Napoleon Mısır'ı Neden İşgal Etti

1798 yılında Napolyon Bonapart önderliğinde Mısır'ı işgal eden Fransız ordusu, İngiltere'nin siyasi dominantlığı ve Avrupa'da ki büyük güç oluşuna dolaylı olarak zarar vermek istemiştir. Süveyş'te bir kanal açma fikri ve bununla beraber Hindistan'a uzanan ticaret ağlarını zayıflatma ve yok etme amacı taşıyan bu işgal (bu şekilde "saf dışı bırakılacaklar"dı) uzun yıllardan beri Fransa İstihbaratı'nın ve askeriyesinin aklında yer alıyordu.

Bu fikrin tohumları 17.yüzyıla kadar uzanmaktadır. O dönemde IX.Louis'ye Mısır merkezli plan tasarısı sunulmuş ancak kendisi bu planı "modası geçmiş" olarak nitelendirip reddetmiştir [1]. Nitekim yıllar sonra Campo Formio antlaşması ile bölgede teke tek kalan Fransa ve İngiltere, emperyal devletlerinin çıkarlarını savunma amaçlı savaşa girişeceklerdi. İlk olarak Fransa; İngiltere'ye çıkartma harekatı planı hazırlamış ve başına da Napolyon Bonapart getirilmişti. Napolyon keşif için Fransa'nın kuzeyine gitmiş ancak bölgedeki Fransız donanmasının zayıflığını ve İngiltere'nin önceki yıllarda (bkz: 1797 Camperdown ve Cape St.Vincent deniz savaşları [2]) aldığı zaferleride hesaba katarak Fransa direktuvarlığına mektup yazmıştır. Mektupta geçen ifade şu şekildedir:

"İngiltere'yi gerçekten yok etmek için Mısır'ı ele geçirmemiz gerektiğini hissedeceğimiz günler çok uzak değil. Her geçen gün yok olan geniş Osmanlı İmparatorluğu, Levant'taki ticaretimizi korumak için önceden önlemler almayı düşünmemizi zorunlu kılıyor" [3]

Aslında buradaki mektup bahsedilen incelemeden önce bir tarihe aittir ama nihayetinde Napolyon, İngiltere'nin saf dışı bırakılması için direkt bir çıkartma harekatından ziyade Mısır'a saldırarak ticaret yollarını tutmayı ve ekonomiyi zarara uğratarak İngiltere'yi yenmeyi söylemiştir. Bu fikri Talleyrand, gibi ileride Fransa'nın dışişleri bakanlığını yapacak bir şahsiyette düşünmüş hatta bunu konuşmak üzere 3.Selim'in huzuruna gelmeyi bile düşünmüştür. [4]

Sonuç olarak şunu diyebiliriz ki Mısır'ı işgal planı, dönemin siyasetini anlamamızda ve güç dengesinin nasıl dağıldığını görmemize ciddi yardımcı olmaktadır. Fransa'nın donanmada deneyim yetersizliği ve bununla beraber direkt bir çıkartma harekatı yapamayışı onu Mısır'ı işgale sürüklemiştir. Ancak her ne kadar Mısır işgal edilsede 1-3 Ağustos 1798 tarihinde Amiral Horatio Nelson komutasındaki İngiliz filosu Fransız filosunu İskenderiye açıklarında yok edecektir. İlerleyen yüzyılda İngiltere bu donanma gücü sayesinde eşi benzeri görülmemiş büyük bir emperyalist devlet oluşturmuş olacaktı.

KAYNAKÇA

1. Paul Strathern - Napoleon in Egypt - s.9
2. French invasion of Egypt and Syria
3. Correspondance de Napoleon
4. Andrew Roberts - Napoleon Hayatı - s.209