İnsanlık Tarihi ve Tuz

İnsanlık tarihini dinler tarihi ile kısıtlamak en büyük yanılgıdır.

4dk
İnsanlık Tarihi ve Tuz
  • Blog Yazısı

Bilinen 10 bin yıllık yazılı, ve 50 bin yıla yakın jeolojik tarihimiz bunun ispatıdır. Bu günkü konumuz “Tuz”, insanlığın ilk dönemlerinden bu yana o kadar önemli bir maddeydi ki isterseniz kısaca değinelim.

Tuz, antik çağda yaşayan insanlar için her şeyden önce kutsal bi maddeydi. Doğada saf olarak çok fazla bulunmaz biliyorsunuz, mutlaka bir işlemden sonra elde edilir ve o yüzden hem tuzu bulanlar hem de elde etmek için işlem gerçekleştirenler özel insanlardı. Yaşam için gerekli maddelerden biriydi. İlaçtı. Binlerce yıl tuz için savaşlar yapıldı. Yüz binlerce insan öldü bu kanlı savaşlarda. Savaş meydanlarında insanlar birbirini katletti. Şimdi bütün bu yaşananlardan sonra, 1400 yıl önce okuma yazma bilmeyen biri denizlerdeki tuzlu su ve tatlı suyun ayrıldığını nereden bilecek”, gibi bir soru, bırakın bu kitabı yazanları, bence tüm insanlık tarihine bir hakaret gibi. Mö 8000’li yıllardan bu yana insanlık tuzun nerelerde olduğunu bulmak için neler neler yaptı bir bilseniz. Tuzun kutsallığını tarihte beklide ilk keşfedenler avcı toplayıcı atalarımız oldu. İnsanoğlu Neolitik çağda avladığı yada topladığı yiyeceklerin tuz sayesinde bozulmadığını fark etti. E bu da ona bir avantaj sağladı her şeyden önce. Bu daha önceden tuzladığı ürünler, av bulamadığı ya da yiyecek toplayamadığı zamanlarda stoktan yemesini sağlayacaktı. Yerleşik hayata, stoklama günlerine, belki de rahatlığa terfi etti tuz sayesinde.

Beslenme alışkanlığı değişti. Hayatı düzene girdi. Yiyecekleri daha uzun süre saklama işi keşfedildikten sonra, yerleşik hayat ve tarım başladı elbette. Gördüğünüz gibi her şey birbirini tetikliyor. Öyle bazılarının iddia ettiği gibi her şey tesadüf üzerine kurulu değil. Her şeyin bir sebebi vardır ve elbette sonucu.

Tüm Reklamları Kapat

Matta5:13 te şöyle yazar. “İsa kalabalıkları görünce dağa çıktı. Oturunaca öğrencileri yanına geldi. Onlara şunu öğretti. Yeryüzünün tuzu sizsiniz. Ama tuz tadını yitirirse, bir daha ona nasıl tuz tadı verilebilir? Artık dışarı atılıp ayak altında çiğnenmekten başka işe yaramaz.”

Eski Ahit’de de tanrıya kurban edilen hayvanların tuzlanması gerektiği yazar.

Bazı kültürlerde nasıl yerde ekmek görüldüğünde bir adet gereği alıp yüksek bir yere koyarsınız, tuz da işte bunun gibiydi. Nimetten sayılırdı. Hem de nasıl bir nimet. Günümüzdeki altın gibi değerliydi.

Hoş altın her dönemde değerliydi, ona başka bi gün değiniriz. Bu yüzden insanoğlu modern bilimden önce bin yıllar boyu tuzun nerelerden elde edilebileceği konusunda kafa yordu durdu.

Tüm Reklamları Kapat

Fenikelilerin rüzgardan faydalanarak ilk yüzen araçları, yani gemileri kullandığı tahmin ediliyor bilirsiniz. Milattan önce 1000’lerde hatta 2000’lerde Lübnan’daki sedir ağaçlarını işleyerek bu tür araçları kullanan yani gemileri kullanan Fenikelilerin tatlı su, tuzlu su yoğunluğunun nerelerde olduğunu bilmelerine ihtimal vermemek biraz ayıp olmuyor mu mesela?

Yada tuz bulmak için fetihler yapan, savaşlar yapan askerleri, komutanları, barış imzalayan devletleri düşünmeden, böyle bir yorum yapmak biraz ayıp sanki.

Tuz karşılığı savaşlara katılan lejyonerleri. Evet aynen öyle. Roma imparatorluğu zamanında bir dönem hak edilen ücretler bile tuz ile ödeniyordu ki, İngilizcedeki maaş yani “Salary” sözcüğünün bu geleneğe dayandığı söyleniyor (Bkz: İngilizce sözlük Salary (n) )

Bir dönem devlet bütçesinin sarsılması üzerine Çin imparatoru Yu, m.ö. 2200’de tuza vergi koyduğu yazılıdır mesela. Hatta bu tuz vergisinin tarihteki ilk vergi olduğu anlatılır.

