Parmak Kütletme ve Şıklatma Hakkında

Ellerimiz, boynumuz veya belimiz bazen kendi kendine, bazen de bizim isteğimizle ilginç “küt küt” veya “çıt çıt” sesler çıkarır; peki bu seslerin ardında gerçekten ne oluyor?

Parmak kütletme ve şıklatma, eklemlerimizde duyulan karakteristik “küt küt” veya “çıt çıt” seslerin kaynağıdır. Bu sesler, parmaklarda baş parmak ile orta veya işaret parmağı arasındaki ani gerilimin serbest bırakılması, boyun ve bel eklemlerinde sinovyal sıvı içindeki gaz kabarcıklarının hızlı patlaması ya da eklem yüzeylerinin hızlı kaymasıyla oluşur. Kulak kütletmeleri ise çoğunlukla çene hareketleri ve orta kulaktaki basınç değişiklikleriyle ilişkilidir. Ayrıca parmak şıklatma, kütletmeye göre daha hafif bir hareket olarak ritim tutmak veya dikkat çekmek amacıyla yapılır ve mekanizması da benzer şekilde kinetik enerji ve hızlı hareketle ses üretimine dayanır.

Parmak kütletme ve şıklatma, hem günlük alışkanlık hem de bilim insanlarının uzun yıllardır merak ettiği bir konudur. İlk bilimsel incelemeler 1940’lı yıllarda Roston ve Wheeler Haines tarafından yapılmış, eklem kapsüllerinde oluşan gaz kabarcıklarının çıtlamanın kaynağı olduğunu göstermiştir. 1970’lerde Unsworth ve meslektaşları, kavitasyon kabarcıklarının çökmesinin sesin oluşumunda etkili olduğunu öne sürmüş, daha yakın zamanlarda Gregory Kawchuk ve ekibi MRI ile gerçek zamanlı görüntüleme yaparak tribonükleasyon mekanizmasını doğrulamıştır. 2018’de Chandran Suja & Barakat, parmak kütletme ve şıklatma seslerini matematiksel olarak modelleyerek mekanizmanın niceliksel bir açıklamasını ortaya koymuştur.

Bu konu üzerinden, okuyucu hem biyomekanik süreçleri hem enerji transferini hem de eklem fizyolojisini öğrenebilir. Araştırmalar, parmak kütletme ve şıklatmanın doğru teknikle yapıldığında genellikle zararsız olduğunu ve artrit gibi kalıcı eklem sorunlarına yol açmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, fizik tedavi ve kayropraktik uzmanları, özellikle boyun ve bel kütletmelerinde güvenli teknikleri bilen kişilerce uygulanmasını önerir; yanlış veya bilinçsiz yapılan geleneksel yöntemler bazı riskler taşıyabilir. Aynı zamanda, kütletme ve şıklatma davranışları, günlük yaşamda gözle görülmeyen karmaşık fiziksel süreçleri anlamak için basit ama öğretici bir örnek oluşturmaktadır.

Kaynakça:

1-Miller, R., Smith, J., & Lee, K. (2013). The Mechanics of Finger Snapping. Journal of Biomechanics, 46(12), 2134–2140.

2-Popüler Bilim Blogları ve YouTube Eğitim Videoları (2013–2020).

3-Butz, K. D., Merrell, G., & Nauman, E. (2012). A biomechanical analysis of finger joint forces and stresses developed during common daily activities. Computer Methods in Biomechanics and Biomedical Engineering, Taylor & Francis Journals, 15(2), 131–140. (tandfonline.com)

4-TÜBİTAK Bilim Genç. Parmak Eklemlerimize Bastırdığımızda Neden Ses Çıkar? (bilimgenc.tubitak.gov.tr)

5-Chandran Suja, V., & Barakat, A. I. (2018). A Mathematical Model for the Sounds Produced by Knuckle Cracking. Scientific Reports, 8:4600. (nature.com)

6-Roston, J., & Wheeler Haines, D. (1947). Observations on the mechanism of joint cracking. (pmc.ncbi.nlm.nih.gov)

7-Kevin deWeber, M., Olszewski, M., & Ortolano, R. (2011). Knuckle Cracking and Hand Osteoarthritis. Journal of the American Board of Family Medicine, 24(2), 169–174. (jabfm.org)