Savaşın Kaybedenleri: Travma Sonrası Stres Bozukluğu ve Shell Schock Sendromu
/old/content_media/a51929e54c999a8c0b4bd861ecf60df6.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
Geçtiğimiz hafta ülkemizde meydana gelen depremde halk büyük zarar gördü. Ancak, meydana gelen ölümler ya da yıkımlar gibi ekonomik hasarlar dışında, en az onlar kadar önemli olan, ancak diğerleri kadar dikkat edilmeyen psikolojik sıkıntılar da baş gösterebilir. Sadece deprem değil; savaşlar, yakın ölümleri gibi olaylar, veya trafik kazaları veya hayvan ısırması gibi diğerlerine kıyasla küçük olaylar da bu hastalıklara sebep olabilir. Biz de bu rahatsızlıkların ve belirtilerin neler olduğunu, teşhis ve tedavisinin nasıl mümkün olaileceğini anlatmak istedik.
Savaşlar bitmişti ama askerler hala savaşıyordu. Geçmişe dönüşler, kabuslar ve depresyon onları rahatsız etti. Bazıları konuşmalarını geveledi Diğerleri konuşmalarını geveledi. Perili ve korkmuş askerler, savaşın hayeletleriyle mücadele etti.[1]
Sizce bu yazılanlar tarihte hangi olay için yazılmıştır? Eğer Vietnme Savaşı veya 1. Dünya Savaşı'nı düşündüyseniz yanılıyorsunuz. Bunlar; 3000 yıldan daha fazla bir süre önce, çivi yazısı ile kil tabletlere geçirilmiş, tarihte savaş alanındaki ani korkunun sebep olduğu ilk TSSB, yani "Travma Sonrası Stres Bozukluğu" vakası olarak kabul edilen bilgilerdir.[2] O zamanlarda içine periler giren askerlerin bu tür davranışlar sergilediğini düşünen halk, bu problemin çözümünü bu insanların idam edilmesi olarak görüyordu; ancak bu tür olaylar bunula sınırlı kalmadı.
Antik Yunan tarihçi Herodotus'un MÖ 490 yılında yazdığı Maraton Savaşı'nda, yoldaşların katledildiğini gören komutanların savaşın ortasında herhangi bir darbe almadan ani ve kalıcı körlüğe yakalandığı rapor edildi.[3] Peki ama, nedir bu TSSB, neden ortaya çıktı veya tedavisi mümkün mü?
Travma sonrası stres bozukluğu, gerçek bir ölüm ya da ölüm tehtidi, ağır yaralanma, bireyin fiziksel bütünlüğünü tehtid eden bir durumla karşılaşması, böyle bir duruma tanık olma gibi ağır ve travmatik olaylardan sonra ortaya çıkabilen bir psikolojik rahatsızlıktır.[4] 1980'li yıllarda "Ruhsal Bozuklukların Teşhis El Kitabı" içerisinde resmi bir psikolojik sorun olarak nitelemdirilmiştir.
Hastalığın Oluşmasında Etkili Olan Faktörler Nelerdir?
Sendromun ortaya çıkmasında travmanın o birey için şiddeti, daha önce yaşadığı travmatik olaylar ve travma sonrası içinde yaşadığı koşullar[4] belirleyicidir ve bu özelliklere göre kendi içerisinde çeşitli sınıflandırmalara gidilmiş ve 3 gruba ayrılmıştır:
- Travmatik Olayların Tekrar Tekrar Yaşantılanması: En basit tanımıyla yaşanılan olayın bitmesine rağmen etkisinin ve verilen tepkinin sürmesidir. Algısal, düşsel veya düşünsel geri dönüşler şeklinde olabilirken, aynı zamanda "dissosiyatif geri dönüşler" gibi olayların kişideki kimlik, bellek, algı ve çevre gibi bir bütün halinde çalışan kavramlardan hiçbirinin bozulmadan tekrar yaşanması şeklinde de gerçekleşebilir ki bu, hastalıklarda en çok görülen belirtidir.
- Aşırı Uyarılmışlık: Yaşanan olayların etkisinden kurtulamama sebebiyle her daim yeni bir olay için tetikte ve gergin olma durumudur; uykusuzluğa, aşırı irkilmeye veya ani öfkelenmeye sebep olabilir.
