Mülkiyeti Hırsızlık, Gelenekleri Kutsal Saymak: Anarşist Pierre Joseph Proudhon

Proudhon, 1809 yılında Fransa’nın Besançon kentinde dünyaya geldi. Babası, bira imalatçısı ve çiftçiydi. Dürüstlüğüyle tanınan babası, birayı maliyetine yakın sattığı için hiçbir zaman para kazanamadı. Annesi aşçıydı. Proudhon, annesinin güçlü karakterinden ve çalışkanlığından her zaman gururla bahsederdi.

Zengin bir aileden gelmediği için eğitim hayatı zorlu geçti. Okula gidecek ayakkabısı olmadığı için okula yalınayak gittiği, kitap alacak parası olmadığı için kütüphanelerde sabahladığı zamanlar oldu.

Proudhon, tarihte kendisini Anarşist olarak tanımlayan ilk kişidir. Ancak onun anarşizmi kaos değil, düzenin otorite olmadan sağlanması demekti. 1840 yılında yazdığı Mülkiyet Nedir? kitabında vardığı sonuca göre mülkiyet hırsızlıktır. Proudhona'a göre emeğe dayanmayan her türlü kazanç haksızdı. Mutualizm görüşünü ortaya attı. Ekonominin merkezinde devletin bulunmasına karşı çıktı. Bireylerin birbirine karşılıklı yardımlaşma ve adil takasla bağlanması gerektiğini savundu. Bu fikir, modern kooperatifçiliğin temellerinden biri sayılır.

Proudhon’un felsefesindeki dönüm noktası, Karl Marx ile olan ilişkisidir. Başta çok yakın arkadaşlardı, hatta Marx ona hayrandı. Ancak Proudhon 1846’da Sefaletin Felsefesi kitabını yayımlayınca işler değişti. Proudhon bu kitabında ekonomik çelişkileri anlatıyor ve çözümün barışçıl bir değişim olduğunu savunuyordu. Marx'ın görüşlerini ise sefaletin felsefesi olarak hicvediyordu. Marx bu yaklaşıma o kadar tepki verdi ki, Proudhon'u aşağılamak için Felsefenin Sefaleti adında bir reddiye yazdı. Bu olay, sosyalist hareketin anarşistler ve Marksistler olarak ikiye bölünmesine neden oldu.

Proudhon hayatı boyunca bir devrimci oldu ve hep otoriteye karşı savaştı. Ancak Proudhon’un özel hayatı bu yaklaşımının tam tersidir. Sokakta otoriteye başkaldıran bu adam, evde mutlak bir otorite istiyordu. Kadınların entelektüel işlerle uğraşmasına karşı çıktı, onların sadece ev işleriyle ilgilenmesi gerektiğini savundu. Dönemin feministleriyle girdiği sert tartışmalar, özgürlükçü imajına büyük ölçüde zarar verdi. Din ve aile yapısı konusunda, devrimci dostlarını şaşırtacak kadar muhafazakârdı. Ona göre aile, toplumun temel taşıydı ve modernleşme bu yapıyı bozmamalıydı.

Proudhon, 1865’te öldüğünde arkasında hem işçi sınıfını ayağa kaldıran fikirler hem de modern okuyucuyu hayrete düşüren önyargılar bıraktı. Bir yandan dünyayı değiştirmeye çalışan, hapislerde yatan, diğer yandan kendi zihnindeki geleneksel kalıpları asla kıramayan bir adamdı. Dünyayı özgürleştirmek istiyordu ama kendi evi hariç.