Edgar Manas Efendi

EDGAR MANAS EFENDİ

Edgar Manas Efendi (1875 – 11 Mart 1964)

Musiki Mecmuası

Yurdumuzdaki Batı müziği ekolünün en ileri derecedeki temsilcisi olan Manas, yetmiş seneden beri gerek konservatuvardaki derslerinde gerekse hususi (özel) hocalığında sayısı yüzü geçen talebe (öğrenci) yetiştirmiş ve haklı bir şöhrete sahip olmuştu.

https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fwww.zdergisi.istanbul%2Fmakale%2Fhuseyin-sadettin-arel-387&psig=AOvVaw06HRhhzSmUAkHJRElMKlTe&ust=1756148110540000&source=images&cd=vfe&opi=89978449&ved=0CAMQjB1qFwoTCMD82tWPpI8DFQAAAAAdAAAAABAE

Onun hayatı ve eserlerinden söz etmeden önce Türk yurdu için en önemli hizmetini zikretmek isterim: Edgar Manas Efendi, Türk İstiklâl Marşı’nın çok sesli düzenlemesini (orkestrasyonunu) yapan sanatkârdır. Ayrıca Türk musikisinin büyük üstadı Hüseyin Saadettin Arel’in de armoni (çok seslilik kuralları) ve kontrpuan (karşı ezgi yazımı) derslerine girmiştir. Manas’ın ölümü karşısında duyduğum şuurlu ve derin acının bir sebebi de millî duygulara dokunmasıdır.

https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FEdgar_Manas&psig=AOvVaw1q7jo6XZls6cDi2KoDjfjF&ust=1756147315911000&source=images&cd=vfe&opi=89978449&ved=0CAMQjB1qFwoTCPiV3ruOpI8DFQAAAAAdAAAAABAE

Hayatı ve Sanatı

Edgar Manas, 1875 yılında İstanbul’da doğmuştur. Babası Aleksandr Manas, Düyûn-ı Umumiye (Osmanlı’nın borç idaresi) memurlarından biridir.

Henüz çocuk yaşta babasını kaybeden Manas, 13 yaşındayken İtalya’ya gönderilmiş ve eğitimine orada devam etmiştir. Beş yıllık tahsili sırasında piyano derslerini ihmal etmemiş, ayrıca armoni, kontrpuan, füg (çok sesli müzik formu) ve orkestrasyon dersleri alarak İtalya’nın en ünlü bestecilerinin elleri altında sağlam bir müzik terbiyesi ve disipliniyle yetişmiştir. Daha sonra Padua şehrinde 1,5 yıl süreyle ünlü İtalyan profesör Bottazo’dan ders almış ve onun en başarılı öğrencisi olmuştur.

https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FLuigi_Bottazzo&psig=AOvVaw3nAjVSy4s7VKu2RafKfHNc&ust=1756147979880000&source=images&cd=vfe&opi=89978449&ved=0CAMQjB1qFwoTCLDvtJWPpI8DFQAAAAAdAAAAABAW

Vatanına döndüğünde hayatını tamamen müziğe ve besteciliğe vakfetmiştir. İlk eserleri arasında bazı melodiler, piyano için yazılmış parçalar, bir “Menuet-Vals” ve 1908’de bestelediği “Andante Senfonik” vardır. Bu eserinin dört el piyano için aranjmanı da mevcuttur.

İstanbul’da özel solfej (nota okuma) ve piyano dersleri vermiş, eserlerinin gördüğü başarı sayesinde kısa sürede tanınmıştır. 1912–1920 yılları arasında dersleri ve bestekârlığıyla meşgul olmuş, eserleri Fransız ve Alman basınında övgüyle anılmıştır. 1921’den itibaren konser ve resitalleri başlamış; Cumhuriyet’in ilanı döneminde İstanbul Konservatuvarı’nda armoni ve kompozisyon profesörlüğü yapmıştır. 1924’ten itibaren Galatasaray Lisesi’nde konserler tertip ve idare etmiş, pek çok öğrenci yetiştirmiştir.