- Heyecansal Sınırlılık ve Kaçınma: Hastanın travmatik olayı hatırlatmaktan kaçınmasıdır. Kişi travma ile ilgili konuşmalardan, etkiliklerden ve kişilerden kaçınmak için çaba gösterir ve dış dünyadan kendisini izole etmeye başlar.[5] Diğerleri kadar sık gözlemlenmese de tarihte birçok örneğine rastlanmıştır. Bu örneklerden en kan dondurucusu is Nanking Katliamı sonrasında yaşananlardır:
13 Aralık 1937 tarihinde başlayan Nanking Katliamı, Japom-Çin Savaşı sırasında Japonlar tarafından yapılan toplu kıyımdır. Çin'in başkenti olan Nanking'i kuşatan Japonlar, şehre girerek gördükleri asker veya sivil herkesi öldürdü. 6 hafta süren ve 40.000 ila 300.000 kişinin öldürüldüğü tahmin edilen bu katliamdan sağ olarak çıkan sadece 200 Çinli oldu. Ancak bu olaydan sonra uzun bir süre hiçbiri ile herhangi bir ropörtaj yapılamadı veya iletişim kurulamadı, çünkü hafızalarında bulunan bu ağır travmatik olayı atlatmak için kendilerini çevreden ve bu konu hakkında onlarla konuşabilecek kişilerden tamamen izole ettiler.[6]
Ayrıca şunu belirtelim ki bu sendrom önceki örneklerdeki gibi sadece savaş alanındaki ani duygu değişimlerine bağlı olarak değil, insanların tanık olduğu doğal afet, trafik kazaları, hastalık haberleri veya teknolojik gelişmelerin getirdiği zararlı faktörler sebebiyle de ortaya çıkabilir. Yine de, insan faaliyetleri sonucu oluşan travmaların, doğal olaylar neticesinde oluşanlarıdan daha riskli olduğu bilinmektedir.[4]
Norveç'te yapılan ve toplam 2493 kişinin katıldığı TSSB bulgularının incelendiği bir çalışmada, Norveç'te bir boya fabrikasındaki patlamadan sağ kurtulanların %80'inde, toplama kamplarından sağ kurtulanların %75'inde, 1982 Lübnan Savaşı'nde çarpışan İsrail askerlerinin %59'unda, Amerikalı Vietnam askerlerinin %19'unda, Meksika'da depremden sağ kurtulanların %32'sinde, Meksika göçmenlerinin %25'inde, uçak kazasına uğrayanların %22'sinde TSSB saptanmıştır.[7,8] Bu örneklerden yola çıkarak bu tür hastalıkların görülmesinde birçok sebep rol oynasa da, insan kaynaklı olayların daha fazla etkiye sahip olduğunu anlayabiliriz.
Hastalığın Sonuçları ve Hasta Üzerindeki Komplikasyonları Nelerdir?
Travma sonrası stres bozukluğu, yukarıda belirttiğimiz insanların tanık olduğu farklı olaylardan doğabildiği gibi, onlar üzerinde- tahmin edebileceğiniz gibi- bazı etkiler de bırakabilmektedir. Bıraktığı bu etkilerden biri madde/uyuşturucu bağımlılığıdır. Öyle ki, yapılan araştırmalar şiddet veya taciz içeren bir travmadan kurtulanların yaklaşık dörtte üçünün alkol kullanım bozukluğuna sahip olduğunu göstermektedir.[9] Aslında, travmalardan sonra bu tür yöntemlere başvurulmasının altında yatan temel sebep mutlu olmak için kullanılan endorfin bezinin salgılanamamasıdır. Mental açıdan çöküş yaşamamak veya mutlu olmak isteyen insanların ise başvurduğu ilk şey, tam bir endorfin deposu olan uyuşturucu veya ilalar olur. 1985 yılında başlayan Vietnam Savaşı gazilerinden oluşan yaklaşık 2000 kişilik bir grup ile yapılan ropörtaj ve tedavilerde, gazilerin %80'inin alkol bağımlılığına sahip olduğu gözlemlendi.[10] Bunun haricinde bu tür hastalıkların sonucunda ağır depresyonve kaygı, yeme-içme bozuklukları veya intihar düşüncesi gibi durumlar ile de karşı karşıya kalınabilir.
1.Dünya Savaşı'nın Amansız Hastalığı: Shell Schock Sendromu
Geldik Shell Schock Sendromu'na. Shell Schock Sendromu, askerlerin yoğun çatışmalar ve patlamalara maruz kalmasından veya arkadaşlarının bu tür olaylar ile ölümüne tanık olmalarından kaynaklanan, travma sonucu stres ozukluğunun bir alt kategorisidir. B u tür olaylardan zamanla psikolojik olarak etkilenmeye başlayan askerler, ölümün hep kendilerine çok yakın olduğu düşüncesiyle her zaman yoğun stres altında kalır ve tetikte olur. Bu davranışlar zamanla psikolojik, ve hatta fiziksel sorunlara yol açar.
