeçtiler. Onların hikayesi, doğanın değişen şartlara ne kadar esnek ve yaratıcı cevaplar verebileceğinin, "Sessizliğin Senfonisi"nin en güzel örneğidir.

“Bazen hayatta kalmak için en güçlü olmak değil, en iyi uyum sağlayan olmak gerekir; bu uyum, sonsuza kadar susmayı gerektirse bile.”