"İstiklâl Marşımızın orkestrasyonu da onun en olgun dönemine, 1922 yılına rastlar."

https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fhyetert.org%2F2015%2F03%2F15%2Fistiklal-marsinin-hatirlanmayan-ismi-ermeni-bestekar-edgar-manas%2F&psig=AOvVaw1q7jo6XZls6cDi2KoDjfjF&ust=1756147315911000&source=images&cd=vfe&opi=89978449&ved=0CAMQjB1qFwoTCPiV3ruOpI8DFQAAAAAdAAAAABAK

28 Nisan 1933’te Tepebaşı Tiyatrosu’nda 160 kişilik karma koroyu idare ederek büyük bir konser vermiş, bu konser geniş ilgi görmüştür. Ayrıca Kumkapı Ermeni Kilisesi’nde org çalmış, özel dersler vermeye devam etmiş, 1957 yılı sonlarına doğru emekliye ayrılmıştır. Fakat yine atıl kalmamış, derslerine ve bestelerine devam etmiştir.

Manas, 1905’te bir repertuvar hazırlayarak “Union Française”de bir konser tertip etmiş, Fransız hükümeti tarafından Académie Officier nişanı ile ödüllendirilmiştir.

Müzik Hayatı ve Mirası

Edgar Manas, ömrünü ilme, araştırmaya ve müziğe adamış, son derece mütevazı bir sanatkârdı. Vefatı üzerine çıkan gazetelerde, İstiklâl Marşı’nın çok sesli düzenlemesini yapmış olduğuna dair tek satır yer almaması, onun ne kadar alçakgönüllü bir hayat sürdüğünü gösterir. Mahallesindeki bakkal dahi, bu büyük bestekârın Avrupa’nın en muteber müzik ansiklopedilerinde yer aldığından habersizdi.

Yetmiş yıl boyunca çeşitli okullarda müzik muallimliği (öğretmenliği) yapmış, sayısız konserler ve koro çalışmaları düzenlemiştir. Getronagan Lisesi’nden Northrop Okulu’na kadar pek çok eğitim kurumunda görev almış, 1910’da Petit Ehand Tiyatrosu’nda ve Union Française’de büyük konserler vermiştir.

11 Mart 1964’te vefat edene kadar evinde özel dersler vermeye devam etmiş, öğrencilerinden yeni talebeler getirmelerini istemiştir. İstiklâl Marşı’nın bestecisi Zeki Üngör’ün emekliliğinden sonra, kendisinin de konservatuvardan uzaklaştırıldığını hatırlatarak, “O olsaydı bizi konservatuvardan atarlar mıydı?” diye yakınmıştır.

1954’te, dönemin İstanbul Valisi Fahrettin Kerim Gökay’ın himayesinde, Atlas Sineması’nda “60. Sanat Yılı Jübilesi” düzenlenmiş, program tamamen Manas’ın eserlerinden seçilmiştir. 1957’de “Beyoğlu Oratoryosu” Şehir Orkestrası tarafından icra edilmiştir.

90 yaşına yaklaşırken hayata veda eden Edgar Manas, yüzlerle ifade edilen değerli müzisyenler yetiştirerek ebediyete intikal etmiştir.

Hatırası

Edgar Manas Efendi, tam manasıyla büyük bir bestekâr olarak doğmuş ve öyle de ölmüştür. Onun yetiştirdiği öğrenciler, eserleri ve en önemlisi İstiklâl Marşı’nın çok sesli düzenlemesi, Türk musikisinin tarihî hafızasında ebedî bir yer edinmiştir.

Bugün için en mühim mesele, onun eserlerinin kaybolmadan gelecek nesillere aktarılmasıdır. “Adaları” ve “Zeybek Hatıraları” gibi kıymetli eserleri, müzikologlarımız tarafından titizlikle korunmalı ve incelenmelidir. (Kaynak: Musiki Mecmuası, 1964, sayı 194).^[1]