1914 senesinde, 1. Dünya Savaşı'nın etkilerinin en çok hissedildiği dönemde, İngiliz ordusundaki bazı askerlerde bombardıman ve patlamalar sonucu çeşitli psikolojik ve fiziksel rahatsızlıklar görülmeye başlandı. Panik ve korku, kaçma veya muhakeme edememe, uyuyamama, yürüyememe veya konuşamama gibi şekillerde ortaya çıkan bu rahatsızlıklar bir süre korkaklık veya numara yapma olarak görüldü ve yalnızca askerler işlevlerini yerine getirmediklerinde tedavi edildi ancak vakalardaki hızlı artış nedeniyle- ki bu sayının ordudaki askerlerin %7'sine kadar4 çıktığı tahmin ediliyor- gerçek teşhisin konulması için 1915 yılında İngiliz psikolog Charles Samuel Myers cepheye gönderildi. Daha önce askerler tarafından "Mermi Sendromu", sonrasında Amerika Birleşik Devletleri Gazileri İşleri Bakanlığı tarafından "Bombardıman Sendromu" olarak adlandırılan bu rahatsızlığı Charles S. Myres üzerinde çalıştığı vakalar sonucunda travma sonrası stres bozukluğunun bir alt dalı olarak "Shell Schock Sendromu" ismiyle tanımladı.
Dünyanın gelişimi sırasında insanlık yarışı daima sürecektir ve buna bağlı olarak öne çıkmak isteyen gruplar her zaman birbirleri ile mücadele ederken çevrelerine ve çevrelerindeki insanlara zarar verecektir. Ne yazık ki bu tür olaylar artık engellenemez dereceye ulaşmak üzere, bu yüzden bizim yapmamız gereken en önemli şey her insanın içinde bulunan canileşme duygusunu derinlere itmek ve bu tür olayların bilim ile üstesinden gelmek olmalıdır.
- ^Erin Blackemore. How Ptsd Went From The "Schells-Schock" To A Recognized Medical Diagnosis. (16 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 16 Şubat 2023. Alındığı Yer: National Geographic
- ^March-Antonie Crocq, et al. (2000). From The Schell Schock And War Neurosis Posttraumatic Disorder: A History Of Psychotraumatology. Diologues In Clinical Neuroscience, sf: 9. doi: 10.31887/DCNS.2000.2.1/macrocq. | Arşiv Bağlantısı
- ^Jamie Hacker Hughes, et al. (2014). Nothing New Under The Sun: Post-Traumatic Stress Disorders In The Ancient World. Early Sci Med.. doi: 10.1163/15733823-00196p02. | Arşiv Bağlantısı
- abcFuat Özgen, et al. (2023). Travma Sonucu Stres Bozukluğu. Journ Alagent, sf: 8. | Arşiv Bağlantısı
- ^Birgül Aydın. Travma Sonrası Stres Bozukluğu. (16 Şubat 2023). Alındığı Tarih: 16 Şubat 2023. Alındığı Yer: Birgül Aydın | Arşiv Bağlantısı
- ^The Rape of Nanking 1937-1938: 300.000 Deaths. Nnaking Katliamı Nedir? 2.japon-çin Şavasında Nanking' De Yapılan Katliam Nasıl Gelişti?. (1 Aralık 2022). Alındığı Tarih: 16 Şubat 2023. Alındığı Yer: The History Place | Arşiv Bağlantısı
- J.E. Helzer, et al. (1987). Post-Traumatic Stress Disorder In The General Population. Findings Of The Epidemiologic Catchment Area Survey. The New England Journal of Medicine. doi: 10.1056/NEJM198712243172604. | Arşiv Bağlantısı
- Erdoğan Gültekin, et al. (2011). The Examination Of Post Traumatic Stress Disorders Of Police Officers Who Are Victims Of Terrorism. Research, sf: 25-35. | Arşiv Bağlantısı
- ^AddictionCenter. Understanding Post-Traumatic Stress Disorder(Ptsd). (16 Şubat 2023). Alındığı Tarih: 16 Şubat 2023. Alındığı Yer: AddictionCenter | Arşiv Bağlantısı
- ^J. Miachel Jelinek, et al. (2023). Post-Traumatic Stress Disorder And Substance Abuse In Vietnam Combat Veterans: Treatment Problems, Strategies And Recommendationns. Journal of Substance Abuse Treatment, sf: 87-97. | Arşiv Bağlantısı
- Tebrikler!2

- Muhteşem!0

- Bilim Budur!0

- Mmm... Çok sapyoseksüel!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 00:33:22 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/14054
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0