Duyumsal ve Hatırsal Deneyim

"Deneyim" denilen şey, ikiye ayrılır; duyumsal deneyim ve hatırsal deneyim.

Duyumsal deneyim, aktif olarak duyular aracılığıyla algılanan deneyime verilen isimdir. Şu anda bu yazıyı yazdığım bilgisine sahip olabilmemin sebebi, an itibarıyla bir ekrana bakaraktan klavyede gördüğüm harflere tıklayıp ekranda oluşturduğum simgelerin görsel deneyimine sahip olmamdır. Parmaklarım klavyeye dokunuyor, gözlerim ekranda beliren harf öbeklerini görüyor, kısacası şu an bu yazıyı yazdığımı duyularım aracılığıyla algılayabiliyorum. Bu duyumsal deneyimdir.

Hatırsal deneyim, aktif olarak duyular aracılığıyla algılanamayan fakat gene de şu an itibarıyla bir şekilde bilgisine sahip olunan deneyimlerdir. "Dün arkadaşımla sinemaya gittim" diyebilmemin sebebi, hatırsal deneyimdir. Açık bir şekilde şu anda arkadaşımla sinemada değilim. An itibarıyla arkadaşımla sinemada olduğumu söyleyebilmem için elimde şu an itibarıyla aktif bir şekilde deneyimlediğim, arkadaşımla sinemada olduğumu söylememi sağlayacak duyumsal bir deneyime ihtiyaç duyarım. Lâkin an itibarıyla bunu söyleyebilmeme olanak verecek hiçbir duyumsal deneyime sahip değilim. Şu anda sinemada değil odamdayım. Odamda olduğumu duyularım aracılığıyla aktif olarak deneyimleyebiliyorum. Aynı zamanda şu anda yanımda arkadaşım da yok, tek başımayım. Bunu da duyularım aracılığıyla deneyimleyebiliyorum. Şu an itibarıyla arkadaşımla sinemada olduğumun duyumsal deneyimine hiçbir şekilde sahip olmasam bile, şu an deneyimlediğim duyumsal deneyim düzlemi dışında arkadaşımla bir arada sinemaya gittiğim bilgisine sahibim. Eğer ki bu bilgi şu anın duyumsal deneyiminden doğmuyor ise bu bilgi, şu anın duyumsal deneyim düzleminin dışında olması gerekir. Bu bilginin varlığından söz edebilmem için bu bilgiyi şu anın duyumsal deneyim düzleminin dışında ele almam gerekir.

Arkadaşımla sinemaya gitme deneyimine duyumsal olarak sahip değilsem hatırsal olarak sahip olmam gerekir. Her ne kadar şu anda arkadaşımla birlikte olmadığımı duyularım aracılığıyla bilebilsem de; arkadaşım, arkadaşımla gittiğim film, film sonrasında yediğim yemek gibi bilgiler aklımda. Bunun sebebi, bu bilgileri şu anın duyumsal deneyim düzlemi dışında duyumsal olarak deneyimlemiş olmam. Filmin ne olduğunu şu an itibarıyla hatırlıyorum çünkü bunun hatırsal bilgisine sahibim, bunun hatırsal bilgisine sahip olabilmem için de bu şeyi şu anın duyumsal deneyim düzlemi dışında deneyimlemiş olmam gerekir. Şu anda deneyimlenmeyip yine de zihinde, hatırda olan deneyimlere hatırsal deneyim adı verilir.

Sinan Ertaş 08.04.2026