Bir Eser: Kandinsky Müziği Gerçekten “Görebiliyor” muydu?

Wassily Kandinsky’nin Yellow-Red-Blue gibi resimlerine baktığımızda yalnızca renkler ve şekiller görmeyiz. Çizgiler hareket ediyor, renkler birbirine cevap veriyor, tablo sanki bir ritim taşıyor gibidir.

By Wassily Kandinsky - Own work, 7 July 2012, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=38658125

Kandinsky de renk ile sesi birbirinden tamamen ayrı düşünmüyordu. Peki gerçekten müziği renk olarak görüyor olabilir miydi?

Bu sorunun bizi götürdüğü yer, nörobilimde sinestezi adı verilen ilginç bir algı biçimidir.

Bir sesi renk olarak görmek mümkün mü?

Sinestezi, bir duyunun uyarılmasının başka bir duyuyla ilgili istemsiz bir deneyim oluşturmasıdır. Seslerin veya müzik notalarının renk deneyimi oluşturduğu biçimine kromestezi denir.

Sinestezisi olan kişiler aynı sesi farklı renklerle ilişkilendirebilir. Ancak kişinin kendi eşleştirmeleri genellikle oldukça tutarlıdır. Bu nedenle evrensel bir “nota–renk sözlüğü” yoktur.

By Edhubbard at English Wikipedia, CC BY 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37446782

_{(Grafem-renk sinestezisinin olası sinirsel temeli. Görsel yolakta harf ve sayıların (grafemlerin) tanınmasında görev alan bölge yeşil renkle, renk işlemede görev alan bölgelerden biri olan hV4 ise kırmızı renkle gösterilmiştir. Bu bölgelerin birbirine komşu olması nedeniyle, aralarındaki bağlantıların gelişim sırasında korunma olasılığı artabilir. Bunun sonucunda grafem alanı ile hV4 arasında çapraz aktivasyon ortaya çıkabilir. Edward M. Hubbard. Görsel ilk olarak Ramachandran ve Hubbard’ın 2001 tarihli çalışmasında yayımlanmıştır. Görsel yazarların kendi çalışmasına ait olduğundan, dergi Wikipedia ve Creative Commons projelerinde kullanılmasına izin vermiştir.)}

Kandinsky sinestezik miydi?

Kandinsky renklerin yalnızca nesneleri boyamak için kullanılmadığını düşünüyordu. Ona göre rengin kendi başına bir etkisi vardı. Ünlü ifadesiyle:

“Renk doğrudan ruha etki eder.”

Universal Principles of Color, Kandinsky’nin sinestezik olduğunun düşünüldüğünü belirtiyor.

Ancak bunu kesinleşmiş bir nörolojik tanı gibi kabul etmek doğru olmaz. Kandinsky bugün test edilemeyeceği için, yaşadığı deneyimin gerçek kromestezi mi yoksa güçlü bir sanatsal renk–ses ilişkisi mi olduğunu kesin olarak bilmiyoruz.

Bu nedenle “Kandinsky müziği kesinlikle görüyordu” demek yerine şunu söylemek daha doğru:

Kandinsky renk, biçim ve müzik arasında olağanüstü güçlü bağlantılar kuruyordu.

Renk nasıl müziğe dönüştü?

Kandinsky’nin önemli yeniliklerinden biri, rengin bir nesneye bağlı olmak zorunda olmadığını göstermesiydi.

Anjan Chatterjee’nin aktardığı gibi Kandinsky ve Franz Marc gibi Der Blaue Reiter sanatçıları, rengi gerçek dünyayı taklit etmekten çok duyguyu ifade etmek için kullandılar.

By Wassily Kandinsky - Transferred from en.wikipedia to Commons., Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37612024

By Wassily Kandinsky - Artsy, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=38528964

Böylece sarı, kırmızı veya mavi artık yalnızca “bir şeyin rengi” değildi. Resimde kendi başına görev yapan bir öğeye dönüşüyordu.

Bir bakıma müzikteki notalar gibi.

Yellow-Red-Blue bu yaklaşımın iyi örneklerinden biridir: renkler, biçimler ve çizgiler tek tek değil, birbirleriyle kurdukları ilişki içinde etkili olur.

Bir resim müzik gibi çalışabilir mi?

Müzik zaman içinde ilerler; bir nota diğerini izler. Resimde ise görüntü aynı anda karşımızdadır.

Fakat gözümüz tablo üzerinde dolaşır. Bir çizgiden diğerine, bir renkten başka bir renge geçeriz. Tekrarlar, karşıtlıklar ve yönler bize ritim ve hareket duygusu verebilir.

Agora Bilim Pazarı

PALME 11.SINIF JOKER KİMYA TEMATİK SORU KİTABI

Devamını Göster

₺591,76

Satın Al Tüm Ürünler

Kandinsky’nin yaptığı şey bu nedenle müziği “resmetmekten” çok, müziğin ritim, gerilim ve uyum gibi özelliklerini görsel dile taşımak olarak düşünülebilir.

Chatterjee de nöroestetik açısından Kandinsky gibi sanatçıların rengin biçimden ayrılabileceğini ve bağımsız bir algısal araç hâline gelebileceğini erken dönemde keşfettiklerine dikkat çekiyor.

Sinestezi ile sanat aynı şey mi?

Hayır.

Sinestezik bir kişinin istemsiz olarak renk deneyimlemesi ile bir sanatçının izleyicide ses–renk ilişkisi oluşturmak istemesi aynı şey değildir. Universal Principles of Color da bu ayrımı özellikle vurguluyor.

Bu nedenle Kandinsky’nin eserlerini anlamak için onun mutlaka sinestezik olduğunu varsaymamız gerekmiyor.

Asıl önemli olan, renk, şekil, hareket ve duyguyu ortak bir dil içinde kullanmasıdır.

Peki Kandinsky müziği gerçekten görebiliyor muydu?

Kesin olarak bilmiyoruz.

Kandinsky’nin sinestezik olduğu düşünülüyor, fakat bunu bugün kanıtlamak mümkün değil. Daha sağlam bildiğimiz şey, onun rengi nesneden bağımsızlaştırarak güçlü bir ifade aracına dönüştürdüğüdür.

Bu yüzden resimleri bize yalnızca renk göstermiyor.

Bazen bir ritim hissettiriyor, hareket düşündürüyor, hatta neredeyse bir ses çağrıştırıyor.

Belki Kandinsky gerçekten müziği renk olarak görüyordu.

Belki de resim ile müziğin ortak bir dil kurabileceğini olağanüstü güçlü biçimde sezmişti.

Her iki durumda da eserleri bize ilginç bir şeyi hatırlatıyor:

Görmek, işitmek ve hissetmek beynimizde birbirinden bütünüyle kopuk dünyalar değildir.

By Wassily Kandinsky - http://www.eternels-eclairs.fr/tableaux-kandinsky.php, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37614832

By Wassily Kandinsky - source: http://www.wassilykandinsky.net/, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37616033

By Wassily Kandinsky - State Hermitage Museum, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37610958

By Wassily Kandinsky - Google Arts & Culture: Home page – Image Maximum resolution., Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37618178