Bilim Sadece Yeni Keşifler mi Yapar, Yoksa Eski Fenomenleri Yeniden Sınıflandırarak da İlerler mi?

Bilim tarihine baktığımızda büyük ilerlemelerin önemli bir kısmı yeni olgular keşfetmekten değil, mevcut olguları farklı bir kavramsal çerçevede yorumlamaktan doğmuştur.

Güneş’in Dünya’nın etrafında dönmediğini söyleyen Kopernik yeni yıldızlar keşfetmedi; mevcut gözlemleri yeniden sınıflandırdı.

Mikroorganizmalar Pasteur’den önce de vardı. Değişen şey, “kendiliğinden oluşum” kategorisinin yerini “mikrobiyal yaşam” kategorisinin almasıydı.

Isı, uzun süre “kalorik sıvı” olarak düşünüldü. Daha sonra moleküler hareket olarak yeniden tanımlandı.

Bu örnekler şu soruyu akla getiriyor:

Bilimsel ilerleme bazen yeni veri üretmekten çok, mevcut veriyi farklı epistemik kategorilere yerleştirmekten mi doğuyor?

Bu soru üzerinde çalışırken “Kavrama Yansıması” adını verdiğim bir metodoloji geliştirmeye başladım.

Buradaki temel fikir oldukça basit:

Bir fenomen değişmeden kalabilir; değişen, onu yorumlamak için kullandığımız epistemik çerçevedir.

Örneğin;

• atık ısı,
• radyasyon,
• hata,
• gecikme,
• gürültü

çoğu zaman sistem tasarımında “kaçınılması gereken” kategoriler olarak ele alınır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Peki aynı fenomenler belirli koşullar altında bilgi, sinyal veya geri kazanılabilir kaynak olarak da değerlendirilebilir mi?

Benim önerim, bu sorunun sistematik biçimde araştırılmasını sağlayacak bir metodoloji geliştirmek.

Bu metodolojinin temel adımları şunlar:

1. Fenomeni tanımla.
2. Mevcut sınıflandırmasını belirle.
3. Bu sınıflandırmanın hangi varsayımlara dayandığını incele.
4. Alternatif epistemik çerçeve oluştur.
5. Yeni çerçevenin hangi deneysel veya mühendislik çıktıları üretebileceğini test et.
6. Sonucu yanlışlanabilir deneylerle değerlendir.

Burada amaç doğa yasalarını değiştirmek değildir.

Amaç, aynı doğa yasaları içerisinde hangi fırsatların yalnızca kullandığımız kavramsal çerçeve nedeniyle görünmez kaldığını araştırmaktır.

Bu nedenle FAZZ-4’ü giderek bir teori olmaktan çok bir epistemik yeniden sınıflandırma metodolojisi olarak görmeye başladım.

Bu metodolojinin başarılı olup olmadığına karar verecek olan şey, üreteceği yeni ve test edilebilir araştırma sorularıdır.

Bu yazıyı da tam olarak bu nedenle bir sonuç bildirisi değil, tartışmaya açık bir metodoloji önerisi olarak paylaşmak istiyorum.

Metin, chatgpt ve Emrah uzuçar ortak zeka ürünüdür.