Kültürel Sermaye (Cultural Capital)

Malcolm Gladwell'in Outliers^[1] kitabını hepimiz biliyoruz. Gladwell bu kitabın dördüncü bölümünde kültürel sermayeden bahsetmekte. Yine Emrah Safa Gürkan'ın yeni kitabı olan Ezbere Yaşayanlarda da bu konuya güzel bir şekilde değinilmekte. Peki bu konu neden bu kadar önemli ? Kültürel sermaye nedir ve hayatımızın neresindedir gelin bu soruları hep birlikte cevaplamaya çalışalım.

Öncelikle kültürel sermayeyi kendisine sahip olanlara belirli avantajlar sağlayan kültürel bilgi kümeleri olarak tanımlayabiliriz^[2]. Peki bu bilgi kümeleri neler olabilir ? Bu kümeler içerisinde ailenin genel tavrı, ailenin çocuğunun gelişimine gösterdiği eğilim, küçük yaşlardaki entelektüel birikim, kendini yeterince geliştirebilme, cesaret gibi temel kavramlar bu küme içerisinde yer alabilir. Tabii bu kümelerin bir de alt kümeleri olacaktır. Örneğin entelektüel birikime bir küme diyecek olursak bu kümenin bir alt kümesi sanat tarihi hakkındaki entelektüel birikimler olabilir. Yani kültürel sermaye kısaca aydın insanın bilgisi ve yeterliliği olarak da tanımlanabilir^[2] . Hepimiz için karşımızdakinin bilgi birikimi, statüsü, edindiği yetenekler, kullandığı cümleleri ve hatta duruşu bile önemlidir. İşte bugün Chris Langan ve Rober Oppenheimer arasında yapacağımız bu karşılaştırmayı Gladwell Outliers kitabında ele almıştı.

Elimizde iki dahi var. İlki Chris Langan^[3]. IO'sunun 195 ila 210 arasında olduğu biliniyor^[4]. IQ'su tam olarak bilinemese de 160 olduğu tahmin edilen Albert Einstein'dan yüksek bir IQ'ya sahip diyebiliriz. Örneğin bu karşılaştırma için biz insanlar, Einstein ve Langan için oluşturulan aşağıdaki çan eğrisine bakabiliriz.

onemansblog

Tabii burada önemli olan birazdan da anlatacağımız gibi çevresel faktörler ve kişinin gelişimi. Langan fakir bir çocukluk yaşamış bir çift giysisi olan hatta ve hatta yemek yemek için hükümetin yardımını bekleyen zor bir dönem geçirmiş. Bu dönem doğal olarak Langan'ın gelecek yaşamını etkilemiş. Harvard'a giden Langan doldurması gereken bir formu geç imzalattığı için okuldan atılmış ve yine aynı Langan gittiği diğer üniversitede derslere sabah yerine öğlen gelebileceğini anlatamadığı ve onları ikna edemediği için oradan da ayrılmış. Ve hayatının geri kalanına mavi yakalı olarak devam etmiş diyebiliriz. Tabii burada altı çizilmesi gereken kısım Langan'ın geçirdiği çocukluğun onun pratik zekasına doğal olarak da hayatına etkisi olmalıdır. Kültürel sermayeden yani bilgi ve birikime sahip olmayan Langan bir de çocukluğunda yediği dayaklarla birlikte cesaretini kaybetmiş ve ikinci üniversiteden de atılmış. Demek oluyor ki kültürel sermaye yani bir bilgi birikimi ve değerler kümesi insanın yaşamı için oldukça önemli. Hala bu konuda hem fikir değilsek gelin diğer dahi'mizin yaşamına bakalım.

Robert Oppenheimer^[5]. Sadece şaşalı bir ismi yok yaşamı ve çocukluğu da o derece şaşalı. Zengin bir aileden gelen Oppenheimer sürekli olarak entelektüel gelişimini devam ettirmiş ailesinden destek ve telkin edici sözler duymuş birisi. Dolayısıyla pratik zekaya sahip ve o da Langan gibi Harvard'da okumuş. Fakat burada bir fark var o da Oppenheimer'ın Harvard ve ardından Cambridge'de okuması. Yani zaten var olan ve ona güç veren bu bilgi ve birikimini daha da üst seviyeye taşımak adına çalışmalarına devam etmiş. Fakat tabii Oppenheimer'ı da etkileyen bir sorun da yok değil. Depresyon.

Depresyonla epey mücadele eden Oppenheimer sonunda bu mücadeleyi kazanamayarak danışmanını zehirlemeye çalışmış fakat neyse ki başarılı olamamış. Tabii dediğimiz gibi kültürel sermayeye dolayısıyla paraya ve güce de sahip olan Oppenheimer ucuz bir psikiyatri seansı ile bu işten paçayı sıyırmış. Oppenheimer daha sonra dünyaca ünlü atom bombası projesinde yürütücü olarak çalışacaktır. Bunu yapabilmek içinde kendi bilgi ve birikimini yani kültürel sermayesini bir generali etkilemek için kullanacak ve başarılı da olacaktır.

İki isim arasındaki bu farkın Oppenheimer'da olan fakat Langan'da olmayan kültürel sermayeye dolayısıyla pratik zekaya bağlı olduğu çok açıktır. İkisininde Harvard'da okuması fakat Oppenheimer'ın orayı evi gibi görmesi tam olarak kültürel sermayenin bir ürünü^[6]. Sonuç olarak aile, kültürel birikim, entelektüel çevre, network, eğitim, para ve bu gibi şeyler insanın yaşamını doğrudan etkileyen önemli araçlar. Yani bugün içinde bulunduğumuz ve gelecekte bulunacağımız yerleri ve durumları içinde bulunmuş olduğumuz durumlar belirliyor diyebiliriz.

Son olarak bu sermayeyi yıkan birisi yok mu diyecek olabilirsiniz. Benim aklıma gelen ilk örnek Mustafa İnan. Savaşı yakından yaşamış, damdan düşmüş, babasından ''senden azar olmaz'' lafını işitmiş küçük Mustafa'nın hikayesi bu konuda sizlere motivasyon ve yol gösterici olabilir^[7].

Ezbere Yaşayanlar kitabında Emrah Safa Gürkan şöyle diyor;

Bilgiyi ''keşfedilip'' bizi yeni sorularla tanıştıracak ve aslında bilmediklerimizi çoğaltacak değil de ''edinilecek'' ve dolayısıyla sonlu bir kümedeki eksiğimizi tamamlayarak tüketmeye ve sona ulaşmaya daha da yaklaştıracak bir gibi algılamakta ısrar ettiğimiz sürece, geri kalmamızın hem nedeni hem de sonucu olarak bir şekilciliğin pençesinde kıvranmaktan bir türlü kurtulamayacağız.