CRISPR-Cas9 ve Genetik Düzenlemenin Etik Sınırları Nelerdir?

Giriş

Moleküler biyoloji ve genetik biliminde son on yılda yaşanan en önemli gelişme şüphesiz CRISPR-Cas9 teknolojisidir. Bakterilerin bağışıklık sisteminden uyarlanan bu mekanizma, DNA dizilimleri üzerinde hassas, hızlı ve maliyet etkin bir şekilde değişiklik yapılmasına olanak tanımaktadır. Ancak bu teknolojik imkan, insanlığın doğayı ve kendi biyolojik yapısını değiştirme gücünü beraberinde getirmesiyle büyük bir etik tartışmayı da tetiklemiştir. Bilimsel ilerlemenin hızı ile toplumsal ve ahlaki değerlerin bu hıza uyumu arasındaki makas, genetik düzenlemenin sınırlarının nerede çizilmesi gerektiği sorusunu gündemin merkezine taşımıştır.

CRISPR-Cas9 Mekanizması ve Uygulama Alanları

CRISPR-Cas9 sistemi, bir rehber RNA molekülü ve Cas9 adlı bir nükleaz enziminden oluşur. Rehber RNA, DNA üzerindeki hedef bölgeyi belirlerken, Cas9 enzimi bu bölgeyi keserek istenen genetik değişikliğin yapılmasına zemin hazırlar. Bu yöntemin kanser, HIV, orak hücreli anemi ve kistik fibrozis gibi genetik temelli hastalıkların tedavisinde devrim yaratma potansiyeli bulunmaktadır. Ayrıca tarımsal verimliliğin artırılması ve ekosistemlerin korunması gibi alanlarda da geniş bir kullanım spektrumuna sahiptir.

Shutterstock

Etik Sınırlar ve Tartışmalı Alanlar

Genetik müdahale yetkinliğinin artması, beraberinde üç temel etik sorunsal getirmektedir:

1. Somatik ve Germline (Eşey Hücresi) Düzenleme Ayrımı Vücut hücreleri üzerinde yapılan somatik düzenlemeler yalnızca ilgili bireyi etkilerken, embriyo veya üreme hücreleri üzerinde yapılan germline müdahaleleri gelecek nesillere aktarılmaktadır. Gelecek nesillerin kendi genetik yapıları üzerindeki rızasının alınamayacak olması, bu tür müdahalelerin ahlaki meşruiyetini sorgulatmaktadır.

2. Tedavi ve Geliştirme Arasındaki Çizgi Genetik düzenlemenin temel amacı hastalıkları tedavi etmek olmalıdır. Ancak boy uzunluğu, göz rengi veya bilişsel kapasite gibi özellikleri değiştirmeye yönelik "tasarım bebek" uygulamaları, insan türünün metalaşması ve öjeni riskini doğurmaktadır. Bu durum, biyolojik bir seçkinler sınıfının oluşmasına yol açabilir.

3. Sosyo-Ekonomik Eşitsizlikler Bu teknolojinin yüksek maliyetleri, yalnızca varlıklı kesimlerin genetik avantajlar elde etmesine neden olabilir. Bu durum, mevcut toplumsal eşitsizliklerin biyolojik düzeye taşınması ve genetik temelli bir sınıf ayrımının doğması riskini barındırmaktadır.

Teknik Riskler ve Belirsizlikler

CRISPR teknolojisi henüz kusursuz değildir. Hedef dışı etkiler olarak adlandırılan durumlar, DNA'nın istenmeyen bölgelerinde mutasyonlara yol açarak kanser veya diğer genetik bozuklukları tetikleyebilir. Bilimin bu tür riskleri tamamen ortadan kaldırmadan insan embriyoları üzerinde uygulama yapması, tıp etiğinin temel ilkesi olan önce zarar verme kuralıyla çelişmektedir.

Sonuç

CRISPR-Cas9 teknolojisi, insanlık için muazzam bir iyileşme potansiyeli sunarken, aynı zamanda türümüzün biyolojik geleceğini geri dönülemez biçimde değiştirme gücüne sahiptir. Bilimsel ilerlemenin etik bir pusula ile yönlendirilmesi zorunluluktur. Uluslararası düzeyde bağlayıcı düzenlemelerin yapılması, şeffaflığın artırılması ve toplumsal mutabakatın sağlanması, bu teknolojinin insan onuruna yaraşır şekilde kullanılması için tek yoldur. Genetik düzenleme, bir ayrıcalık aracı değil, ortak bir şifa kaynağı olarak konumlandırılmalıdır.

Kaynakça

World Health Organization (WHO): Human Genome Editing: Recommendations and Framework.

Web: https://www.who.int/groups/expert-advisory-committee-on-developing-global-standards-for-governance-and-oversight-of-human-genome-editing

Nature Journal: CRISPR-Cas9 Gene Editing: Research, Ethics, and Policy.

Web: https://www.nature.com/subjects/crispr-cas9

The Royal Society: Genetic Technologies and Human Genome Editing.

Web: https://royalsociety.org/topics-policy/projects/genetic-technologies/

Science Magazine: The Ethics of Germline Gene Editing.

Web: https://www.science.org/journal/science

National Institutes of Health (NIH): What are the Ethical Concerns About Genome Editing?

Web: https://www.genome.gov/about-genomics/policy-issues/Genome-Editing/Ethical-Concerns-Genome-Editing[1], [1], [1]