Deneylerde Hayvan Kullanımı
Deneylerde hayvan kullanımına etik yaklaşımlar
/old/content_media/e0658e4d559da1341248e7fe9b3f61be.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
İnsanların, hayvanları kullanmaya başlaması organların merak edilmesi ve fizyolojik görevlerinin anlaşılması amacıyla ortaya çıkmıştır. Bugün bilinen veya kullanılan birçok bilginin temelini oluşturan bu deneylerin en çarpıcı örneği Louis Pasteur’ün kuduz aşısını bulmasıdır. Benzer bir örnek influenza çalışmalarında kullanılan dağ gelinciğidir. Başta fizyoloji, mikrobiyoloji, farmakoloji, immünoloji ve patoloji olmak üzere biyomedikal bilimlerin gelişmesi için hayvan deneyleri kaçınılmazdır. Bu deneylerde etik sorunların çıkması Jeremy Bentham’ın Ahlak Yaşamın İlkelerine Giriş yazısıyla başlamıştır. Bu dönemden önce Kartezyen Görüş olarak kabul gören hayvanların acı çekmediği görüşü savunulmuştur. Bentham’ın görüşü üzerine örgütlenenler ilk etik yasa olan “Hayvanlara İnsancıl Davranma Yasası”nı çıkarmışlardır. Daha sonralarda Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi’nde alınan kararla hayvanlarda fiziksel veya psikolojik acı çektiren deneyler yapmanı hayvan haklarına aykırı olduğuna karar verilmiştir. Sonraki etik çalışmalarda bilimsel amaçla hayvan kullanımının temelde arzu edilmediği ancak imkan varsa başka yöntemlerin kullanılmasının daha uygun olduğu kararının yaygınlaşması; deney sonuçlarının olumlu olduğunu ve tamamen yasak olmamakla birlikte yapılabileceğini kabul etmiştir. Tarih boyunca farklı ülkelerden alınan tüm kararların işaret ettiği prensipler şöyle sıralanabilir: Deneyler spesifik amaçlar için yapılmamalı, ağrı, eziyet ve sıkıntı etik açıdan kabul edilebilir olmalı, 3R kuralı uygulanmalı ve deneyler belirli otoriteler tarafından düzenlenmelidir.
3. Maddede yer alan 3R kuralına (orijinal adıyla Reduction, Refinement ve Replacement) kısaca yer verecek olursak:
Reduction: Türkçe karşılığı azaltma olan bu kavramda amaç deneyde kullanılacak hayvan sayısının mümkün olduğunca minimum düzeyde olması istenir. Ayrıca daha önce yapılmış çalışmaları da tekrarlamamak gerekir. Ancak önceki çalışmaların soruna çözüm üretmediğine karar verilirse tekrarlanabilir. Böylece boşuna hayvan tüketiminin önüne geçilmiş olunur.
Refinement: Bu ilke deney hayvanlarının tüm yaşamları boyunca konforlarını sağlayıp en az acıya maruz bırakılmasını ifade eder.
Replacement: Bu ilke aynı amaca ulaşacaksa filogenetik skalada daha yüksekte yer alan canlı yerine daha aşağıda bulunan canlının kullanılmasını ifade eder.
Bu ilkelere ek olarak son yıllarda “Responsibility” kavramı ortaya çıkmıştır. Burada amaç yapılan her deneyin usulüne ve kanununa göre yapılmasını sağlamaktır.
- Y. ERGÜN. (2010). Hayvan Deneylerinde Etik. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, sf: 220-235. | Arşiv Bağlantısı
- Tebrikler!5

- Üzücü!1

- Muhteşem!0

- Bilim Budur!0

- Mmm... Çok sapyoseksüel!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 03:11:41 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/14470
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0