Neden Hiçbir Hayvan İnsanla Köpek Kadar Yakınlaşamadı?

Bir deney yapalım.

Bir kurdun gözlerinin içine uzun süre bakmayı deneyin.

Muhtemelen bunu yapamazsınız.

Kurt ya bakışlarını kaçıracaktır ya da bunu bir tehdit olarak algılayacaktır.

Şimdi aynı şeyi köpeğinizle yapın.

Büyük olasılıkla size bakmaya devam edecektir.

Hatta kuyruğunu sallayabilir.

Başını hafifçe eğebilir.

Belki de size yaklaşacaktır.

İşte insan ile köpek arasındaki ilişkinin sırrı tam burada saklıdır.

Köpekler yalnızca insanlarla yaşamayı öğrenmedi.

İnsanları anlamayı da öğrendi.

Ve belki de bu yüzden, Dünya üzerinde hiçbir hayvan insanla köpek kadar yakın bir ilişki kuramadı.

Kurtlar Neden Köpek Olmadı?

Çoğu insan köpeklerin evcilleştirilmiş kurtlar olduğunu bilir.

Ama bu açıklama eksiktir.

Çünkü günümüzde yaşayan kurtlar da kurttur.

Peki neden onlar köpek olmadı?

Ádám Miklósi'ye göre evcilleşme, yalnızca fiziksel görünüşü değiştiren bir süreç değildir. Asıl önemli değişim davranışta gerçekleşmiştir. İnsanlarla birlikte yaşayabilen bireyler seçilmiş, bu sosyal uyum nesiller boyunca güçlenmiştir. Böylece köpekler, insan toplumuna uyum sağlayan yeni bir evrimsel yol izlemiştir. 

Başka bir deyişle...

İnsanlar köpekleri değiştirdi.

Ama köpekler de insanlarla yaşayabilecek şekilde kendilerini değiştirdi.

Köpeklerin Süper Gücü Güç Değil, Sosyal Zekâdır

Agora Bilim Pazarı

Kül ve Tohum

Mira Bunting beş yıl önce, Birnam Ormanı adını verdiği bir gerilla bahçecilik kolektifi kurdu: Kimsenin dikkatini çekmeyecek terk edilmiş arazilerde ekim yapan,…

Devamını Göster

₺360,00

Satın Al Tüm Ürünler

Aslan daha güçlüdür.

Şempanze daha beceriklidir.

Yunuslar belki daha karmaşık problemlere çözüm bulabilir.

Ama bunların hiçbiri insanlarla köpek kadar yakın yaşayamaz.

Neden?

Çünkü köpeklerin en büyük yeteneği fiziksel güç değil,

sosyal zekâdır.

Miklósi'nin araştırma programının temel amacı da budur: Köpek davranışını, insan sosyal davranışıyla karşılaştırarak anlamak. Ona göre köpekler, insan sosyal çevresine uyum sağlayacak biçimde evrimleşmiş özel bir bilişsel profile sahiptir. 

Köpekler Bizi Okuyabiliyor

Bir işaret parmağınızı uzatın.

Topu gösterin.

Köpeğiniz çoğu zaman neyi kastettiğinizi anlayacaktır.

Şempanzeler ise bu konuda şaşırtıcı biçimde daha başarısız olabilir.

Çünkü köpekler,

işaret etmeyi,

bakış yönünü,

ses tonunu,

yüz ifadelerini,

beden duruşunu

birlikte değerlendirebilir.

Onlar yalnızca kelimeleri değil,

niyetimizi de okumaya çalışırlar.

Göz Teması Bir Tesadüf Değil

İnsanlar arasında göz teması güven oluşturur.

Köpeklerde de benzer bir mekanizma gelişmiştir.

Bugün biliyoruz ki insan ile köpek birbirinin gözlerine baktığında her iki türde de oksitosin düzeyi artabilir.

Bu hormon;

annelik,

bağlanma,

yakınlık

ile ilişkilidir.

Belki de köpekler bizi bu yüzden ailelerinin bir parçası gibi görmektedir.

İnsan Çocuklarıyla Şaşırtıcı Benzerlik

Miklósi'nin dikkat çektiği ilginç noktalardan biri de budur.

