Çocuklar Neden Tatlıya Yönelir ve Enerji Açığını Abur Cuburla Kapatmak İster?

Çocukların çok enerji harcadığı için şekerli veya abur cubur yiyeceklere ihtiyaç duyduğu düşüncesi özellikle ebeveyn sohbetlerinde, sosyal medya paylaşımlarında ve popüler beslenme söylemlerinde sıkça dile getirilen bir iddiadır. Bu düşüncenin ortaya çıkmasında günlük gözlemler önemli rol oynar; çünkü çocuklar yetişkinlere göre daha hareketlidir, daha sık acıkırlar ve tatlı yiyeceklere belirgin bir ilgi gösterirler. Zamanla bu gözlem, “çocukların enerji açığını şekerle kapatması gerekir” şeklinde basit bir açıklamaya dönüşmüştür. XX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gıda endüstrisinin çocuklara yönelik pazarlama stratejileri de bu algıyı güçlendirmiştir. Renkli ambalajlar, çizgi film karakterleri ve “meyve özlü”, “enerji veren atıştırmalık” gibi ifadeler yüksek şeker içeren ürünlerin çocukların enerji ihtiyacı için gerekli olduğu izlenimini yaymıştır. Ancak bilimsel çalışmalar incelendiğinde çocukların gerçekten yüksek enerji gereksinimine sahip olduğu doğru olsa da bu enerjinin rafine şeker ya da abur cuburdan gelmesi gerektiğine dair bir biyolojik zorunluluk olmadığı görülmektedir.

İnsan metabolizması yaşa bağlı olarak önemli değişimler gösterir ve özellikle bebeklik ile erken çocukluk döneminde enerji ihtiyacı kilogram başına yetişkinlerden çok daha yüksektir. Bir bebek günde ortalama 90–120 kcal/kg enerji tüketirken çocukluk döneminde bu değer 70–90 kcal/kg civarındadır; buna karşılık yetişkinlerde enerji gereksinimi genellikle 25–35 kcal/kg seviyesine düşer. Bunun temel nedeni yalnızca hareketlilik değildir; büyüme süreçleri, hücre çoğalması ve özellikle beynin yoğun enerji kullanımı bu farkın en önemli sebepleridir. Nörogelişim araştırmaları çocuk beyninin bazı gelişim dönemlerinde vücudun toplam enerjisinin %40–60’ını tüketebildiğini göstermektedir. Beynin temel enerji kaynağı glikoz olduğu için çocukların karbonhidrata ve dolayısıyla tatlı tada yönelimi biyolojik olarak anlaşılabilir bir eğilimdir. Ancak bu durum rafine şeker tüketiminin gerekli olduğu anlamına gelmez; çünkü glikoz ihtiyacı meyve, tam tahıllar, süt ürünleri ve baklagiller gibi doğal besinlerden sağlanabilir.

Buna rağmen birçok çocuk enerji açığını doğal besinler yerine abur cubur olarak adlandırılan işlenmiş ürünlerle kapatmak ister. Bunun temel nedeni bu ürünlerin içerdiği rafine şeker ve işlenmiş karbonhidratların çok hızlı emilmesidir. Liften arındırılmış şeker kısa sürede kana karışır ve kan şekerini hızlı şekilde yükseltir; bu hızlı yükselme beynin ödül merkezlerinde güçlü bir dopamin yanıtı oluşturur ve kısa süreli bir haz hissi yaratır. Doğal besinlerde ise farklı bir metabolik süreç gerçekleşir. Meyve gibi besinler lif, su ve çeşitli mikro besinler içerir ve lif glikoz emilimini yavaşlatarak kan şekerinin daha dengeli yükselmesini sağlar. Bu durum metabolik açıdan daha sağlıklıdır ancak ödül sisteminde oluşturduğu etki rafine şekere göre daha hafiftir. Ayrıca sık yoğun şeker tüketimi tat reseptörlerinin hassasiyetini değiştirebilir ve zamanla doğal tatların daha az tatlı algılanmasına yol açabilir.

Çevresel faktörler de bu tercihte önemli rol oynar. Parlak renkler, eğlenceli ambalajlar, reklamlar ve çizgi film karakterleri çocukların dikkatini işlenmiş atıştırmalıklara yöneltir ve zamanla bu ürünler ödül veya eğlenceyle ilişkilendirilebilir. Bu nedenle çocukların abur cubura yönelimi yalnızca biyolojik bir ihtiyaçtan değil, aynı zamanda nörobiyolojik ödül mekanizmaları, öğrenilmiş davranışlar ve çevresel etkilerin birleşiminden doğar. Oysa çocukların kaybettikleri enerjiyi karşılamak için abur cubura ihtiyaçları yoktur; bu enerji meyveler, yoğurt, süt, tam tahıllı gıdalar, kuruyemişler ve baklagiller gibi doğal besinlerden rahatlıkla elde edilebilir. Bu tür besinler yalnızca enerji sağlamakla kalmaz, aynı zamanda büyüme ve beyin gelişimi için gerekli vitamin, mineral ve lifleri de sunar.

Kaynakça

1-World Health Organization (WHO). Guideline: Sugars Intake for Adults and Children.

2-Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Energy.

3-Leonard WR, Robertson ML. (1997). Nutritional requirements and human evolution: a bioenergetics model. American Journal of Human Biology.

4-Gropper SS & Smith JL. Advanced Nutrition and Human Metabolism.

5-Benton D. (2010). The influence of dietary status on the cognitive performance of children. Neuroscience & Biobehavioral Reviews.