Barış dönemlerinde tuz ucuzlatılarak, fakir halkın tuzsuz kalmaması sağlanıyordu. Tuz o kadar önemliydi işte. Yiyeceklerimizin çürümemesi için günümüzde buzdolaplarının yaptığı işlev eskiden tuz tarafından sağlanıyordu. Kuru et yiyerek tarihteki fakirlikten bahsedenlerin, o kuru eti hangi yöntemle imal ettiğini nasıl bilmezsiniz? Elbette ki tuzla!

Kısacası yerleşik hayatın en önemli unsurlarından biriydi. Roma imparatorluğu sahillerden tuz taşımayı kolaylaştırmak için “Via Salaria’yı” yani tuz yolunu kurmuştur mesela. Tuz karşılığında köle alıp satıyorlardı.

Napoleon’un orduları, Rusya seferi sırasında yeterli tuz bulamamıştı ve bozuk ürünler yüzünden binlerce asker, bu yüzden hastalanıp öldü.

M.Ö. 500’lü yıllarda, Habeşistan’da tuz blokları günümüzdeki para gibi kullanılıyordu. Mahatma Gandi’nin tuz yürüyüşü vardır mesela çok meşhur. İngilizler, Hindistan’da tuzdan vergi alıyordu ve bu yüzden halkın tuz üretmesini yasakladılar. Mahatma Gandi bu yasağı delmek için büyük bir mücadele başlattı bu yürüyüşle.

Yine 1500’lü yıllarda İtalya’daki Perugia kenti, yarı bağımsız olduğu için tuz vergisinden muaftı. Papa III.Paul tuz vergisi koyunca halk ayaklandı ve isyan başlattı. Papanın gönderdiği orduyla savaşmadılar ama Papa’yı protesto etmek için ekmeklerine tuz ilave etmeyi bıraktılar. Bugün halüa bu gelenekleri devam ediyor. Ürettikleri ekmekler tuzsuz.

İnsanlık tarihini dinler tarihi ile kısıtlamak en büyük yanılgıdır. Bilinen 10 bin yıllık yazılı, ve 50 bin yıla yakın jeolojik tarihimiz bunun ispatıdır. Bu günkü konumuz “Tuz”, insanlığın ilk dönemlerinden bu yana o kadar önemli bir maddeydi ki isterseniz kısaca değinelim.

Tüm Reklamları Kapat

Tuz, antik çağda yaşayan insanlar için her şeyden önce kutsal bi maddeydi. Doğada saf olarak çok fazla bulunmaz biliyorsunuz, mutlaka bir işlemden sonra elde edilir ve o yüzden hem tuzu bulanlar hem de elde etmek için işlem gerçekleştirenler özel insanlardı. Yaşam için gerekli maddelerden biriydi. İlaçtı. Binlerce yıl tuz için savaşlar yapıldı. Yüz binlerce insan öldü bu kanlı savaşlarda. Savaş meydanlarında insanlar birbirini katletti. Şimdi bütün bu yaşananlardan sonra, 1400 yıl önce okuma yazma bilmeyen biri denizlerdeki tuzlu su ve tatlı suyun ayrıldığını nereden bilecek”, gibi bir soru, bırakın bu kitabı yazanları, bence tüm insanlık tarihine bir hakaret gibi. Mö 8000’li yıllardan bu yana insanlık tuzun nerelerde olduğunu bulmak için neler neler yaptı bir bilseniz. Tuzun kutsallığını tarihte beklide ilk keşfedenler avcı toplayıcı atalarımız oldu. İnsanoğlu Neolitik çağda avladığı yada topladığı yiyeceklerin tuz sayesinde bozulmadığını fark etti. E bu da ona bir avantaj sağladı her şeyden önce. Bu daha önceden tuzladığı ürünler, av bulamadığı ya da yiyecek toplayamadığı zamanlarda stoktan yemesini sağlayacaktı. Yerleşik hayata, stoklama günlerine, belki de rahatlığa terfi etti tuz sayesinde.

Beslenme alışkanlığı değişti. Hayatı düzene girdi. Yiyecekleri daha uzun süre saklama işi keşfedildikten sonra, yerleşik hayat ve tarım başladı elbette. Gördüğünüz gibi her şey birbirini tetikliyor. Öyle bazılarının iddia ettiği gibi her şey tesadüf üzerine kurulu değil. Her şeyin bir sebebi vardır ve elbette sonucu.

Matta5:13 te şöyle yazar. “İsa kalabalıkları görünce dağa çıktı. Oturunaca öğrencileri yanına geldi. Onlara şunu öğretti. Yeryüzünün tuzu sizsiniz. Ama tuz tadını yitirirse, bir daha ona nasıl tuz tadı verilebilir? Artık dışarı atılıp ayak altında çiğnenmekten başka işe yaramaz.”

Rastgele Yazıya Git
2
Alt Başlıklar
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    2
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    0
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0

Yorumlar 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 23:04:41 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/20084

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Hemen Paylaş
Bu blog yazısını sevdin mi?
Paylaşarak başkalarına da ilham ol.
Keşfetmeye Devam Et