Köpeklerin birçok sosyal davranışı,

yetişkin kurtlardan çok,

küçük insan çocuklarını andırır.

Yardım istemeleri...

Göz teması kurmaları...

Yakınlık aramaları...

Rehberlik beklemeleri...

Bu nedenle araştırmacılar, köpekleri anlamak için yalnızca kurtlarla değil, çocuklarla da karşılaştırmanın önemli olduğunu savunmaktadır. 

Biz de Değiştik

Bu hikâye yalnızca köpeklerin hikâyesi değildir.

İnsanların da hikâyesidir.

İnsanlar avlanırken köpeklerden yararlandı.

Köpekler insanlardan yiyecek buldu.

İnsanlar güvenlik kazandı.

Köpekler korunma kazandı.

Binlerce yıl boyunca iki tür birbirinin yaşamını değiştirdi.

Buna biyolojide ortak evrim (co-evolution) denir.

Yani yalnızca köpekler evrimleşmedi.

İnsan-köpek ilişkisi de evrimleşti.

Neden Başka Bir Tür Başaramadı?

Kediler bizimle yaşar.

Atlar bizi taşır.

Papağanlar konuşabilir.

Yunuslar zekidir.

Ama hiçbiri insan toplumunun içine köpek kadar derin biçimde giremedi.

Çünkü köpekler yalnızca insanlara tahammül etmedi.

Onlarla iş birliği yapmayı öğrendi.

İnsanların sosyal kurallarını okuyabildi.

Onların jestlerini anlamlandırabildi.

Ve belki de en önemlisi...

İnsanlarla birlikte yaşamaktan evrimsel avantaj sağladı.

Köpekler Bizi Seçmiş Olabilir mi?

Uzun yıllar boyunca insanlar köpekleri evcilleştirdi diye düşündük.

Bugün bazı araştırmacılar farklı bir ihtimali tartışıyor.

Belki de ilk adımı kurtlar attı.

İnsan yerleşimlerine yaklaşan,

daha az saldırgan,

daha meraklı,

daha sosyal bireyler

yiyeceğe daha kolay ulaştı.

Bu özellikler nesilden nesile aktarıldı.

Sonunda ortaya yeni bir canlı çıktı:

Köpek.

Belki de köpekler yalnızca bizim seçtiğimiz hayvanlar değildir.

Bir bakıma,

onlar da bizi seçmiştir.

Sonuç

Köpeklerin başarısı en hızlı koşmaları değildir.

En güçlü çeneye sahip olmaları değildir.

En keskin dişleri değildir.

Onları benzersiz yapan şey,

başka bir türün dünyasını anlayabilmeleridir.

Ádám Miklósi'nin de gösterdiği gibi köpekleri özel yapan, insan sosyal yaşamına uyum sağlayan bilişsel ve davranışsal özellikler geliştirmiş olmalarıdır. Köpekleri anlamak için yalnızca kurtlara değil, insanlara da bakmak gerekir; çünkü onların evrim hikâyesi, iki türün birlikte yazdığı bir hikâyedir. 

Belki de bu yüzden, binlerce yıldır kapımızın önünde bizi bekleyen dostumuz yalnızca bir evcil hayvan değildir.

O, doğanın gerçekleştirdiği en başarılı türler arası ortaklıklardan birinin yaşayan kanıtıdır.

Kaynaklar 

1. Miklósi Á. Dog Behaviour, Evolution, and Cognition. Oxford: Oxford University Press; 2007. 
2. Hare B, Tomasello M. Human-like social skills in dogs? Trends Cogn Sci. 2005;9(9):439-44. 
3. Topál J, Miklósi Á, Csányi V, Dóka A. Attachment behavior in dogs (Canis familiaris): A new application of Ainsworth's Strange Situation Test. J Comp Psychol. 1998;112(3):219-29. 
4. Bradshaw JWS. Dog Sense: How the New Science of Dog Behavior Can Make You a Better Friend to Your Pet. New York: Basic Books; 2011. 
5. Nagasawa M, Mitsui S, En S, Ohtani N, Ohta M, Sakuma Y, et al. Oxytocin-gaze positive loop and the coevolution of human-dog bonds. Science. 2015;348(6232):333-6.