Japon Balıkları Akvaryumda Yaşayabilmek İçin Alkol Üretiyor

Japon balıkları ve yabani havuz balığı akrabalarının, oksijen solumadan beş ay boyunca yaşayabildiklerini biliyorduk. Şimdi ise bunu nasıl başardıklarını çözdük. Balık, oksijen seviyesi düştüğünde, karbohidratları anında alkole çeviren ve ardından solungaçlarından dışarıya salan bir takım enzimler geliştirmiş.

Bir çok hayvan için (buna insanlar da dahil), oksijen yoksunluğu dakikalar içerisinde ölümle sonuçlanabilir. Bizler de karbohidratları oksijen olmadan metabolize edebiliyoruz, fakat bu işlem toksik olan laktik asitin vücudumuzda üretilmesine sebep olur.

Bu sebeple bu durum, havuz balıkları için önemli bir problem olmalıdır. Çünkü bu balıklar Kuzey Avrupa ve Asya'nın dondurucu soğuğuyla yüzleşen göletlerde ve göllerde yaşar. Kışın bu göletlerin yüzeyi donduğundan, yüzeydeki buz ilkbahar aylarında eriyene kadar balıklar oksijensiz bir biçimde buzun altında aylarca yaşamak zorundadır.

Fakat havuz balıkları ve yakın akrabaları olan Japon balıkları, bu duruma bir çözüm üretmiş durumdalar. Karbohidratları oksijensiz bir biçimde (aneorobik olarak) tükettiklerinde toksik laktik asit yerine, vücutlarından daha kolay bir şekilde atılabilen alkole dönüştürüyorlar. University of Liverpool'dan Michael Berenbrink, bu adaptasyonun hayvanlar arasında çok nadir olduğunu vurguluyor.

Araştırmacılar balıkların, kendilerine özel bir alkol üretim mekanizmasına sahip olduklarını keşfetti. Bu durum, hücrenin enerji üretiminden sorumlu organel olan mitokondriye, enerji açısından zengin karbohidratları kanalize eden bir takım enzimlerin modifikasyonunu içeriyor. Evrimleri sırasında bu balıklar, oksijen seviyesi düştüğünde metabolik ürünleri alkole çeviren, ikincil bir takım enzimler geliştirmiş. Bu enzimler ise tıpkı bira mayasında çalıştığı gibi çalışıyor.

Elbette Japon balıkları akvaryumda evrimleşmediklerinden ötürü, akvaryum şartları sebebiyle böyle bir özellik geliştirmiş değiller. Fakat bu canlıların varoluş sebebinin bizim keyfimiz için olmadığı da bir o kadar açık. Her ne kadar bu araştırma onların akvaryum psikolojisi sebebiyle bunu yaptığını göstermese de, zorlu bir şartın içerisinde bulunduklarından dolayı bunu yaptığını gösteriyor ve hayır, balığın alkol üretip saldığı bu suyu alkol yerine tüketmenin iyi bir fikir olduğunu sanmıyoruz.

Hazırlayan: Ögetay Kayalı

Referanslar
1. New Scientist, Goldfish go months without oxygen by making alcohol inside cells, <https://www.newscientist.com/article/2143579-goldfish-go-months-without-oxygen-by-making-alcohol-inside-cells/>
2. Sciencealert, Your goldfish copes with your gross aquarium by making its own alcohol,
<http://www.sciencealert.com/your-goldfish-copes-with-your-dank-aquarium-by-making-alcohol>
Görsel: Wernher Krutein